Thời gian qua, Chính phủ đã mua lại với mức giá 0 đồng một số ngân hàng (NH) mà không để phá sản nhằm ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo của tiến trình tái cơ cấu hệ thống NH, trong nền kinh tế thị trường, vấn đề này cần được nghiêm túc xem xét.

Pha san NH: Lanh manh hoa trong nen kinh te thi truong - Anh 1

Quyền lợi người gửi tiền phải được đảm bảo khi NH phá sản. Ảnh: Nghiêm Lan

Mới đây, phát biểu tại phiên thảo luận ở Quốc hội, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ nhấn mạnh quan điểm của Chính phủ là không thể bảo hộ, bảo vệ những NH làm ăn yếu kém mãi được mà từng bước xem xét cho phá sản, theo định hướng thị trường, trên nguyên tắc đã chuẩn bị kỹ lưỡng. Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh: “Cần đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền, đồng thời không để xảy ra hiệu ứng domino”.

Chấm dứt bảo hộ NH

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính NH cho biết: Hiện các NH đều đổ đồng như nhau hết, NH nào cũng khỏe cả và NH nào không khỏe sẽ được cứu. Dưới một chế độ bảo hộ như vậy, tín hiệu thị trường không có và NH nào huy động vốn cao thì càng thu hút được nhiều người gửi tiền. Do vậy, có lẽ đã đến lúc phải chấm dứt sự bảo hộ để đi vào giai đoạn mang tính chất kinh tế thị trường hoàn hảo - nơi mà bất cứ thành phần kinh tế yếu kém nào, kể cả NH cũng có thể phải loại khỏi sân chơi.

Bên cạnh đó, ông Hiếu còn cho rằng “đã đến lúc để nói về vấn đề nhạy cảm này. Nếu không phải là bây giờ thì 5 năm, 10 năm nữa Nhà nước cũng phải tính đến chuyện cho phá sản NH yếu kém. Vì không thể bao cấp vĩnh viễn được, cứ thấy NH nào sắp sụp đổ là mua 0 đồng. Đó chỉ là cách giải quyết tình thế mà thôi”.

Đồng quan điểm, tiến sĩ Lê Đăng Doanh - nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương nhấn mạnh: “Qui luật của thị trường là không nên nuôi mãi xác chết biết đi. Cho nên phải làm tích cực để lành mạnh hóa ngành NH và trong nền kinh tế thị trường thì phá sản là sự tàn phá sáng tạo. Tức là khi ông chủ cũ làm ăn kém thì phải nghỉ, thay bằng ông chủ mới, bơm thêm tiền, tái cơ cấu. Bài thuốc hay bao giờ cũng là thuốc đắng. Chính vì vậy hệ thống NH cần chấp nhận liều thuốc đắng chứ không thể cứu vớt mãi”.

Tổng giám đốc một NH thương mại cổ phần lại có phần e ngại trước thông tin này: Hiện nay, để thực hiện xong qui trình phá sản doanh nghiệp với qui mô khách hàng và công nợ chỉ khoảng vài trăm đơn vị cũng đã mất ít nhất 1 năm. Trong khi đó số lượng khách hàng của NH lên đến hàng triệu người. Do vậy, qui trình chắc chắn sẽ mất rất nhiều thời gian. Trong khi phá sản NH là “miếng mồi” lớn nhất để kéo người dân ùn ùn đi rút tiền. Mặc dù quyết tâm của Chính phủ như vậy là rất tốt nhưng để thực hiện được có thể sẽ phải trả một cái giá vô cùng đắt, tới mức có thể gây xáo trộn về mặt xã hội, chính trị. Chế độ an sinh xã hội ở Việt Nam hiện chưa thể bảo vệ tốt cho người dân trong trường hợp có rủi ro trong hoạt động kinh doanh. Cộng hưởng những điều đó, cho thấy vẫn chưa đến lúc để NH phá sản!

