"Đối diện với thất bại tôi có thể buồn, nhưng coi đó là bài học để vượt qua. Có thể do từ nhỏ đi học, ở lại lớp ba lần, nên luôn biết kiềm chế được bản thân để tạo ra sự khác biệt. Thất bại để làm lại, chứ không bao giờ bỏ cuộc", ông Phua Koon Kee cho biết.

Tốt nghiệp Cử nhân Khoa học, chuyên ngành Kinh tế, Toán học và Lập trình máy tính Đại học Quốc gia Singapore (NUS), chàng trai Phua Koon Kee lại chọn Việt Nam để gửi gắm giấc mộng doanh nhân.

Được Inchcape Berhad cử đến Việt Nam đầu 1992, qua hai thập kỷ, Koon Kee đã hài hòa giữa tầm nhìn quốc tế và văn hóa Việt Nam, để tạo nên sự khác biệt trong vai trò quản lý cấp cao trên nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm hàng tiêu dùng nhanh, gỗ, giấy, sơn, kính nội thất, thiết bị vệ sinh, giải pháp ERP cho lĩnh vực bệnh viện, dịch vụ tư vấn, dịch vụ sáng tạo và giải pháp truyền thông...

Trải qua bao thăng trầm, con người đầy nhiệt huyết, không sợ thất bại, luôn sẵn sàng chinh phục những vùng đất mới ấy đã hai lần khởi nghiệp, lèo lái Aquarius Vietnam từ lĩnh vực dịch vụ báo cáo tài chính sang lĩnh vực truyền thông quốc tế (international media), truyền thông liên quan đến thể thao (sports media) và quảng cáo kết hợp không gian xung quanh của hãng hàng không (airline ambient media).

Đồng thời là CEO của Kova Trading, chịu trách nhiệm về kinh doanh, tiếp thị và thương mại, cố vấn của Startup Vietnam Foundation... Ở mỗi cương vị khác nhau, ông đều làm hết sức mình với tâm thế của một người cống hiến.

Là một doanh nhân am hiểu thị trường quốc tế, ông có thể cho biết quan điểm của riêng mình về mối lo ngại của Việt Nam, nhất là giới doanh nhân khi hiệp định TPP có thể bị gỡ bỏ, hàng loạt các cơ hội chưa kịp mở ra đã khép lại. Liệu chính phủ Mỹ có gỡ bỏ một cách dứt khoát, hay chỉ là làm chậm hơn về thời gian và mềm hơn trong các điều khoản, vì nếu không ký TPP, Mỹ cũng mất đi rất nhiều thứ?

Hôm qua tôi có dự một diễn đàn quốc tế, ai cũng lo ngại “TPP đang bị hôn mê rồi!”. Riêng tôi lạc quan chút xíu. Năm 1993 lúc George Bush (cha) cũng như Obama, đang đàm phán hiệp định Thương mại tự do cho khối Bắc Mỹ (NAFTA), bao gồm Mỹ, Cannada, Mexico. Hiệp định sắp ký thì bầu cử diễn ra. Cliton thắng, trong lúc tranh cử ông Bill cũng nói bỏ hiệp định này, nhưng sau 1 năm ông ấy cũng ký, sau khi đàm phán thêm hai hiệp định phụ trong hiệp định chính.

Tôi nghĩ vẫn còn cơ hội nhỏ, ông Trump sẽ đàm phán lại. Tại sao?

Nếu nhìn vào 12 quốc gia TPP, có 3 hiệp định lớn Obama đang thúc đẩy là TPP, TTIP, TISA, trong đó TTIP và TISA không ảnh hưởng khu vực của mình, chỉ có Mỹ và các nước phương Tây. Chỉ có TTP là ảnh hưởng lớn đến Việt Nam thôi. Ba hiệp định này có một đặc thù là đều có Mỹ. Thật sự Mỹ rất sợ Trung Quốc. Trump không bỏ TTP đâu, vì Mỹ rất cần khối ASEAN để cân bằng sức mạnh với Trung Quốc ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương. Có khả năng ông Trump sẽ quay lại đàm phán tiếp một số hiệp định phụ, làm sao bảo đảm Mỹ không bị thiệt thòi.

