- Bất chấp sự nguy hiểm tới tính mạng, những phu vàng vẫn đánh cược số phận của mình với cuộc mưu sinh trên những bãi vàng. Động lực ấy lại được tiếp sức khi “cơn lốc” điên dại của giá vàng đang leo thang trong nước.

Trở lại “đại công trường” vàng Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Nam vừa “ra lệnh” kiên quyết đóng cửa vĩnh viễn bãi vàng suối Nước Vin (xã Trà Giác, Bắc Trà My), đẩy mạnh hơn nữa công tác truy quét, xử lý nghiêm những những cá nhân, tổ chức khai thác vàng trái phép tại tất cả các bãi vàng…Thế nhưng, trước “ma lực” của vàng ngày càng lớn, phu vàng vẫn sẵn sàng đem mạng sống của mình ra để “đánh cược…” Trong đợt về bãi vàng suối Nước Vin sau thảm nạn 13 người chết, đập vào mắt chúng tôi những cái hang khổng lồ, khoét sâu đến hàng cây số. Tất cả trở thành những bục chứa nước mưa làm đất núi nhão nhoét, mất độ liên kết địa chất dẫn đến nguy cơ sạt lở núi bất cứ lúc nào. “Đây cũng là thực trạng chung tại các bãi vàng trái phép hiện nay, nguy cơ phu vàng bị núi vùi lấp xảy ra bất cứ lúc nào” - Ông Huỳnh Tấn Sâm - Bí thư huyện Bắc Trà My nói. Ông cũng cho biết thêm, từ đầu năm đến nay lãnh đạo huyện đã chỉ đạo lực lượng CA tiến hành hơn 20 đợt truy quét, đẩy đuổi người làm vàng trái phép ra khỏi các điểm nóng, có nguy cơ sạt lở núi gây nguy hiểm cho tính mạng của họ như Trà Dương, Trà Kót, Trà Tân…Nhưng sau đó họ lại lén lút vào làm lại. Cảnh tượng hàng ngàn người mang theo giấc mơ vàng rầm rập đổ về chốn rừng núi miền Quảng Nam để rồi phải trả bằng cái giá quá đắt, cả máu và nước mắt... Tưởng đã khép lại sau khi có quá nhiều chết chóc. Nhưng trong chuyến trở lại bãi vàng Phước Sơn mới đây, tận mắt chứng kiến những gì đang diễn ra ở xứ sở được mệnh danh là “thiên đường vàng”, chúng tôi nhận ra, cuộc chiến về vàng vẫn vô cùng khốc liệt, nóng bỏng. Đời phu vàng vẫn từng ngày đối diện với hiểm họa sập hầm, chết ngạt, nhiễm độc. Nhiều quả đồi tại các xã Phước Thành, Phước Chánh, Phước Đức, Phước Kim biến thành một “đại công trường” trải rộng trên hàng trăm ha rừng. Với hàng trăm lều trại xanh, đỏ, vàng, đủ dịch vụ hậu cần phục vụ được dựng lên lẩn khuất trên các quả đồi, ven suối. Mức độ tàn phá đến kinh người: đất đai bị xới tung, cây cối bị chặt phá làm lán trại, chống hầm, sông suối xanh lét đầy dầu mỡ của chất thải, cyanua. Trên mặt đất ngổn ngang hàng đống thiết bị máy nổ, máy xay đá, máy bơm, máy hút, ống nước, dây điện, nước... Đang hoạt động rầm rầm. Để lấy quặng vàng, hàng chục quả đồi bị đục khoét nham nhở thành hàng chục hầm mỏ trồi sụt, nứt nẻ, lở lói, khoét sâu chằng chịt vào lòng núi. Phu vàng hằng ngày phải chui vào các hầm, lần theo vỉa vàng khai thác đất, đá rồi sau đó vận chuyển đến máy xay, lắng lọc, phân kim để lấy vàng. Cứ thế, số phận họ đành treo lơ lửng cho thần “may rủi”. Vì vàng, chết mấy cũng chịu Theo người dân sống xung quanh khu vực các bãi vàng trái phép, hiện tại vàng còn rất ít, các “đầu nậu” đã khai thác lấy hết và bỏ về quê sinh sống. Những người khai thác bây giờ chỉ là đi “mót” lại mà