Phim Việt đang đứng ở đâu trên bản đồ phim thế giới là câu hỏi khiến giới làm phim luôn quan tâm. Mặc dù có giải tại Liên hoan phim quốc tế, nhưng chừng ấy vẫn chưa làm thỏa mãn cơn khát của công chúng.

Không chỉ đến khi Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội - HANIFF lần thứ IV tổ chức mới đây, người ta mới đặt câu hỏi này cho điện ảnh nước nhà. Đã từ rất lâu, khi điện ảnh cùng với nhiều ngành, lĩnh vực khác có cơ hội “đập cánh” vượt biên ra khỏi phạm vi quốc gia, tham dự các kỳ Liên hoan phim quốc tế, nhiều người kỳ vọng ở một tương lai sáng hơn cho điện ảnh nước nhà.

Mở cửa ra bên ngoài, giao lưu, mở rộng hợp tác và học hỏi kinh nghiệm của các nước có nền điện ảnh phát triển sẽ vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho nền điện ảnh được xem là còn non trẻ so với điện ảnh thế giới .

Phim tư nhân lên ngôi

Nhà biên kịch Đoàn Tuấn, giám khảo Netpac (Mạng lưới khuyến khích điện ảnh châu Á) tại Haniff lần thứ IV cho rằng: “Phim Việt Nam hiện nay tư nhân chiếm ưu thế, mục đích thương mại hàng đầu. Nhà nước cần đầu tư hơn nữa, bởi năm 2015 có một số dự án điện ảnh được duyệt nhưng chưa có kinh phí. Dòng phim tư nhân hay dòng phim nào đó cứ làm nhưng dòng phim chính thống vẫn phải chảy song hành. Dòng chính thống chủ đạo cất lên tiếng nói dân tộc, vẻ đẹp con người, vẻ đẹp đất nước để khoe với thế giới. Đương nhiên phim Việt Nam năm nay so với các phim dự thi khác hơi yếu. Phim của mình hay kể kiểu lên gân, không đào sâu câu chuyện, không đi đến tận cùng xung đột thành ra cứ nửa chừng, thậm chí khá dễ dãi”.

Phim Viet: Khat vong 'dap canh' vuon xa tren ban do dien anh the gioi - Anh 1

Đạo diễn Victor Vũ và diễn viên nhí Thanh Mỹ trên phim trường Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

29 bộ phim Việt Nam tham gia Haniff năm nay, phần lớn đều là những bộ phim tư nhân, do chính các đạo diễn, hay diễn viên đầu tư sản xuất. Ngay cả hai đại diện của nước chủ nhà Việt Nam giành được giải thưởng tại Haniff năm nay là "Trúng số""Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh" cũng chưa thực xuất sắc, mà chỉ được đánh giá là phim thương mại tốt (so với thị trường nội địa).

“Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của đạo diễn Việt kiều Victor Vũ và “Trúng số” của Dustin Nguyễn đều là hai bộ phim từng đạt được nhiều giải thưởng trong nước và được chọn đại diện Việt Nam tranh giải Oscar cho phim nước ngoài hay nhất trong hai năm gần đây. Nhìn vào danh sách những phim nước ngoài tham gia hạng mục phim dài dự thi của năm nay, hai phim Việt nói trên khá mờ nhạt.

Tuy nhiên, nếu nhìn và so sánh về chất lượng nghệ thuật cũng như tầm ảnh hưởng của các bộ phim tranh giải lần này thì hai đại diện của phim Việt chưa thực sự xuất sắc. Điều này phản ánh đúng tình hình chung của điện ảnh Việt hiện nay. Nhưng, như lời của Trưởng ban giám khảo, đạo diễn Régis Wargnier (Pháp), việc phim Việt Nam tranh giải ở Haniff không quan trọng bằng việc đây là một sân chơi nghệ thuật mang tầm vóc quốc tế mà nếu biết tận dụng, đây sẽ là một dịp tuyệt vời để các nhà làm phim, khán giả trong nước được tiếp cận với những nền điện ảnh đa dạng, những tiếng nói đa thanh của điện ảnh thế giới.

Trong một vài năm trở lại đây, tư nhân, các nhà làm phim độc lập chỉ tập trung sản xuất phim thương mại. Bộ Tài chính tạm thời đã không cấp kinh phí làm phim đến năm 2017, có nghĩa năm tới sẽ không có phim do Nhà nước tài trợ. Các nhà làm phim độc lập cũng rất khó khăn để có thêm dự án mới, từ năm ngoái tới năm nay có duy nhất bộ phim dài Cha và con và…" của đạo diễn Phan Đăng Di.

Được biết, “Cha và con và…” cũng là phim có thành tích quốc tế tốt nhất trong vòng 2 năm qua, lọt vào hạng mục tranh giải chính thức của LHP Berlin 2015 danh giá, nhưng tiếc là đã không có mặt tại Haniff năm nay.

Cũng tại Haniff năm nay, người ta thấy nữ diễn viên Hồng Ánh, người vốn nổi danh với những vai diễn đoạt giải thưởng cao tại các kỳ LHP trong nước lại xuất hiện với vai trò là đạo diễn, giới thiệu tới người làm phim trong nước và quốc tế dự án phim điện ảnh đầu tay “Đảo của dân ngụ cư”. Diễn viên Trương Ngọc Ánh, Thanh Thúy hay Bebe Phạm cũng đang ghi dấu ấn ở vai trò mới là nhà sản xuất. Đạo diễn thuộc thế hệ “8X” Phan Gia Nhật Linh năm trước nổi đình đám với bộ phim “Em là bà nội” đoạt doanh thu lên tới gần 100 tỷ đồng đến với LHP để quảng bá và tìm hướng phát hành ra thế giới cho dự án “Cô gái đến từ hôm qua”.