Ngoài TPP, Việt Nam đang ký kết hàng loạt các hiệp định thương mại song phương và đa phương khác, điều này có giúp cho Việt Nam giữ vững được chiến lược cải cách, hội nhập chủ động, sâu rộng hơn với toàn thế giới, tăng giá trị xuất khẩu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế?

Nếu thực sự TPP chết, Việt Nam vẫn còn nhiều hiệp định quan trọng khác không có Mỹ đang được thúc đẩy như Hiệp định thương mại Tự do Việt Nam-EU (EVFTA), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) giữa ASEAN và 6 đối tác khác đang đàm phán còn lớn hơn TPP nữa.

Bên cạnh đó là Hiệp định song phương mậu dịch tự do giữa Việt Nam-Hàn Quốc, Hiệp định đối tác toàn diện Việt Nam-Nhật Bản. Với những hiệp định này, nền kinh tế Việt Nam vẫn xuất khẩu tốt, chỉ trừ Mỹ. Tuy nhiên, nếu muốn bù lại những mất mát từ TPP với thị trường Mỹ, Việt Nam vẫn còn những nền tảng khác như Hiệp định thương mại song phương BTA và những cam kết thông qua WTO với Mỹ, Úc để bù lại.

Thực sự nếu mất TPP, Việt Nam không mất quá nhiều. Vì TPP không phải hoàn toàn tốt, được lợi nhất chỉ là ngành dệt may, giày dép, còn ngành đường thì cạnh tranh chật vật lắm với Thái Lan, nhiều ngành khác cũng đối diện với thách thức rất rủi ro. Ngành giày dép Việt Nam xuất khẩu đi Mỹ khoảng 4 tỷ/năm, còn may mặc xuất đi Mỹ khoảng 7-8 tỷ/năm. Trung Quốc xuất đi Mỹ gấp 4-5 lần Việt Nam, nhưng bản thân Trung Quốc đã có bài học rồi, phải dần dần tạo nên giá trị gia tăng. Còn Việt Nam vẫn chủ yếu là gia công, nên giá trị không nhiều.

Dù có TPP hay không có TPP cũng phải tạo ra giá trị gia tăng trong xuất khẩu thay vì tăng số lượng, mới có thể tạo nên sức bật. Nhưng rất tiếc nhiều doanh nghiệp vẫn coi xuất khẩu chỉ là phần làm thêm thôi, không có đầu tư gì về thương hiệu. Ngược lại các doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam lại rất bài bản, đầu tư có chiến lược từ quảng cáo, tiếp thị, hệ thống phân phối. Không như doanh nghiệp Việt Nam đi ra nước ngoài phần lớn theo con đường xách tay, tự sống tự chết. Xuất khẩu cà phê thô, gạo thô không còn lợi nữa, phải đầu tư marketing, thương hiệu, mạng lưới phân phối để tạo giá trị gia tăng.

Từng làm CEO của T&C-Tait Vietnam, American Standard Vietnam, ICI Paints Vietnam, DQ Glass… ông thấy lỗ hổng nào lớn nhất về mặt quản trị, con người, khiến cho sự phát triển không bền vững, cuộc chuyển giao thế hệ gặp trở ngại?

Rất nhiều nhà đầu tư vào Việt Nam gặp khó khăn trong điều hành. Doanh nghiệp Việt Nam thường tập trung quyền lực hết vào ông chủ, nên việc gì cũng phải đợi ông chủ quyết mới dám làm, khiến cho việc quyết định hơi chậm, mất đi thời cơ. Phần lớn doanh nghiệp được tạo dựng từ thời mở cửa, tuổi đời chưa nhiều, chính vì vậy đa số lãnh đạo đương nhiệm đều là thế hệ thứ nhất người sáng lập, một số rất ít công ty người điều hành thuộc thế hệ thứ hai.