thôi. Nhiều phu vàng cũng biết tai họa lúc nào cũng tìm đến họ, nhưng vẫn tâm niệm rằng, nếu “trúng quả” là bỏ về quê sinh sống và không bao giờ nghĩ đến việc tìm vàng. Có người đã “được” và về quê nhưng cũng “vô tình” để lại cái bẫy chết người cho người ở lại vẫn đang “ôm mộng” cố chờ. Hiện, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có nhiều điểm khai thác vàng trái phép như Phước Sơn, Hiệp Đức, Tây Giang, Bắc Trà My…Tình hình khai thác vàng không chỉ gây mất an ninh trật tự xã hội, tàn phá môi trường sinh thái, mà còn đe dọa tính mạng của nhiều phu vàng, kéo theo hệ lụy là những người dân sống địa phương vô tình bị “vạ lây”. Cách đây 5 năm, một thảm nạn tương tự ở Nước Vin cũng đã từng xảy ra. Tại mỏ vàng G18 (huyện Phước Sơn, Quảng Nam) đã vùi lấp 18 công nhân đang làm việc cho Công ty vàng Trường Sơn. Chưa dừng lại ở đó, tháng 10/2008, cũng đã xảy ra một thảm nạn vùi chết 6 phu vàng làm việc trái phép tại bãi vàng Bồng Miêu (huyện Phú Ninh, Quảng Ninh). Ngoài con số thống kê từ cơ quan chức năng kể trên, những vụ tai nạn lẻ tẻ làm chết từ 1-2 người đếm không xuể. Mới đây nhất, đêm 8/9 sáng ngày 9/9/2009, sau gần 16 giờ đồng hồ vật lộn với lũ dữ, lực lượng cứu hộ Quân khu 5, tỉnh Quảng Nam và huyện Nam Giang đã cứu sống 18 người làm vàng đang bị cô lập giữa dòng sông Nước Mỹ hung hãn (xã Cà Dy, huyện Nam Giang) bằng máy bay trực thăng. Tuy nhiên, những cái chết này sớm bị “lãng quên” bởi các “đầu nậu” và gia đình có phu vàng xấu số tự dàn xếp với nhau. Xác xơ trên đất vàng! Nơi đầu dốc suối Nướt Mắt, ông Hồ Văn Ni - Bí thư Đảng ủy xã Phước Thành (huyện Phước Sơn) rầu rầu: “Mười mấy năm nay, dân làm vàng tứ xứ, cả hợp pháp và bất hợp pháp. Đáng báo động hơn cả là “cơn lốc vàng” quét qua vùng rừng núi này còn xới tung cuộc sống, sinh hoạt, nét văn hóa bản địa của đồng bào dân tộc. Tình trạng tỷ lệ học sinh bỏ học đi làm vàng đang tăng đến mức đáng báo động. Ông Ni bức xúc: “Khi làm thủ tục đề nghị cấp phép khai thác vàng, các Cty bao giờ cũng hứa sẽ ưu tiên tiếp nhận, giải quyết việc làm cho người lao động địa phương. Nhưng khi đã có được “lá bùa” trong tay rồi, họ lại phớt lờ tất cả. Từ nghĩa vụ đóng góp hỗ trợ tài chính, việc làm, giải quyết các vấn đề về ô nhiễm môi trường đều không thực hiện như cam kết”. Nhưng đâu chỉ có nghèo đói, thất học, rất nhiều phụ nữ, trẻ em trên đất vàng Phước Sơn còn gánh thêm nỗi buồn tê tái bởi nạn “lừa tình” xảy ra ngày càng nhiều. Ngoài hàng chục đứa trẻ phải chịu cảnh mồi côi bởi cha mẹ chúng là nạn nhân của ma túy, HIV/AIDS, tại các xã nằm trong “tâm vàng” như: Phước Thành, Phước Lộc, Phước Kim, Phước Đức, rất nhiều đứa trẻ Bh Noong phải chào đời trong sự ghẻ lạnh của mọi người. Các em nhỏ là kết quả của những mối tình chóng vánh, trái với tập tục, truyền thống đang trở thành nỗi nhức nhối của xã hội. Theo tìm hiểu của chúng tôi, hầu hết những thiếu nữ này không được học hành đến nơi đến chốn, phải vào các bãi vàng làm công cho chủ bãi để rồi vướng vào “bẫy tình” của dân làm vàng. Sông Tranh - Đoan Nguyễn