Cần tăng bảo hiểm tiền gửi lên 200 triệu đồng

Theo tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu: “Bảo hiểm tiền gửi hiện đang ở mức quá thấp, phải nâng lên ít nhất 200 triệu một tài khoản thì mới có độ bao phủ nhiều hơn cho nhiều thành phần dân chúng. Tiếp đến là cần có quỹ dự phòng bắt buộc các NH phải đóng góp vào trong đó để khi mà tài sản của một NH yếu kém không đủ để trả tiền cho khách hàng thì Chính phủ có thể trích một phần từ quĩ đó để xử lý khủng hoảng”.

Tương tự, tiến sĩ Trần Du Lịch - chuyên gia kinh tế, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ - tài chính quốc gia cũng cho biết: “Cho phá sản NH và tổ chức tín dụng yếu kém theo Luật Phá sản thì không khó nhưng cái khó khăn là làm sao để người dân gửi tiền không bị mất tiền. Hiện nay bảo hiểm tiền gửi chỉ có 50 triệu đồng, giá trị bảo hiểm này quá thấp. Do vậy cần điều chỉnh hạn mức trả tiền bảo hiểm cho phù hợp với tình hình kinh tế xã hội hiện nay”.

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh nêu quan điểm:Đây là một chủ trương mới, hệ thống NH liên quan đến người dân nên phải làm một cách thận trọng là điều cần thiết. Trước mắt nên làm thí điểm rồi dần dần mở rộng ra”.

Ngoài ra, ông Hiếu cũng đề cập đến việc cần cải thiện và tăng cường vai trò thanh tra giám sát của bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) đối với hoạt động của hệ thống NH. Bởi với khuôn khổ pháp lý và nguồn lực hiện tại, DIV mới thực hiện được chức năng chi trả tiền gửi bảo hiểm, chưa được chủ động tham gia vào quá trình giám sát các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là NH thương mại cũng như vào quá trình kiểm soát đặc biệt các NH yếu kém. Hiện DIV chỉ thực hiện được vai trò này đối với hệ thống quỹ tín dụng nhân dân và các tổ chức tài chính vi mô.

Cũng theo ông Hiếu, để vấn đề phá sản NH không gây hiệu ứng domino cũng như không tạo tâm lý hoang mang trong dân chúng, có rất nhiều việc phải làm: Chẳng hạn Quốc hội cần ban hành luật phá sản riêng cho ngành NH. Trong đó qui định cơ quan nào quản lý tài sản, thi hành như thế nào, các thứ tự ưu tiên rút tiền từ NH phá sản. Luật cũng cần qui định rất chặt chẽ tiến trình thanh lý tài sản và phải tuyệt đối loại trừ sự tham nhũng trong việc thanh lý tài sản của NH phá sản. Tiếp đến là phải giáo dục quần chúng khi một NH phá sản thì họ cần phải làm thế nào, để khi NH yếu kém đi vào phá sản, người dân không lo lắng, bất an.

Trong khi đó, ông Trần Du Lịch lại đặt ra bài toán khác đó là: “Một NH rơi vào tình trạng phá sản, tức là tài sản của NH chủ yếu là tiền gửi, vốn chủ sở hữu không còn. Do đó, trước hết cần nghiên cứu để xác định mức độ tác động trên nhiều mặt của việc cho phá sản NH yếu kém. Nếu không rất dễ ảnh hưởng tới khủng hoảng dây chuyền. Gắn với đó là xác định rõ là vốn chủ sở hữu âm nhiều rồi, người gửi tiền mà không mất thì ai phải gánh chịu phần vốn đã mất”.

Hơn nữa, trong bối cảnh hiện tại khó mà thực hiện việc thí điểm cho phá sản NH yếu kém nhưng ít nhất thông điệp của Chính phủ đã rung hồi chuông cảnh báo thói quen của người dân đừng bổ nhào vào những NH có lãi suất tiền gửi cao nhất. Trước khi chọn NH, cần đặt câu hỏi vì sao NH này lại phải tăng lãi suất huy động? Liệu gửi vào đây có rủi ro hay không?

Nghiêm Lan