(Quan điểm) - Dù vinh dự nằm trong danh sách những sự kiện KHCN nổi bật năm 2013 được bình chọn nhưng nhìn lại thành công và thực tế nhiều sự kiện cũng mới chỉ là đầu việc để kể.

Thủy điện Sơn La là sự kiện khoa học nổi bật 2012

Giải mã hệ gen lúa bản địa, xuất khẩu gạo giảm

Trong số 10 sự kiện được lựa chọn năm 2013, lần đầu tiên Việt Nam giải mã thành công hệ gene 36 giống lúa bản địa của Việt Nam đã được lựa chọn.

Đây là công bố của Viện Di truyền nông nghiệp và cho rằng công nghệ này cho phép quy tụ nhanh và chính xác một số gene đích như gene thơm, gene chịu mặn, chịu hạn và kháng bệnh trong lai tạo giống.

Lần đầu tiên Việt Nam giải mã thành công hệ gene đầy đủ của một loại thực vật bậc cao quan trọng là cây lúa

Đây là lần đầu tiên Việt Nam giải mã thành công hệ gene đầy đủ của một loại thực vật bậc cao quan trọng là cây lúa, mở ra khả năng khai thác trình tự hệ gene phục vụ việc chọn tạo giống lúa.

Tuy nhiên có được kết quả này là nhờ sự hợp tác của Trung tâm nghiên cứu John Innes (JIC) và Trung tâm phân tích hệ gene (TGAC) theo Nghị định thư giữa Bộ KH&CN Việt Nam với Bộ Doanh nghiệp, KH&CN, và Kỹ năng của Vương quốc Anh.

Giai đoạn hai của chương trình đang được nhóm nghiên cứu đề xuất với tham vọng giải trình tự hệ gene của 800 dòng (tương đương 10% giống lúa của Việt Nam).

Từ cái được cho là thành công này, nhìn lại số liệu mới nhất của Bộ NN&PTNT cho thấy khối lượng xuất khẩu (XK) gạo của Việt Nam năm 2013 ước đạt 6,61 triệu tấn với tống giá trị 2,95 tỷ USD, giảm 17,4% về khối lượng và giảm 19,7% về giá trị so với năm 2012.

Giá gạo xuất khẩu trung bình 11 tháng đầu năm 2013 đạt 441,2 USD/tấn, giảm 3,4% so với cùng kỳ năm 2012.

Gạo của Việt Nam chủ yếu được xuất sang 10 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới như: Trung Quốc, Bờ Biển Ngà, Malaysia, Gana, Philippines, Singapore, Hong Kong, Indonesia, Angola và Nga.

Sự sụt giảm này phần có thể do nhu cầu tiêu thụ giảm, song một mặt cũng nói lên chúng ta vẫn chưa có những giống lúc thực sự ngon, đặc biệt để hút và giữ chân khách hàng.

Mặt khác, về mặt giống, theo phản ánh trên báo chí, 10 năm nay, người dân thôn Dân Tài, xã Thiệu Chính (Thiệu Hóa, Thanh Hóa) năm nào cũng sử dụng giống lúa lai Trung Quốc như nhị ưu 63, nhị ưu 838... Đặc biệt là vào vụ chiêm xuân, khi thời tiết lạnh nhất trong năm, có đến gần 80% diện tích đất trồng lúa của thôn sử dụng các giống lúa lai Trung Quốc. Nhiều người nhận định, đây hẳn không phải là một trường hợp cá biệt.

Vệ tinh siêu nhỏ làm chung?

Việt Nam chế tạo thành công vệ tinh siêu nhỏ cũng là sự kiện nằm trong danh sách 10 sự kiện KHCN nổi bật năm 2013.

Dù toàn bộ các bước trong quá trình phát triển vệ tinh từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp đến thử nghiệm đều được thực hiện tại Việt Nam song vệ tinh PicoDragon là sản phẩm phát triển chung của Đại học Tokyo và Trung tâm Vệ tinh Quốc gia Việt Nam.

Vệ tinh siêu nhỏ Pico Dragon liên tục phát đi những bản tin quảng bá "Pico Dragon Việt Nam"

Vệ tinh này có nhiệm vụ chụp ảnh Trái Đất cũng như tiến hành những thử nghiệm về thông tin liên lạc bằng radio nghiệp dư sau khi được đưa vào không gian trong tháng 10. Trong lần phóng này, Konotori số 4 còn mang theo ba vệ tinh cực nhỏ do Mỹ phát triển.

Ngay sau thời điểm này, vệ tinh bắt đầu thực hiện các bước trong qui trình khởi động như kiểm tra trạng thái làm việc, đo đạc các thông số môi trường, đảm bảo đạt yêu cầu cho việc bung ăng ten và khởi động hệ thống thu phát tín hiệu vô tuyến. Ở chế độ thường, Pico Dragon liên tục phát đi những bản tin quảng bá với nội dung “Pico Dragon Việt Nam”.

Việc thử nghiệm rung động, nhiệt tại phòng thí nghiệm của Giáo sư S.Nakasuka, Đại học Tokyo và một số thử nghiệm khác tại Cơ quan Hàng không Vũ trụ JAXA (Nhật Bản). Nhiệm vụ của vệ tinh là chụp ảnh Trái Đất, đo đạc một số thông số vệ tinh và môi trường vũ trụ bởi các cảm biến gắn trên vệ tinh và thử nghiệm thông tin liên lạc với mặt đất.

Phương Nguyên