Dấu hiệu sớm của còi xương là trẻ ngủ không ngon giấc, hay quấy khóc, ra mồ hôi trộm về đêm, mảng tóc ở phía sau gáy và hai thái dương mọc rất thưa (dấu hiệu "bò liếm” hoặc "hói gáy”). Khi bị còi xương trẻ ra nhiều mồ hôi nên dễ bị mất nhiệt và có thể dẫn đến nhiễm khuẩn đường hô hấp.

Nguyên nhân dẫn đến còi xương ở trẻ em là do thiếu ánh sáng, hoặc do ăn uống không đầy đủ dẫn đến thiếu vitamin D. Khi thiếu vitamin D sẽ làm giảm hấp thu calci ở ruột, ở thận gây nên bệnh còi xương. Nếu thiếu vitamin D kéo dài, có thể làm chậm mọc răng và ảnh hưởng tới sự phát triển của xương. Trẻ em bị còi xương là do cơ thể bị thiếu hụt vitamin D làm ảnh hưởng đến quá trình hấp thu và chuyển hóa calci và photpho. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, nguyên nhân chủ yếu là do thiếu ánh sáng mặt trời, do kiêng khem quá mức và chế độ ăn nghèo calci - photpho; những trẻ không được bú mẹ dễ bị còi xương hơn trẻ được bú mẹ.

Nguồn cung cấp vitamin D: Thức ăn có nhiều vitamin D như gan, lòng đỏ trứng gà, sữa. Hàm lượng vitamin D trong sữa mẹ và sữa bò đều rất thấp (0-10 đơn vị/100ml). Nguồn vitamin D từ động vật dễ hấp thu hơn từ thực vật; Tổng hợp vitamin D ở da dưới tác dụng của tia cực tím trong ánh sáng mặt trời là nguồn cung cấp vitamin D chủ yếu cho cơ thể. Mỗi ngày cơ thể có thể tổng hợp được từ 50-100 đơn vị vitamin D, đủ thỏa mãn nhu cầu sinh lý của cơ thể.

Lưu ý khi trẻ bị còi xương:

- Cho trẻ tắm nắng hàng ngày: bộc lộ chân, tay, lưng, bụng trẻ để cho da được tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trước 9 giờ sáng. Thời gian tắm nắng tăng dần, những ngày đầu khoảng 10-15 phút, sau đó tăng dần tới 30 phút. Ánh nắng mặt trời phải được chiếu trực tiếp trên da mới có tác dụng, nếu qua lần vải thì rất ít tác dụng.

- Thời tiết lạnh không có ánh nắng thì nên cho trẻ đi tắm điện ở khoa vật lý liệu pháp tại các bệnh viện. Khi tắm nắng hoặc tắm điện tiền thân vitamin D sẽ được chuyển thành vitamin D giúp điều hòa chuyển hóa và hấp thu calci, photpho.

- Cho trẻ uống vitamin D4000 đơn vị/ngày trong 4 - 8 tuần, trong trường hợp trẻ bị viêm phổi, tiêu chảy cần tăng liều 5.000 - 10.000 đơn vị/ngày trong 1 tháng.

- Cho trẻ uống thêm các chế phẩm có calci kết hợp với một số vitamin như: calci B1 - B2 - B6: 1 - 2 ống/ngày, trẻ lớn có thể ăn cốm calci 1 - 2 thìa cà phê/ngày.

- Cho trẻ bú mẹ; ăn bổ sung các loại thực phẩm có chứa nhiều calci: sữa, cua, tôm, cá trong các bữa ăn hàng ngày. Vitamin D là loại tan trong dầu, nếu chế độ ăn thiếu dầu mỡ thì dù có được uống vitamin D trẻ cũng không hấp thu được nên vẫn bị còi xương. Do vậy, nên cho dầu mỡ vào bữa ăn hàng ngày của trẻ.

BS. Trọng Nguyễn