Bên cạnh những đóng góp quan trọng cho kinh tế quốc gia, du lịch Việt Nam đang phải đối mặt với không ít vấn đề về tăng trưởng, cạnh tranh và cả những tác động tiêu cực tới môi trường, xã hội. Trong bối cảnh đó, phát triển du lịch có trách nhiệm được coi là nguyên tắc mang tính chiến lược, và là chìa khóa để bảo đảm các lợi ích dài hạn, bền vững.

Phat trien du lich co trach nhiem va ben vung - Anh 1

"Du lịch có trách nhiệm” đã được biết đến khá rộng rãi trên thế giới kể từ Tuyên bố Cape Town năm 2002 tại Nam Phi. Tuy nhiên phải tới năm 2011, khi Dự án Phát triển Năng lực Du lịch có trách nhiệm với môi trường và xã hội, do Liên minh châu Âu tài trợ (Dự án EU-ESRT), triển khai tại Việt Nam, lần đầu tiên các khái niệm đó mới được nhắc đến và trở nên quen thuộc. Du lịch có trách nhiệm tại các điểm đến được hiểu là việc hạn chế đến mức thấp nhất các tác động tiêu cực về kinh tế, môi trường và xã hội; tạo ra lợi ích kinh tế lớn hơn và nâng cao phúc lợi cho người dân địa phương, khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn các di sản thiên nhiên và văn hóa... Đây chính là cách tiếp cận nhằm giảm các tác động tiêu cực và tăng cường các hoạt động tích cực, phát triển du lịch đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng về lâu dài.

Với số vốn đầu tư là 12,1 triệu ơ-rô, Dự án EU-ESRT (2011-2016) là chương trình hỗ trợ kỹ thuật du lịch lớn nhất tại Việt Nam, với mục tiêu đưa các nguyên tắc về du lịch có trách nhiệm vào ngành du lịch nước ta, để nâng cao khả năng cạnh tranh và góp phần thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Qua sáu năm hoạt động, dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Dự án đã tổ chức 460 khóa tập huấn theo nhiều chủ đề cho 13.276 lượt học viên, nâng cao nhận thức về du lịch có trách nhiệm cho 32.572 học sinh THPT, phổ biến các tài liệu kỹ thuật qua mạng với 70.410 lượt tải, hỗ trợ trang thiết bị cho mười nhà văn hóa và phòng thực hành mẫu cho năm trường du lịch... Từ đó, tác động đến nhận thức của các cấp, ngành đối với yêu cầu về sự phát triển bền vững của du lịch Việt Nam. Du lịch có trách nhiệm từ một khái niệm mới lạ đã trở thành thuật ngữ quen thuộc và là một phần tất yếu trong nhiều chính sách, kế hoạch và hoạt động thực tế của du lịch Việt Nam. Nhận thức về phát triển du lịch có trách nhiệm cũng được lan tỏa rộng đến các khu vực trên đất nước nhờ sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương, điểm đến và cộng đồng. Cơ chế đối thoại công tư (PPD) được triển khai thông qua xây dựng Hội đồng Tư vấn Du lịch (TAB) và Tổ chức Quản lý Điểm đến (DMO) đã đánh dấu bước phát triển quan trọng trong phương thức quản lý du lịch tại Việt Nam. Việc xây dựng các tiêu chuẩn nghề du lịch đã mang lại nguồn tài liệu học tập quý giá với nhiều chức năng, được sử dụng như một công cụ để đào tạo tại chỗ trong các doanh nghiệp cũng như xây dựng giáo trình đào tạo trong các trường du lịch.

Thực hiện du lịch có trách nhiệm không thể chỉ dừng ở nhận thức mà quan trọng hơn phải cụ thể hóa bằng những chiến lược, chính sách, hành động đúng đắn, cụ thể. Tình trạng xả rác bừa bãi ở các điểm tham quan hay khai thác du lịch theo hướng xâm hại di sản thời gian qua chứng tỏ các ban, ngành quản lý địa phương, các doanh nghiệp và người dân còn chưa thật sự hiểu và còn lúng túng về việc làm thế nào để thực hiện du lịch có trách nhiệm. Tổng Cục trưởng Du lịch Nguyễn Văn Tuấn khẳng định: Trên cơ sở tiếp nhận các tài liệu kỹ thuật về thực hiện du lịch có trách nhiệm của Dự án EU-ESRT, Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục duy trì và khai thác có hiệu quả các kết quả mà Dự án đã đạt được, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi là tạo môi trường sinh sống tốt cho người dân và tạo điểm đến hấp dẫn cho du khách. Nguyên tắc này chỉ được áp dụng thành công nếu mọi thành phần tham gia vào du lịch (nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và du khách) có nhận thức cao và đầy đủ về du lịch có trách nhiệm.