Theo thông tư của Bộ Công an, CSGT được phát hiện, xử lý vi phạm giao thông bằng mắt thường nhưng trong một số trường hợp người dân có quyền đòi chứng cứ.

Phat giao thong: Dan co quyen doi bang chung - Anh 1

Cuối tháng 9-2016, trên mạng xã hội Facebook xuất hiện đoạn clip khoảng sáu phút ghi lại cảnh tranh cãi giữa một người đàn ông điều khiển xe máy với một CSGT Công an TP Hà Nội.

Sự việc xảy ra tại khu vực ngã tư Nguyễn Xiển - Kim Giang (quận Hoàng Mai, Hà Nội). Khi người đàn ông điều khiển xe máy đến khu vực này và rẽ phải thì bị CSGT yêu cầu dừng xe, kiểm tra vì lỗi vượt đèn đỏ.

Cương quyết đòi bằng chứng

Người đàn ông này quả quyết mình đã đi đúng vì lúc ông ta rẽ phải thì đèn vẫn đang màu xanh. Trong khi đó, CSGT khẳng định người này vi phạm nên hai bên đã xảy ra tranh cãi.

Sau một hồi tranh cãi, người đi xe máy đồng ý xuất trình giấy tờ xe song người này chỉ đồng ý ký biên bản vi phạm khi CSGT đưa ra được bằng chứng chứng minh ông ta vượt đèn đỏ.

Thực tế đoạn clip được quay tại thời điểm trước khi xe rẽ phải, người xem dễ dàng nhận thấy người đi xe máy chuyển hướng khi đèn xanh vẫn còn khoảng hai giây. Như vậy, việc rẽ phải của người này đúng quy định. Nhận thấy không đủ chứng cứ, CSGT chuyển sang “nhắc nhở”. Tuy vậy, người này không chấp nhận và yêu cầu CSGT phải nhận sai. Cuối cùng một CSGT trong tổ nói: “Trời tối, có thể nhìn nhầm. Tôi thay mặt anh em ở đây xin lỗi anh”.

Thượng úy Lê Văn Lợi thuộc Đội CSGT số 14, Phòng CSGT (PC67), Công an TP Hà Nội, chia sẻ thêm: Một lần tổ công tác của đội phát hiện một người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm nên ra hiệu lệnh dừng xe. Tuy nhiên, khi dắt xe vào chốt, người này lấy mũ bảo hiểm đội lên rồi thản nhiên nói: “Tôi có vi phạm đâu!”, đồng thời yêu cầu CSGT cho đi.

Theo Thượng úy Lợi, đối với trường hợp vi phạm này, CSGT sẽ tuyên truyền, giải thích để người vi phạm hiểu. Nếu người vi phạm vẫn cố tình không công nhận lỗi, CSGT sẽ mời người tham gia giao thông làm chứng và lập biên bản. Tuy nhiên, việc này mất khá nhiều thời gian. Đặc biệt, việc mời nhân chứng cũng không đơn giản bởi nếu người vi phạm xăm trổ đầy người hoặc ngổ ngáo thì hầu như không ai dám đứng làm chứng.

Phat giao thong: Dan co quyen doi bang chung - Anh 2

CSGT đang giải thích về một trường hợp vi phạm. Ảnh: TUYẾN PHAN

Chấp hành và có quyền khiếu nại

Từ các tình huống trên có thể thấy việc người dân yêu cầu cung cấp bằng chứng vi phạm khiến xuất hiện không ít trường hợp tranh cãi. Ở các vị trí có gắn camera thì yêu cầu của người dân sẽ khá dễ dàng được đáp ứng. Tuy nhiên, ở những nơi chưa được trang bị camera thì yêu cầu này dường như bất khả thi. Đó chính là nguyên nhân dẫn tới tranh cãi như đã nêu.

Vậy người vi phạm có quyền đòi CSGT trưng ra bằng chứng hay không? Nếu CSGT không đưa ra bằng chứng thì sao? Theo Trung tá Tạ Thị Hồng Minh, Phó Trưởng phòng Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về trật tự an toàn giao thông, Cục CSGT (C67, Bộ Công an), trong một số trường hợp, như ở những nơi có thiết bị ghi nhận hình ảnh vi phạm, người dân có quyền yêu cầu CSGT cung cấp hình ảnh chứng minh vi phạm. Còn ở nơi không có camera thì với những lỗi dễ tranh cãi như vượt đèn vàng, không bật xi nhan…, CSGT được quyền dừng xe xử lý vi phạm. Khoản 2 Điều 12 Thông tư 01/2016 của Bộ Công an cũng nêu rõ: “Cán bộ thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát được dừng xe để kiểm soát khi trực tiếp phát hiện hoặc thông qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ phát hiện, ghi nhận được vi phạm giao thông đường bộ”.

Như vậy, nếu không có phương tiện thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ ghi nhận hình ảnh vi phạm thì CSGT sử dụng mắt thường phát hiện và xử lý vi phạm. “CSGT thi hành công vụ theo quy định và kế hoạch của cấp có thẩm quyền chịu trách nhiệm trước pháp luật. Người vi phạm phải chấp hành yêu cầu kiểm tra, kiểm soát. Nếu không đồng tình với hành vi được thông báo, người dân có quyền ghi rõ lý do vào biên bản vi phạm, quyết định xử phạt hành chính (tại chỗ) và được quyền khiếu nại” - Trung tá Minh giải thích thêm.

Không chứng minh được vi phạm thì không được phạt

Theo Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2013, người dân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện chứng minh mình không vi phạm.

Luật không quy định người dân hỏi “bằng chứng đâu”. Tuy nhiên, người có quyền xử phạt (ở đây là CSGT - PV) có trách nhiệm chứng minh hành vi vi phạm. Vì vậy, việc người vi phạm khi bị dừng xe đặt câu hỏi với CSGT mình vi phạm lỗi gì là hợp lý.

Việc chứng minh vi phạm của CSGT có thể thông qua các bằng chứng cụ thể từ ảnh chụp, video... Vì thế, CSGT phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật như camera, máy đo nồng độ cồn, máy bắn tốc độ và sử dụng làm chứng cứ để lập biên bản xử phạt.

Trong thực tế lại “thiên biến vạn hóa” nên CSGT cần ứng xử linh hoạt như có thể nhờ những người cùng vi phạm lỗi đó hoặc chính quyền địa phương... làm chứng. Để góp phần giải quyết những bất cập trên đã có một số đề xuất tăng cường phương tiện, thiết bị kỹ thuật như gắn camera trên mũ CSGT, như TP.HCM đã thí điểm. Nhưng để đồng bộ thì rất khó vì nó đòi hỏi kinh phí lớn và cũng tùy thuộc sự quan tâm của từng địa phương.

Trường hợp CSGT dừng xe để xử lý nhưng không chứng minh được hành vi vi phạm của người tham gia giao thông thì sẽ không ra quyết định xử phạt. Nếu cảm thấy sai thì cần phải xin lỗi người dân.

Thiếu tướng TRẦN THẾ QUÂN, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế
và cải cách hành chính tư pháp, Bộ Công an