(HNM) - Tưởng như nút thắt cuối cùng dẫn đến căng thẳng ngoại giao trong quan hệ Trung - Nhật suốt 20 ngày qua đã được cởi bỏ, khi cuối tuần qua (24-9) Nhật Bản thả thuyền trưởng Chiêm Kỳ Hùng - chủ tàu đánh cá Mân Tấn 5179 (Trung Quốc) đã va chạm với hai tàu tuần tra Yonakuni và Mizuki của Lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản (JCG) trên biển Hoa Đông.

Song động thái mới nhất của Nhật dường như chưa thể hạ nhiệt "cuộc chiến" biển khơi giữa hai quốc gia láng giềng ở khu vực Đông Bắc Á này, khi 4 công dân Nhật vừa bị Trung Quốc bắt giữ (23-9) tại tỉnh Hà Bắc với lý do "xâm nhập bất hợp pháp khu quân sự và ghi hình trái phép các cơ sở quân sự" tại tỉnh này. Tuy không được cho là hành động đáp trả sau vụ va chạm tàu cá, song việc Trung Quốc bắt giữ 4 công dân Nhật trong bối cảnh hiện nay khiến dư luận không khỏi nghi ngờ, liệu mâu thuẫn phát sinh trong quan hệ giữa hai cường quốc châu Á này có đơn thuần từ cú "va chạm" trên hay bắt nguồn từ xung đột lợi ích cốt lõi của quốc gia, khẳng định nước lớn và cả những toan tính còn chưa lộ diện? Nhận định này dường như có cơ sở khi Tân Ngoại trưởng Nhật Bản Seiji Maehara mới đây đã cảnh báo sau khi thị sát các thiệt hại của hai tàu tuần tra trên rằng, Tokyo sẽ có biện pháp đáp trả nếu có bằng chứng cho thấy Trung Quốc bắt đầu khai thác tại mỏ khí đốt đang tranh chấp giữa hai nước trên biển Hoa Đông, mà Bắc Kinh gọi là mỏ Xuân Hiển còn Tokyo gọi là mỏ Shirakaba. Nhiều nguồn tin cho thấy Trung Quốc đã chuyển một số thiết bị đến khu vực mỏ khí ngoài khơi nói trên khi thông báo rằng, trang thiết bị này phục vụ "công tác sửa chữa". Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khương Du khẳng định, các hoạt động của nước này tại mỏ khí đốt Xuân Hiển là "hợp pháp". Trở lại vụ va chạm trên biển, tuy không gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của, nhưng nó lại tác động mạnh đến quan hệ bang giao giữa hai cường quốc châu Á này với những tuyên bố đáp trả về ngoại giao thời gian qua. Nhiều nhà phân tích cho rằng, việc Trung Quốc nỗ lực bảo vệ công dân trong vụ va chạm không đơn thuần chỉ vì lợi ích của công dân cũng như trong khu vực quần đảo Điếu Ngư (hay Senkaku theo cách gọi của Nhật Bản), dù rằng đây là vùng biển nhiều tài nguyên và trữ lượng dầu mỏ, khí đốt khổng lồ. Sâu xa hơn, những phản ứng cứng rắn của Trung Quốc trong vụ này cho thấy bảo vệ lợi ích của đất nước trong bối cảnh những tranh chấp trên biển thời gian qua ngày càng trở thành mối quan tâm chung của nhiều quốc gia trong khu vực có chủ quyền và lợi ích liên quan. Còn theo Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshito Sengoku, Trung Quốc có những hệ thống chính trị và pháp lý khác Nhật Bản, vì vậy hai bên cần phối hợp chặt chẽ để điều chỉnh mối quan hệ đang xuống cấp hiện nay. Song hai nước đã nhất trí thúc đẩy quan hệ chiến lược, đôi bên cùng có lợi và giờ là lúc thực hiện điều này. Với nhiều lợi ích ràng buộc, nhất là kinh tế - chính trị, chắc chắn cả Bắc Kinh và Tokyo không thể để cú va chạm trên trở thành "nút thắt" trong quan hệ hai nước.