Rời bỏ ruộng vườn, bước vào đời công nhân với hi vọng đổi thay cuộc sống nhưng đa số công nhân trong các nhà máy dệt may ở Nghệ An vẫn không thoát khỏi cảnh quanh năm túng bấn. Sau những giờ tăng ca, họ lại mệt mỏi trở về phòng trọ với nỗi lo cơm, áo, gạo, tiền.

Lương thấp nhưng vẫn có hàng chục công nhân

đứng trước cổng Công ty Hanosimex chờ tuyển dụng

Cơ cực đời công nhân

Với nguồn lao động dồi dào, vài năm trở lại đây, Nghệ An trở thành mảnh đất "lành” đối với nhiều công ty, tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực may mặc. Hàng nghìn lao động, đặc biệt là nữ được thu hút vào làm việc trong các nhà máy. Tuy nhiên, trong khó khăn chung của nền kinh tế, đời sống công nhân ngành dệt may đang có những biểu hiện thiếu bền vững với đồng lương rẻ mạt. T - một công nhân Công ty may Hai Vina Kim Liên (xã Nam Giang, huyện Nam Đàn) cho biết: Chị vừa mới xin vào làm ở công ty gần nửa năm nay. Mức lương mà chị được nhận cho 1 tháng làm việc (8h/ngày) là 2 triệu đồng. Với đồng lương èo uột, ngày nào công nhân công ty cũng phải tăng ca, cặm cụi làm việc từ sáng đến tối mịt nhưng mỗi tháng cũng chỉ được chưa đến 3 triệu đồng. Nhà ở gần công ty, ăn và sống cùng bố mẹ nên giảm được phần nào chi phí, nhưng mỗi tháng số tiền chị dành dụm được cũng không đến 1 triệu đồng.

Thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thấp nên đi làm công nhân là một lựa chọn khả dĩ trong thời điểm này. Nhưng dấn thân vào đời công nhân đồng nghĩa với việc phải đối mặt với bao lo toan cho cuộc sống. Vậy mà, không chỉ người trẻ, những người đã luống tuổi cũng quyết bỏ đồng ruộng để chạy theo tiếng gọi của các nhà máy dệt may, dù ở đó, lương thấp, cuộc sống chật vật, khó khăn. Chị T cho biết thêm: "Lương ở đây còn đỡ chứ Công ty Hanosimex ngay bên cạnh, tăng ca cật lực cũng chỉ được trên dưới 2,5 triệu đồng/tháng. Nhưng anh thấy đấy, biết hôm nay công ty tuyển dụng, hàng chục người vẫn xếp hàng ngoài cổng chờ đến lượt được tuyển...” .

Vất vả nhất là những nữ công nhân xa nhà, nhiều khoản chi tiêu đắt đỏ khiến 2-3 người phải chung nhau thuê 1 phòng trọ chật hẹp trên dưới 10 m2. Nhiều dãy phòng trọ, mái được lợp sơ sài bằng pro xi măng, mùa đông lạnh thấu xương, ẩm thấp; hè đến, mỗi căn phòng trọ giống hệt những hầm lò. Những dãy phòng trọ nhếch nhác ấy không chỉ là nơi ở của công nhân đơn thân mà còn là nơi ăn ở, sinh hoạt thường xuyên của những cặp vợ chồng có con nhỏ. Đi làm quần quật tối ngày, nhiều cặp vợ chồng phải nhờ người thân đến trông con, 3 - 4 người chung nhau trong một phòng trọ với điều kiện sinh hoạt tối thiểu. Cuộc sống, tương lai mịt mùng phía trước.

Tuy nhiên, không phải công ty dệt may nào ở Nghệ An cũng đem đến cho người lao động một khoản thu nhập trên 2 triệu đồng mỗi tháng. Một công nhân ở xưởng may 1, Công ty TNHH PREX Vinh (xã Lạc Sơn, huyện Đô Lương), thuộc tập đoàn KIDO Hàn Quốc cho biết: Có tháng, tổng lương cơ bản + phụ cấp chỉ được 1.650.000 đồng. Đây cũng là mức lương chung cho phần lớn công nhân, rất ít người có thu nhập trên 2 triệu đồng/tháng. Mức thu nhập như thế khiến nhiều công nhân sống chật vật. Ngoài lương, thưởng thấp, nhiều chế độ khác cũng chưa đáp ứng được nhu cầu của người lao động. Mỗi năm, công nhân được nghỉ phép 12 ngày, nếu nghỉ quá 1 ngày vì bất kỳ lý do gì sẽ bị trừ 3 ngày lương. Nhiều phụ nữ có thai bị công ty "ép” nghỉ việc vô cớ, nhiều lao động nữ không được giải quyết chế độ thai sản… Anh H.V.T - công nhân bộ phận máy cho biết: "Công ty ép buộc công nhân tăng ca khi có nhiều đơn hàng nhưng chế độ bồi dưỡng giữa ca chỉ được một hộp sữa. Có quản lý người Hàn còn chỉ trỏ vào mặt công nhân, thậm chí vứt đồ lỗi vào mặt các công nhân… khiến chúng tôi bức xúc”.