Tôi nhớ thời 2005-2006, ai cũng nói thuê CEO nước ngoài thất bại hết. Lỗi nằm ở đâu? Tôi đặt câu hỏi ngược lại nếu chưa sẵn sàng không nên thuê CEO, còn đua nhau thuê sau đó sẽ…chửi nhau! Phải xây dựng được giá trị cốt lõi một cách chắc chắn thì hãy thuê CEO, nếu không sẽ phản tác dụng. Người chủ vẫn còn dính vào quá nhiều công việc điều hành, không chịu buông ra, nhiều công ty HĐQT không làm đúng vai trò. HĐQT chỉ làm chiến lược chung thôi chứ không dính vào điều hành, điều này làm cho CEO và HĐQT đụng nhau, không làm việc được.

Nhìn về phía lực lượng lao động, so với Singapore, kiến thức nền tảng của sinh viên Việt Nam… hơi bị kém. Hầu như đi học chỉ là đối phó để đi thi thôi, rất nhiều sinh viên khi tôi hỏi thủ đô các nước không ai biết cả, kiến thức phổ thông về kinh tế, chính trị, thể thao cũng rất kém. Có thể do văn hóa? Một người sinh viên Mỹ ngoài kiến thức ở trường mỗi năm các em còn đọc thêm 100-200 cuốn sách.

Còn sinh viên Việt Nam rất ít đọc sách. Chính vì vậy doanh nghiệp ngoài việc xây dựng sự nghiệp cho sinh viên còn là trường đại học để đào tạo lại cho sinh viên. Sắp tới Việt Nam cần nhiều ngoại ngữ như tiếng Anh, tiếng Trung, nếu kém về ngoại ngữ cũng mất nhiều cơ hội.

Phua Koon Kee, CEO Aquarius Vietnam: 'That bai de lam lai, chu khong bao gio bo cuoc' - Anh 1

Ông Phua Koon Kee.

Nhiều năm gắn bó với Sơn Kova trong vai trò CEO, ông đánh giá thế nào về mối quan hệ giữa CEO và Chủ tịch hội đồng quản trị, để có thể giúp ông phát huy hết khả năng của mình trong một công ty mà màu sắc quản trị gia đình vẫn còn rất lớn?

Có lẽ nhờ cả hai bên đều tôn trọng nhau thôi. Tôi rất mến gia đình cô Nguyễn Thị Hòe (Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sơn Kova), rất khiêm tốn, tử tế. Tôi muốn cống hiến cho thương hiệu này, biến Kova thành thương hiệu quốc tế mà người Việt Nam có thể tự hào.

Từng làm CEO cho Sơn ICI Paints Việt Nam, tôi hiểu khá rõ về ngành sơn, nhưng vẫn ngạc nhiên khi biết về Kova, thương hiệu của nhà khoa học luôn tự hào về chất lượng, công nghệ, tốt hơn ở ngoài người ta biết. Bản thân tôi ở Việt Nam hơn nửa cuộc đời, thấy người Hàn Quốc rất tự hào về Samsung, LG, nhưng Việt Nam thực sự rất hiếm thương hiệu khiến người Việt tự hào. Kova có triển vọng trở thành thương hiệu quốc tế khiến người dân tự hào do cốt lõi về chất lượng, sáng tạo. Giờ Kova đang cần đầu tư về con người, quy trình, thương hiệu. Tôi muốn đóng góp phần nào vào điều đó, như người Nhật tự hào về Toyota.

Những chiến lược nào quan trọng nhất đã đưa thương hiệu Sơn Kova lên một tầm cao mới, chinh phục nhiều nước trên thị trường thế giới?

Tư duy của Kova là “600 trước mới 90”, đó là chiến lược rất hay. Rất nhiều thương hiệu số 1 thị trường Mỹ đã trở thành số 1 thế giới vì đây là thị trường lớn. Với 93 triệu dân, Việt Nam không thể theo chiến lược của Mỹ, Trung Quốc. Họ không có Facebook, Google vẫn sống được, còn Việt Nam không đủ quy mô cô lập thị trường nội địa. Các doanh nghiệp Việt nên có hai “động cơ” chạy song song là nội địa và nước ngoài, nếu chỉ trông chờ vào thị trường nội địa sẽ chưa đủ độ lớn về thị phần.

