Ngay sau khi kết quả khảo sát nước mắm được công bố với tỷ lệ gần 70% mẫu có nhiễm thạch tín đã khiến người tiêu dùng cảm thấy lo ngại, bởi bấy lâu nay, loại chất này vẫn được cho là cực độc đối với sức khỏe con người. Trên thực tế, thông tin này chưa được cung cấp đầy đủ.

Nuoc mam nhiem thach tin, co khong su map mo? - Anh 1

Theo kết quả công bố ngày 17/10 của Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam (VINASTAS), 101/150 mẫu nước mắm (67%) chứa hàm lượng arsen (thạch tín) vượt quá mức cho phép tối đa của Bộ y tế là 1,0mg/L. Tuy nhiên, kiểm tra ngẫu nhiên 20/101 mẫu nước mắm có chứa arsen thì không phát hiện arsen vô cơ (giới hạn tối đa của arsen vô cơ là 0,01 mg/L). Điều đó đồng nghĩa lượng thạch tín có trong 20 mẫu này tồn tại ở dạng hữu cơ. Trao đổi với Zing, ông Vương Ngọc Tuấn, Phó tổng thư ký VINASTAS nhận định: “Như vậy nước mắm vẫn an toàn, người tiêu dùng không nên quá lo ngại”.

Nhiều người đang bị nhiễm arsen vô cơ qua việc sử dụng nước nhiễm độc để uống, nấu ăn, tưới cho cây nông nghiệp, trong quá trình sản xuất công nghiệp, ăn thực phẩm nhiễm arsen và hút thuốc lá. Nếu hấp thụ một lượng lớn, các triệu chứng ngộ độc arsen cấp tính bao gồm nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, tê và ngứa ran chân tay, chuột rút cơ bắp và có thể gây tử vong ngay sau đó. Nếu nhiễm arsen từ từ trong thời gian dài thông qua nước uống và thực phẩm, người bệnh sẽ từ từ có sự thay đổi về sắc tố da, bị tổn thương da, tăng sừng chai cứng trong lòng bàn tay, bàn chân, dẫn đến ung thư da, ung thư phổ, ung thư bàng quang, bệnh tim mạch, nhiễm độc thần kinh, tiểu đường… và nhiều bệnh nguy hiểm khác.

Tại sao nhiễm asen mà vẫn an toàn? Phó Giáo sư, tiến sĩ Đặng Hồng Côn, giảng viên khoa Hóa trường ĐH Khoa học Tự nhiên, lý giải trên Vnexpress rằng, arsen là kim loại nặng, có 2 dạng gồm arsen vô cơ và arsen hữu cơ. Xét về mức độ độc hại, arsen vô cơ độc hơn nhiều so với arsen hữu cơ. Tuy nhiên, hàm lượng thạch tín vô cơ và hữu cơ thực sự có trong nước mắm đang ở mức nào thì cần được nghiên cứu kỹ thêm. Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của Phó giáo sư Nguyễn Duy Thịnh, Viện Công nghệ thực phẩm, Đại học Bách Khoa Hà Nội

Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), arsen hay thạch tín là một thành phần tự nhiên của vỏ trái đất, phân bố rộng khắp môi trường không khí, nước và đất. Asen xuất hiện ở dạng vô cơ và hữu cơ. Thạch tín có độc tính cao nhất ở dạng vô cơ. Các hợp chất asen vô cơ (ví dụ như ở trong nước) đều có độc tính cao, trong khi các hợp chất asen hữu cơ ít có hại cho sức khỏe.. Trong hải sản, thạch tín chủ yếu được tìm thấy ở dạng hữu cơ ít độc hại.

Chính vì vậy, PGS Thịnh đã nhận định trên Tri Thức Trẻ, rằng chế biến nước mắm bằng 3 nguyên liệu chính là nước, cá và muối. Do đó, nước mắm nhiễm thạch tín có thể do sử dụng nguồn nước để sản xuất có chứa thạch tín. Ngoài ra, nguyên liệu cá cũng có thể là tác nhân gây nhiễm thạch tín. Nếu sống trong môi trường nước có thạch tín, cá có thể bị nhiễm chất này ở dư lượng nhỏ, tiết ra trong quá trình ủ cá làm nước mắm. Nguyên nhân tương tự cũng có thể xảy ra từ muối sản xuất từ vùng biển nhiễm thạch tín.

Gia đình và xã hội dẫn lời bà Trần Thị Dung, chuyên gia Viện Kinh tế - Quy hoạch thủy sản, giải thích bản chất nước mắm đã chứa hàm lượng asen hữu cơ cao do tự có trong thủy sản và hải sản. Tuy nhiên, arsen hữu cơ gần như vô hại, thậm chí châu Âu còn cho phép hàm lượng này trong nước chấm lên tới 30 mg/lít. Arsen vô cơ mới độc hại, sử dụng liều lượng cao có thể gây tử vong.

Điều này cũng đã được Cục Quản lý Môi trường Y tế khẳng định. Theo đó, thạch tín nguyên tố khi được ăn vào rất khó hấp thụ và phần lớn được triệt tiêu ở nguyên dạng. Các hợp chất thạch tín hòa tan trong nước được hấp thụ nhanh chóng từ ống tiêu hóa, trong đó thạch tín hữu cơ được đào thải qua thận rất nhanh và hầu như toàn bộ. Thạch tín vô cơ có thể được tích lũy ở da, xương và cơ bắp; chu kỳ bán hủy của nó trong cơ thể người trong vòng 20 đến 40 ngày.

Thay vì được hiểu rõ hơn thành phần làm nên nước mắm đang được bán trên thị trường cũng như những thông tin chính xác về chất lượng nước mắm thì người tiêu dùng lại càng trở nên hoang mang hơn bởi kết quả khảo sát còn quá mập mờ mới được đưa ra. Chính sự không rõ ràng này đã dẫn đến một làn sóng phản ứng của người tiêu dùng trước sự nghi ngại về độ an toàn của dòng nước mắm truyền thống vốn đã yếu thế trên thị trường mà dễ dàng tạm chấp nhận thứ nước mắm công nghiệp được làm từ hóa chất.

Xem thêm:

67% nước mắm chứa thạch tín vượt ngưỡng

Lan Phương