GD&TĐ - Tại Nam Sudan, nơi giá trị của một bé gái được đo bằng bao nhiêu con bò mà gia đình nhà gái được nhận làm của hồi môn, có một ngôi trường dạy nữ sinh nhận thức về nhân quyền…

O noi gia tri nu sinh duoc quy doi bang… bo - Anh 1

Văn hóa… tảo hôn

Bất cứ ai muốn đưa giáo dục đến với nữ sinh tại nông thôn Nam Sudan đều đối mặt với những thách thức to lớn: Bất ổn và xung đột kéo dài từ khi quốc gia này giành độc lập năm 2011 sau 5 thập kỉ nội chiến; tỉ lệ “mù chữ” cao nhất thế giới; và truyền thống tảo hôn phổ biến với hơn một nửa bé gái trở thành cô dâu trước tuổi 18. Có một thực tế là, tại nhiều nơi, giá trị của một bé gái dựa trên số con bò được “giao dịch” khi kết hôn.

“Một số lớn bé gái không học xong tiểu học bởi tảo hôn” – theo Orla Treacy, Hiệu trưởng Trường Trung học Loreto tại Rumbek, miền Trung Nam Sudan. Ngôi trường nữ sinh nằm tại thủ phủ bang Lakes, đang nỗ lực đẩy lùi văn hóa tảo hôn bằng cách khuyến khích phụ huynh cho con gái đi học thay vì kết hôn và dạy bé gái có tiếng nói lớn hơn cho tương lai của chúng.

Được mở từ năm 2008, Trường Loreto đã trở thành một trong những trường trung học nổi tiếng nhất Nam Sudan, hiện có 201 học sinh. Nói nổi tiếng là bởi Trường Loreto nằm trên vùng đất khét tiếng vô pháp luật, vô cùng cổ hủ, thất học – và Loreto đã và đang nỗ lực đảo ngược những điều đó.

“Không có bà mẹ nào ở khu vực này học lên trung học, chúng tôi bắt đầu giáo dục từ thế hệ thứ nhất” – Hiệu trưởng Treacy chia sẻ - “Trường đang phá vỡ cái gọi là “chuẩn mực” văn hóa xưa nay để tạo ra một lối tư duy mới – điều đó thách thức mọi người, và với cả chính các bé gái”.

Giành giật từng nữ sinh

Cứ 6 tháng, Trường Loreto lại vật lộn giành giật các bé gái từ những người thân muốn lôi bé gái khỏi trường và gả bán, đặc biệt nếu bố của bé gái đã chết hoặc gia tộc muốn hoàn lại số gia súc đã “tạm ứng” cho mẹ bé gái. “Bé gái lúc này trở thành món hàng hóa đổi chác của gia tộc” – Treacy cho biết.

Mặc dù thủ tục tuyển sinh đòi hỏi phụ huynh cam kết bảo đảm cho con gái học đủ 4 năm tại Loreto, và chịu trách nhiệm với chính quyền nếu vi phạm cam kết. Tuy nhiên, cảnh sát và lãnh đạo chính quyền thường không thể thực thi luật tại một quốc gia phổ biến súng ống và truyền thống tảo hôn.

“Nhà chức trách rất khó ủng hộ chúng tôi. Nhiều phụ huynh thậm chí dọa giết bằng súng” – Treacy cho biết. Tuy nhiên điều đó không làm chùn ý chí của những người thầy ở Loreto. “Ít nhất mọi người đã biết có một cuộc đấu tranh vì quyền trẻ em gái tại Loreto. Chúng tôi mất đi một vài học sinh nhưng chúng tôi vẫn đang giành giật những em khác” – Treacy tự hào nói.

Ngôi trường này cũng đóng một vai trò quan trọng tạo dựng hòa bình hữu nghị giữa các em gái đến từ các dòng tộc thù nghịch, những dòng tộc mà nam giới quyết chiến để tranh giành lãnh địa chăn gia súc trong nhiều thế kỉ, và tàn dư vẫn còn khi xung đột vẫn liên miên trong những thập kỉ qua.

“Chúng tôi có thể đưa nữ sinh từ những cộng đồng thù địch đến sống cùng nhau và đó là điều tuyệt vời. Các nữ sinh này chính là những sứ giả hòa bình xóa đi mối hiềm khích ăn sâu gốc rễ từ bao đời giữa các dòng tộc, cộng đồng” – Treacy cho biết – “Cần nói rõ rằng anh trai của một số nữ sinh tại trường đã sát hại lẫn nhau và giờ đây em gái của thủ phạm và nạn nhân lại sống và học tập cùng nhau như những chị em gái”.

Năm 2013, một cuộc xung đột đẫm máu bùng phát trở lại tại Nam Sudan khiến nhiều triệu người phải rời bỏ nhà cửa trước viễn cảnh nạn đói và nền kinh tế sụp đổ. Tại một quốc gia chìm trong tuyệt vọng và chết chóc, nhiều phụ huynh dùng con gái đổi “bò hồi môn” để gia đình qua cơn đói khát.