Ngay từ đầu, Kova xác định chinh phục được thị trường Singapore sẽ tạo lợi thế cạnh tranh ở các thị trường khác, vì Singapore là thị trường tốt dù nhỏ, nước giàu, tiêu chuẩn cao lắm, thậm chí cao hơn Mỹ về tiêu chuẩn môi trường. 10 năm qua Kova đã có mặt ở gần hết các công trình lớn như siêu thị , chung cư, bệnh viện, sân bay, tàu điện ngầm… ở Singapore.

Dấu ấn đâu tiên của Kova ở Singapore chính là trung tâm thương mại lớn nhất VivoCity. Nhà thầu công trình này đã dùng thử nhiều loại sơn châu Âu, kể cả sơn của Đức, nhưng vẫn không thể khắc phục được tình trạng sơn bong tróc và dễ bám bụi do bề mặt công trình cong, ăn sâu xuống đường hầm. Mặt khác, trung tâm quá đông người, mỗi lần xe đi qua rung, tường cứ nứt hoài. Hàm lượng muối rất cao vì gần biển, làm cho người thi công không thể hoàn công được. Nhiều hãng sơn không dám tham gia giải quyết vì rất khó. Kova dám đứng ra giải quyết, nhưng người ta coi thường Việt Nam “làm sao có công nghệ cao này?”. Nhưng Kova quyết tâm, phải chứng minh một năm không bị vấn đề gì họ mới trả tiền.

Giờ chục năm rồi công trình vẫn như mới. Chính công trình đó giúp Kova tấn công vào các công trình lớn mà không mất một đồng quảng cáo nào. Kova còn có phân khúc bệnh viện thành công lắm nhờ sơn kháng khuẩn. Thật sự người Việt Nam chưa biết những câu chuyện này. Người Việt Nam sẽ tự hào về Kova, một thương hiệu quốc tế, tôi tin như vậy.

Công nghệ nano từ vỏ trấu của sơn Kova đã tạo nên cuộc cách mạng cho sơn chống đạn, sơn chống cháy, sơn kháng khuẩn, cuộc chinh phục thị trường sơn khó tính ở các nước có gặp khó khăn gì không?

Các sản phẩm điện gia dụng, điện thoại của châu Âu mang qua đây bán dễ dàng, còn sơn Kova qua nước ngoài tốn thời gian. Sơn không phải là sản phẩm đem đi đâu cũng bán được, phải nội địa hóa. Sơn của mình khí hậu nhiệt đới, khi sang vùng ôn đới phải có lò xử lý, thông qua quy trình, mỗi nước có một tiêu chuẩn, cần đăng ký chính thức phải có thời gian. Đó là thách thức không phải khó khăn.

Kova đã có nhà máy ở Campuchia và Malaysia, cùng hai nhà máy ở ngoài Bắc và một nhà máy ở miền Nam đang xây dựng tại Đồng Nai. Công nghệ nano làm từ vỏ trấu phải có nhà máy sản xuất sản lượng lớn, với nhà máy thứ 7 này, Kova bỏ qua thế hệ thứ 4, bước thẳng vào thế hệ thứ 5. Hiện nhà máy ở Malaysia đã chạy hết công suất để phục vụ hai công trình cực kỳ lớn của Malaysia.

Nhìn lại quãng đời lập nghiệp của mình, những khó khăn, vất vả từ thời tuổi trẻ đã giúp ông một nghị lực sống như thế nào, để hình thành nên tính cách?

Tôi là người Singapore, qua Việt Nam đã gần 25 năm, bạn bè nói tôi 45% là người Việt. Tiếng Việt không phải tiếng mẹ đẻ mà tiếng mẹ vợ, đó là duyên phận. Hồi xưa Singapore là nước mới phát triển, tôi xuất thân trong gia đình nghèo 6 anh chị em. Thời 1970, chính phủ cho những gia đình có hoàn cảnh khó khăn như gia đình tôi được thuê cái sạp nhỏ với giá rất thấp 26 SGD/tháng để bán cà phê.