Công nhân tại xã Nam Giang (Nam Đàn)

phải sống trong những dãy nhà trọ ẩm thấp

Liên tiếp những cuộc đình công

Hiện nay, doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài tại Nghệ An đều áp dụng việc trả lương cơ bản cho công nhân theo bảng lương của Bộ LĐ-TB&XH và Bộ Tài chính tại khu vực miền Trung là 1,4 triệu đồng/tháng. Lương thấp khiến công nhân phải oằn mình tăng ca để kiếm thêm thu nhập. Nhưng khi chế độ tăng ca nghiêm ngặt, thu nhập không tăng lên đáng kể, các chế độ không được đảm bảo, những cuộc đình công bắt đầu xảy ra. Từ đầu năm 2013 đến nay, tại Nghệ An đã xảy ra 3 cuộc đình công với sự tham gia của trên 3 nghìn công nhân.

Mở đầu là cuộc đình công ngày 17-7-2013 của công nhân Công ty TNHH PREX Vinh. Từ sáng sớm, hơn 2,5 nghìn công nhân đã tập trung trước cổng công ty, đồng loạt đình công yêu cầu lãnh đạo công ty giải quyết 9 kiến nghị về quyền lợi, chế độ đối với người lao động như tăng lương và cơm ca; bỏ thái độ mạt sát của quản lý đối với công nhân; không được chấm dứt hợp đồng lao động một cách vô lý... Cùng ngày 17-7, trên 300 công nhân Công ty Hanosimex (Nam Đàn) cũng đồng loạt bỏ việc với lý do lương thấp, cách tính lương của công ty thiếu minh bạch. Anh L. V.V làm việc ở tổ 2 - line 4 cho biết: Anh làm cả tháng trời mà chỉ được chưa đến 900 ngàn tiền sản phẩm. Có người còn tệ hơn khi làm đủ 26 công và thêm 1 ngày chủ nhật mà tiền sản phẩm chỉ được tính hơn 800 ngàn đồng.

Công nhân Công ty may Prex Vinh đình công đòi quyền lợi

Đầu tháng 10-2013, tại Công ty may Khải Hoàn (huyện Anh Sơn) lại xảy ra một vụ đình công. Theo tìm hiểu của PV, nguyên nhân khiến 3 trăm công nhân đồng loạt nghỉ việc là do trong thời gian vừa qua, các chế độ đối với người lao động không được đảm bảo. Tính đến thời điểm 31-8-2013, số tiền nợ đọng BHXH của công ty là trên 1,6 tỉ đồng. Bản tổng hợp ý kiến của công nhân bao gồm 10 "yêu sách”. Trong đó, việc đơn giá mã hàng mới thấp được coi là "giọt nước làm tràn ly” khiến công nhân đình công. Với giá mã hàng mới, theo cách tính của một số công nhân, dù tăng ca cật lực, thu nhập của công nhân chỉ trên dưới 1,5 triệu đồng.

Điều đáng nói là, hầu hết các cuộc đình công trên đều diễn ra tự phát, sự tham gia, vai trò của tổ chức công đoàn hết sức mờ nhạt.

Nghệ An là địa phương có nguồn nhân lực dồi dào nhưng việc sử dụng nguồn nhân lực trong ngành may đang thể hiện nhiều bất hợp lý. Trong cái khó khăn chung của nền kinh tế, người lao động cần chia sẻ lợi ích cùng doanh nghiệp nhưng với điều kiện đãi ngộ như hiện nay, việc công nhân tổ chức đình công là điều khó tránh khỏi. Chỉ khi nào đời sống, quyền lợi công nhân được đáp ứng, những cuộc đình công mới thực sự không còn là nỗi ám ảnh đối với các doanh nghiệp.

Võ Văn Dũng