Mới đây, Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (Vinastas) đã công bố khảo sát gây chấn động dư luận: 67% mẫu nước mắm có lượng thạch tín (arsen) vượt ngưỡng. Hội này không cung cấp danh sách các nhãn hàng và cũng không cho biết việc vượt ngưỡng này có độc hại hay không. Tuy nhiên thông tin này vẫn khiến người tiêu dùng lo lắng.

Nuoc mam chua thach tin vuot chuan: Chua khang dinh co hai, cong bo de lam gi? - Anh 1

Người tiêu dùng lo ngại trước công bố của Vinastas. Ảnh: TL

Cần khảo sát nhiều mẫu, nhiều lần

Ngày 17/10, Vinastas công bố kết quả một cuộc khảo sát toàn diện về nước mắm, được thực hiện trên 150 mẫu đóng chai, thuộc 88 nhãn hiệu được mua trực tiếp tại siêu thị, đại lý, chợ, trung tâm thương mại, cửa hàng đặc sản trên 19 tỉnh thành trong cả nước.

Theo kết quả này, một điểm đáng chú ý là hàm lượng arsen ở phần lớn mẫu cao hơn nhiều so với quy định. 67% loại nước mắm được khảo sát - tương ứng 101 nhãn hiệu nước mắm - có hàm lượng arsen trên 1,0 mg/l và thậm chí 5 mg/l, trong khi theo quy định, hàm lượng asen cho phép có trong sản phẩm nước chấm tối đa là 1,0 mg/l.

Vinastas nhấn mạnh, các mẫu nước mắm có độ đạm càng cao thì tỷ lệ có hàm lượng arsen cao càng tăng, cụ thể là 95,65% số mẫu khảo sát có độ đạm từ 40 độ trở lên được đánh giá có hàm lượng thạch tín vượt ngưỡng quy định.

Ông Vương Ngọc Tuấn, Phó Tổng thư ký Vinastas cho biết, mục đích của khảo sát trên là thông tin cho người tiêu dùng biết thực trạng của nước mắm hiện nay. Ở dạng hợp chất vô cơ, thạch tín rất độc nếu sử dụng với liều lượng cao. Tuy nhiên, ông Vương Ngọc Tuấn cho hay, khi phân tích 20 mẫu nước mắm chứa arsen tổng vượt ngưỡng, đều không phát hiện arsen vô cơ, loại arsen gây hại cho người dùng.

Trên thực tế, dù Vinastas chưa công bố danh tính 150 nhãn hiệu nước mắm nằm trong khảo sát, thì danh sách này được cho là đã bị rò rỉ tại một vài diễn đàn và mạng xã hội trên Internet, với nhiều loại “nước mắm truyền thống” thường được quảng bá có độ đạm cao thì nằm trong nhóm chứa arsen vượt ngưỡng quy định. Ngược lại, một số nhãn hiệu bị xem là “nước mắm công nghiệp” thì nằm trong nhóm an toàn.

Trước công bố này, nhiều chuyên gia chưa thật sự tin tưởng vào những kết luận mới được đưa ra. Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Viện Công nghệ sinh học và thực phẩm, Đại học Bách Khoa Hà Nội thì để có kết quả khảo sát các mẫu nước mắm được chính xác cần phải làm nhiều lần, nhiều vị trí khác nhau, đặc biệt nhiều cơ quan phân tích khác nhau cùng làm các thí nghiệm. Nếu chỉ tiến hành một lần rồi đưa ra các con số trên thì chưa thể chính xác được.

Arsen có trong nước mắm chưa hẳn đã có hại?

Hiểu thế nào cho đúng về hàm lượng thạch tín trong nước mắm. Theo phân tích khoa học, arsen hữu cơ (khác với arsen vô cơ) có trong cá, cua, nghêu, sò… nên người tiêu dùng ăn trực tiếp vẫn an toàn. Ông Vũ Thế Thành, chuyên gia khoa học đã có bài phân tích về tác hại của arsen vô cơ và hữu cơ. Trong đó, theo ông Thành, arsen có trong tự nhiên đất đai, sông biển, không khí nên hầu như thực phẩm nào cũng có chứa arsen chỉ có chứa ít hay nhiều và ở các dạng khác nhau. Ông cũng cho rằng arsen vô cơ độc hơn arsen hữu cơ.