Là con út trong gia đình, lúc ấy tôi 10 tuổi, cha mẹ nói thôi con phụ bán hàng đi vì cha mẹ không có tiền thuê người làm đâu. 364 ngày từ sáng đến khuya tôi như "hai lúa", chỉ có ngày cuối cùng trong năm được nghỉ để đón giao thừa. Một ngày học 4 tiếng, nhà cách trường rất gần, nên sau giờ học là tôi đến sạp bán cà phê phụ mẹ đến 11 giờ khuya mới về. Điều đó giúp tôi có cơ hội gặp nhiều người trong xã hội, người giàu, người nghèo, người trong giới showbiz… nhờ thế mình nói được 9 thứ tiếng, biết trân trọng mọi người.

Phua Koon Kee, CEO Aquarius Vietnam: 'That bai de lam lai, chu khong bao gio bo cuoc' - Anh 2

Sinh ra và lớn lên tại Singapore nhưng ông Phua Koon Kee lại chọn đến Việt Nam sinh sống và lập nghiệp.

Tốt nghiệp NUS, nhiều cơ hội rộng lớn hơn đang mở ra, tại sao ông lại chọn Việt Nam để khởi nghiệp kinh doanh?

Một phần do đi làm là chính, đi học là phụ, nên tôi… tốn thêm 3 năm học nữa mới tốt nghiệp NUS! Thêm hai năm rưỡi nữa vì đi nghĩa vụ, tức là mất 5 năm rưỡi. Chính vì vậy khi chưa tốt nghiệp NUS tôi đã quyết định không ở Singapore. Tôi muốn rời khỏi vùng an toàn của mình để đến một nơi ngôn ngữ khác, văn hóa khác, cách làm việc cũng khác. Tôi xin việc chỉ có câu: Ngành nghề, vị trí, thù lao không quan trọng, cho tôi đi nước ngoài. Ngày sinh nhật 28 tuổi, tôi được sang Việt Nam.

Lý do tôi chọn Việt Nam là lời khuyên của một người bạn lớn tuổi đã qua Việt Nam thời những năm 80. Anh nói: “Bạn còn trẻ, nên đến xứ nào lạc hậu, rất chịu khó. Việt Nam nghèo có nghĩa sẽ giàu lên”. Mình nghe có lý, thế là quyết định. Tôi hay nói đùa kiếp trước là người Việt, chắc chưa ăn cháo "lú" nên kiếp này vẫn nhớ tiếng Việt.

Tôi không hối hận với quyết định này. Một năm sau khi về Singapore, lúc đó tôi đã là CEO rồi. Khi đi dưới tàu điện ngầm gặp cô sinh viên đang làm nghiên cứu, hỏi một số câu về ngân hàng ở Singapore, tôi mới phát hiện em này đã tốt nghiệp NTU hơn 6 tháng nhưng không tìm được việc làm. Tôi hỏi tại sao em không qua Việt Nam tìm cơ hội? Cô gái tròn mắt nhìn tôi: “Tôi không đi Việt Nam đâu, quê lắm, nó làm dơ lý lịch của tôi”. Tôi nghe mà buồn thấu ruột.

Từng là nhà đầu tư, nhà quản trị, bây giờ còn làm nhà tư vấn, truyền thông? Tính cách nào đã giúp ông có thể chinh phục nhiều lĩnh vực khác biệt?

Có thể do từ nhỏ mình khó khăn rồi nên không bao giờ sợ thất bại. Những người bạn biết tôi thấy lúc nào cũng cười. Kinh doanh với tôi không chỉ vì tiền, tôi muốn đóng góp vào sức mình quê hương của vợ, nếu có tài chính sẽ vui hơn.

Bất cứ ngành nào thành công phải nghĩ đến rủi ro. Tôi đang có kế hoạch phát triển thêm dịch vụ rất mới, rất lạ hiện nay. Khi nào chín muồi sẽ chia sẻ. Thành công chỉ là nhất thời, phải luôn tìm sáng kiến mới, sản phẩm mới

Bài học lớn nhất ông rút ra từ những thành công, thất bại của riêng mình?