Gia đình làm phim mang thương hiệu BHD lại đưa đến khán giả Thủ đô một cụm rạp mới tại Trung tâm Thương mại Vincom Phạm Ngọc Thạch, với hệ thống phòng chiếu “made in Việt Nam” nhưng đầy đủ tiện nghi hiện đại và đủ sức cạnh tranh với các rạp chiếu của nước ngoài… Đây chính là quá trình tư nhân hóa trong việc làm phim ở Việt Nam trong thời gian gần đây.

Thực trạng điện ảnh Việt Nam hiện nay là lượng phim sản xuất tăng, nhưng chất lượng không cao. Đặc biệt là thể loại phim nghệ thuật, những phim có ngôn ngữ điện ảnh độc đáo - đối tượng của các LHP quốc tế, gần như không có cơ hội để phát triển tại Việt Nam.

Phim Việt “đập cánh” ra nước ngoài và xu hướng ngoại lai

Năm 2016 chứng kiến sự đổ bộ của hàng loạt phim điện ảnh Việt Nam ra thị trường quốc tế. Đây được coi như một tín hiệu tốt, góp phần mở ra cơ hội hợp tác và quảng bá nền văn hóa, điện ảnh nước nhà với bạn bè các nước trên thế giới.

Bà Ngô Phương Lan, Cục trưởng Cục Điện ảnh cho biết: “Điều đáng mừng nhất là khán giả đến với điện ảnh ngày càng đông, không chỉ có “mùa phim Tết” như những năm trước mà quanh năm, các dịp nghỉ, lễ, Tết, rạp chiếu phim đều thu hút đông đảo khán giả, tình trạng “cháy vé” dịp nghỉ diễn ra ngày một thường xuyên... Đặc biệt là việc thu hút được sự quan tâm của khán giả và giới truyền thông, tạo nên “cơn sốt” phim Việt. Đơn cử như phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” do Nhà nước đặt hàng, tư nhân sản xuất. Theo thống kê, số lượt khán giả mua vé xem phim năm 2015 tăng khoảng 15% so với năm 2014”.

Cũng có chung quan điểm này, ông Nguyễn Văn Nhiêm, Chủ tịch Hiệp hội phát hành và phổ biến phim Việt Nam cho biết: “Trong hơn một thập niên vừa qua, Điện ảnh Việt Nam đã có bước phát triển đột phá trong lĩnh vực sản xuất, phát hành và phổ biến phim, nhưng cũng nảy sinh nhiều bất cập và khó khăn trong quá trình hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, trong xu thế xuất ngoại, có cơ hội “đập cánh” ở nước ngoài, phim Việt dần dần xuất hiện các yếu tố ngoại lai, từ bối cảnh trong phim cho tới việc diễn viên đều có yếu tố nước ngoài, từ một loại ngôn ngữ là tiếng Việt, nay xuất hiện cả những dòng phim song ngữ để phù hợp khi ra nước ngoài”.

Sau Mùi ngò gai ra mắt năm 2006 với sự hợp tác giữa Việt Nam và Hàn Quốc, gần đây có thể kể đến một số bộ phim có yếu tố nước ngoài như Tình xuyên biên giới (năm 2015, giữa Việt Nam và Trung Quốc), Bầu trời đỏ (năm 2015, giữa Việt Nam và Pháp), Khúc hát mặt trời (năm 2015, giữa Việt Nam và Nhật Bản), Người cộng sự (Việt Nam và Nhật Bản)...

Phim Viet: Khat vong 'dap canh' vuon xa tren ban do dien anh the gioi - Anh 2

Bộ phim hợp tác Việt Nam-Hàn Quốc Tuổi Thanh Xuân đã trở lại với khán giả Việt bằng phần 2

Như vậy, việc được tiếp cận với số lượng lớn các phim quốc tế và phim có sự liên kết, hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia khác vừa là thách thức, cũng vừa là cơ hội đối với nền điện ảnh nước nhà. Cơ hội ở đây là được học hỏi, được trau dồi kinh nghiệm từ phía nước bạn, nắm bắt xu hướng điện ảnh thế giới. Còn thách thách ở đây chính là những nguyên tắc vốn đã thành thông lệ bị phá vỡ, những gì được gọi là bản sắc vốn có của nền văn hóa truyền thống sẽ phải gìn giữ để không bị mất đi bản sắc và không dễ dàng bị hòa tan với điện ảnh quốc tế.

Cho đến nay, so với rất nhiều loại hình nghệ thuật, duy nhất ngành nghệ thuật thứ 7 có luật riêng - Luật Điện ảnh. Theo đó, điện ảnh Việt Nam có hành lang pháp lý tạo cơ sở để phát triển; Nhà nước khuyến khích các thành phần kinh tế trong nước tham gia phát triển điện ảnh, khuyến khích nhà đầu tư bỏ tiền làm phim, xây dựng các rạp chiếu thông qua hàng loạt chính sách cởi mở hợp lý cùng với việc duy trì nguồn kinh phí đặt hàng làm phim phục vụ chính trị, phim cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực miền núi; quy hoạch điện ảnh và chiến lược phát triển điện ảnh 2020, tầm nhìn 2030 đã được Chính phủ phê duyệt…

Chính vì thế, nhiều người kỳ vọng nền điện ảnh nước nhà, mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng chắc chắn cơ hội “đập cánh” vươn ra thế giới chỉ còn vấn đề thời gian với bản lĩnh của những nhà làm phim, hay những người dành tình yêu cho điện ảnh, môn nghệ thuật thứ 7 này.

Hà Thu