GiadinhNet - “Học sinh nữ sao lại đi mua bao cao su? Mới tí tuổi đầu đã bày đặt mấy cái này rồi! Em không sợ bố mẹ biết được sẽ quở trách sao?”, Lương Thị Hồng Nhung, học sinh lớp 11 A, Trường THPT Quảng Uyên, huyện Quảng Uyên, Cao Bằng kể lại kỷ niệm đầu tiên khi cùng một vài bạn nam mua “cái ấy” để phục vụ cho buổi tập huấn.

Tài liệu truyền thông chăm sóc SKSS về với học sinh nội trú Cao Bằng. Ảnh: PV

Xóa bỏ ngại ngần

“Đối với học sinh dân tộc miền núi, tâm lý chung vẫn còn e ngại, thậm chí “bài xích” với những vấn đề kín đáo và cho là “bậy bạ” này. Ban đầu khi mới truyền thông về vấn đề này, thậm chí có em học sinh nam còn phản ứng: “Em là nam giới, có sinh đẻ gì đâu mà quan tâm đến SKSS, SKTD”. Nhưng sau quá trình được truyền thông các em đã tham gia mạnh dạn hơn trong việc tìm hiểu các vấn đề liên quan” - chị Hoàng Minh Phương, cán bộ tư vấn của đường dây nóng chia sẻ.

“Cô dược sĩ lấy làm lạ khi một mình em là nữ cùng một vài bạn nam tới hiệu thuốc gần trường học hỏi mua bao cao su (BCS). Số là trước đó, bạn ấy có hỏi em cách sử dụng BCS, nhưng vì không có “dụng cụ” nên phải mua ngoài hiệu thuốc. Cô dược sĩ là người quen của bố mẹ em, lúc đầu em cũng sợ bị hiểu nhầm lắm, nhưng sau đó vì em giải thích rõ ràng và bố mẹ cũng rất hiểu việc em đang làm nên cô ấy không chỉ vui vẻ đưa BCS cho tụi em, mà còn hướng dẫn sử dụng rất cụ thể...”, Hồng Nhung chia sẻ tại hội thảo “Mô hình giáo dục đồng đẳng về SKSS và kỹ năng sống cho vị thành niên tại trường học”, được tổ chức ngày 16/4 vừa qua.

Tôi hỏi: “Em không ngại sao?”. Cô học sinh nhỏ tự tin cho biết: Từ năm 2010 khi đang học sinh lớp 8, Hồng Nhung đã được tham gia vào mô hình giáo dục đồng đẳng của dự án Ready (Sẵn sàng cho sức khỏe II) - một dự án của tổ chức ADRA (Cơ quan phát triển và cứu trợ Adventist). Em được làm quen với tài liệu và tập huấn các kỹ năng truyền thông, tiếp xúc cùng “giáo cụ trực quan” nên rất mạnh dạn với những vấn đề vốn được coi là nhạy cảm, đặc biệt là với học sinh dân tộc miền núi.

Hồng Nhung là một trong số rất nhiều em học sinh giáo dục đồng đẳng tại 53 trường THPT, THCS tại tỉnh Cao Bằng. Có mặt tại tỉnh miền núi phía Bắc với 97% học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số này từ năm 2007, mô hình giáo dục đồng đẳng (GDĐĐ) đến nay đã trở nên thân thuộc với toàn bộ hệ thống trường THPT, THCS trên 13/13 huyện, thị xã trong toàn tỉnh.

“Học thầy không tày học bạn”

Giải thích vì sao lại chọn chính học sinh làm GDĐĐ, ông Phạm Tiến Dũng, Chuyên gia Chương trình của ADRA, cho biết: Tâm lý của chúng ta lâu nay vẫn e ngại “vẽ đường cho hươu chạy”, khoảng cách giữa bố mẹ - con cái, thầy cô – học sinh vẫn còn xa trong vấn đề trao đổi về SKSS, sức khỏe tình dục (SKTD). Quan điểm của chúng tôi là “học thầy không tày học bạn”, các em học sinh rất dễ dàng chia sẻ với nhau về vấn đề “biết nhưng khó nói, khó làm” này. Nhiệm vụ của chúng tôi là đào tạo, tập huấn giảng viên nguồn và các GDĐĐ “chuẩn” để các em tự tin làm “tư vấn viên”, đưa những kiến thức này trao đổi lại với các bạn.

Theo ông Phạm Hồng Quang, Trưởng phòng Giáo dục trung học (Sở GD&ĐT) tỉnh Cao Bằng, nhận thấy ý nghĩa và sự cần thiết của mô hình, trong năm học 2012- 2013, Sở đã ban hành công văn hướng dẫn các cơ sở giáo dục toàn tỉnh thực hiện mô hình, duy trì và mở rộng hoạt động tại 53 trường học trên toàn tỉnh bằng kinh phí dự án và kinh phí tự có. “Điều quan trọng là các em học sinh, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, ít có điều kiện tiếp xúc với thông tin, được hiểu về SKSS vị thành niên, tác hại của lạm dụng chất kích thích, tăng cường kỹ năng sống, giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp. Đặc biệt, chúng tôi cũng có khảo sát so sánh đánh giá ban đầu và giữa kỳ triển khai dự án, khi tỷ lệ học sinh tự tin trong việc sử dụng bao cao su, biện pháp tránh thai hay cải thiện kiến thức về SKSS-TD vị thành niên tăng mạnh”, ông Quang cho hay.

Báo động tình trạng dùng viên tránh thai khẩn cấp bừa bãi

Ngoài việc triển khai theo kênh truyền thông tại lớp, Ready II còn giới thiệu đến các em vị thành niên, thanh niên dịch vụ tư vấn bí mật qua mạng Internet và đường dây nóng, với trung bình 470 ca tư vấn/tháng, số lượng truy cập website tuvantuoihoa.org.vn đạt gần 310.000 lượt trong hơn 2 năm.

Bà Đàm Nguyệt Ánh, cán bộ chương trình cho hay: Từ tháng 6/2012, dịch vụ Tư vấn tuổi hoa đã được chuyển giao cho Chi cục DS - KHHGĐ tỉnh Cao Bằng quản trị. Đối với chương trình tư vấn qua radio trên website Tư vấn tuổi hoa bằng 4 thứ tiếng: Kinh, Tày, Mông, Dao – chương trình duy nhất ở nước ta triển khai bằng nhiều thứ tiếng này – đã được chuyển giao cho Đài PT-TH tỉnh Cao Bằng từ tháng 6/2012.

Theo chị Hoàng Minh Phương, cán bộ tư vấn của đường dây nóng, với sự phát triển về thể chất, tâm lý nhanh, các em học sinh tìm đến đường dây nóng với những câu hỏi khiến nhiều cán bộ giật mình. Bản thân chị đã từng tư vấn cho rất nhiều ca sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp bừa bãi, thậm chí có em chỉ trong 9 ngày dùng đến 4 viên khẩn cấp. Chỉ khi nghe “láng máng” là có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này, các em mới “cầu cứu chuyên gia”. Trong khi đó, các em không hề quan tâm đến cách dùng, tác dụng phụ có thể gặp phải khi sử dụng thuốc.

Ngoài ra, tình trạng học sinh nữ quan hệ với nhiều bạn tình không dùng biện pháp bảo vệ, khiến các em “rối bời” khi không biết “tác giả đích thực” của con mình và nên lấy ai làm chồng… khiến các chuyên gia “đau đầu”.

Thu Nguyên