Chuyên gia Vũ Thế Thành cho biết, arsen có nhiều trong hải sản và là arsen vô hại. Nước mắm làm từ cá nên chắc chắn có arsen nhưng đa số là arsen hữu cơ ở dạng Arsenobetaine không độc hại.

Theo Tổng cục Thống kê, người dân Việt Nam mỗi năm tiêu thụ hơn 200 triệu lít nước mắm. Tuy nhiên, nước chấm không thể thiếu trên bàn ăn người Việt trong mỗi bữa ăn có thực sự an toàn?

Trước kết của của cuộc khảo sát do Vinastas vừa công bố, ông Phạm Tiến Dũng, Trưởng phòng Thanh tra chuyên ngành của Thanh tra Bộ NN&PTNT cho biết: “Cần có những nghiên cứu để đánh giá xem mức Arsen vượt ngưỡng này có ảnh hưởng tới sức khỏe của người tiêu dùng hay không”. Trước báo cáo hơn 67% mẫu nước mắm có lượng Arsen vượt ngưỡng nhiều lần theo kết quả khảo sát của Vinastas, ông Phạm Tiến Dũng cho rằng, arsen phát hiện ở đây không phải là arsen vô cơ mà là arsen hữu cơ, tức tự thân trong động vật (cá) đã sản sinh ra arsen này. Việc hàm lượng arsen hữu cơ vượt ngưỡng thế này cần có những nghiên cứu để đánh giá xem liệu chuyện vượt ngưỡng này có ảnh hưởng tới sức khỏe của người tiêu dùng hay không. Trong khảo sát này, chưa thấy nói lên việc các độc chất được đưa vào trong nước mắm, mà mới đánh giá về chất lượng nước mắm (độ đạm) mà thôi.

Ông Dũng cho rằng, đây là kết quả của cuộc khảo sát, chưa phải kết quả kiểm định, giám định để làm cơ sở trong việc xử lý hay không xử lý.

Người tiêu dùng hoang mang là một chuyện, doanh nghiệp sản xuất nước mắm, nhất là doanh nghiệp sản xuất nước mắm uy tín đang đứng ngồi không yên. Hàng ngàn tỷ đồng doanh thu có thể sẽ vuột ra khỏi tay họ sau công bố trên. Con số 67% nước mắm trên thị trường không đạt chỉ tiêu arsen gây hoang mang là quá lớn. Dù muốn hay không, dù sản phẩm của họ có tốt đến mấy chăng nữa thì “tai bay, vạ gió” là điều khó tránh khỏi.

Sẽ kiểm tra toàn diện nước mắm trên thị trường

Theo bà Trần Việt Nga, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết: Bộ Y tế đang tiến hành kiểm tra toàn diện chất lượng nước mắm trên thị trường. Động thái này diễn ra sau khi Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu Bộ Y tế kiểm tra tình trạng nước mắm công nghiệp có hóa chất đang chi phối thị trường. Kết quả kiểm tra của Bộ sẽ báo cáo Thủ tướng trước ngày 22/10. Bà Trần Việt Nga khẳng định kết quả kiểm tra nhiều mẫu nước mắm có hàm lượng arsen (thạch tín) vượt ngưỡng của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam công bố chiều 17/10 là cuộc điều tra độc lập của Hội. Theo quy định của Bộ Y tế, hàm lượng arsen tổng cho phép có trong sản phẩm nước chấm tối đa là 1 mg/l. Vì vậy, Cục An toàn thực phẩm sẽ xác minh kết quả kiểm tra của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam.

Hà Phương

Báo Gia đình và Xã hội cập nhật tin tức trong ngày liên tục, mới nhất