Lần đầu tiên làm CEO cho một liên doanh với Hongkong, tôi đã thất bại vì chưa có kinh nghiệm tài chính. Khảo sát ở Mỹ, những công ty phá sản khoảng 10% do CEO không có kiến thức đủ mạnh về tài chính, còn 50% phá sản là do CEO từ CFO lên, vì cứ “thủ”, không dám đầu tư. Mình nên có kiến thức tài chính, nhưng không nên thuê giám đốc tài chính làm CEO. Hai bên chia tay. Từ bài học đó tôi quyết định làm lại từ đầu, tự học về phần tài chính, quy trình. Trong vai trò CEO của sơn Dulux, tập đoàn tập trung marketing rất nhiều, tôi học được cách điều hành, giao quyền thế nào.

Năm 2007, anh Đoàn Đình Quốc mời tôi vào cổ đông, điều hành chung ĐQ Glass, nhưng văn hóa Việt Nam khác hẳn tập đoàn đa quốc gia. Tôi thấy văn hóa không hợp, dù anh Quốc rất tốt, rất giỏi. Tôi chưa thích nghi văn hóa Việt Nam và ĐQ Glass chưa sẵn sàng áp dụng tất cả các quy trình nước ngoài, mình muốn áp dụng nhưng thông tin chưa đầy đủ. Bản thân tôi coi đó là thất bại, nhưng học hỏi được rất nhiều từ anh Quốc.

Khởi nghiệp năm 2008 với Aquarius Vietnam, tôi đã chọn ngành chưa suy nghĩ sâu, tập trung vào làm báo cáo thường niên, mô hình kinh doanh rất thời vụ, như bán bánh trung thu, người ta 1 lời 10, mình 10 lời 1. Ban đầu còn ngon vì thị trường chứng khoán rất hot, nhưng mấy năm gần đây người ta không quan tâm nhiều báo cáo thường niên. Tôi lại chuyển qua media, đẩy mạnh thương hiệu Việt Nam ở nước ngoài, có nhiều giải pháp giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng tầm tiến tới thị trường nước ngoài. Hiện mảng bóng đá, quảng cáo trên máy bay phát triển rất tốt.

Sau nhiều năm vất vả, buồn, giờ vui rồi. Thành công thất bại chỉ là nhất thời, không là mãi mãi. Thành công không nên thỏa mãn, thất bại không nên tự ti, nếu chiến lược không đúng thì nên chỉnh sửa. Dám bỏ hết cái cũ để làm cái mới, phân khúc này ít người làm, tôi lại khởi nghiệp lần thứ hai, khách hàng khác, sản phẩm khác, chỉ giữ lại cái xác là tên công ty.

Vợ ông lo ngại nhiều không trước con người thích phiên lưu, mạo hiểm, chinh phục những miền đất mới như ông?

Với kinh doanh, nếu gia đình không ủng hộ sẽ không làm được đâu. Mấy năm đầu khởi nghiệp, gia đình tôi rất lo, nhưng sẵn sàng ủng hộ, tôi chỉ tập trung vào công việc. Bản thân tôi thích mấy thị trường đang phát triển như Myanmar, Bắc Triều Tiên, Syria, Cu Ba… nhưng giờ thì không dám phiêu lưu nữa đâu vì đã già rồi.

Giá trị sống nào ông cho là quý giá nhất, để có thể giúp ông vượt qua những thất bại ngặt nghèo?

Gia đình tôi theo đạo Phật, nhưng bản thân tôi không quá nặng về tôn giáo, miễn là mình luôn cố gắng. Trong cuộc đời cũng như kinh doanh, mình không thể khống chế được hậu quả, nhưng có thể khống chế được hành động của mình. Đối diện với thất bại tôi có thể buồn, nhưng coi đó là bài học để vượt qua. Có thể do từ nhỏ đi học, ở lại lớp ba lần, nên luôn biết kiềm chế được bản thân để tạo ra sự khác biệt. Thất bại để làm lại, chứ không bao giờ bỏ cuộc.

Cảm ơn chia sẻ của ông!

Kim Yến