KTĐT - Năm nay, giai cấp công nhân và những người lao động nước ta kỷ niệm lần thứ 80 Ngày thành lập Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam (28/7/1929 – 28/7/2009). Ngôi nhà số 15 Hàng Nón, phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội cũng được nhắc tới nhiều trong dịp này, vì đây là nơi đã thành lập Tổng công hội đỏ Bắc Kỳ vào ngày 28/7/1929. Đây là tổ chức Công đoàn đầu tiên của nước ta.

Từ cuối năm 1928, đầu năm 1929, trong các cuộc họp ở làng Ngọc Hà và phố Hàm Long, những người lãnh đạo Kỳ bộ Bắc Kỳ và Tỉnh bộ Thanh niên Hà Nội (thuộc Hội Việt Nam cách mạng thanh niên) đều đi đến kết luận: Phong trào đấu tranh của công nhân ngày càng lớn mạnh, số hội viên thanh niên ở các nhà máy, làng xã ngày càng đông, tổ chức cơ sở của thanh niên trong công nông ngày càng phát triển, sự giác ngộ giai cấp của quần chúng, hội viên được nâng cao, xu hướng cộng sản ngày càng rõ rệt. Năm 1929, phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân ngày càng sôi sục, nhất là ở Bắc Kỳ: Công nhân nhà máy sợi Nam Định bãi công đòi tăng lương; Công nhân nhà máy chai Hải Phòng cũng bãi công chống bọn chủ đuổi thợ, chị em buôn bán ở chợ Đồng Xuân bãi chợ chống tăng thuế; Cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy sửa chữ ôtô Aviat (Hà Nội) giành được thắng lợi… Trong công tác tổ chức vận động quần chúng, việc vận động giai cấp công nhân đi theo con đường cách mạng được đặc biệt coi trọng. Ngày 28/7/1929, tại nhà số 15 phố Hàng Nón, Đại hội đại biểu công nhân Bắc Kỳ lần thứ nhất đã họp dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Hội nghị quyết định thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ, thảo luận và thông qua điều lệ, chương trình hoạt động và xuất bản tờ báo Lao động làm cơ quan tuyên truyền và tạp chí Công hội đỏ làm cơ quan lý luận của Hội. Các đại biểu dự đại hội đã nhất trí bầu Ban chấp hành lâm thời của Tổng Công hội do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, ủy viên Ban chấp hành lâm thời của Đông Dương Cộng sản Đảng phụ trách. Ban biên tập báo Lao động và tạp chí Công hội đỏ do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và đồng chí Đặng Xuân Khu (tức Trường Chinh) phụ trách. Hầu hết các nhà máy ở Hà Nội sau đó đều có tổ chức Công hội đỏ. Trong việc lãnh đạo và tổ chức giai cấp công nhân đấu tranh, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh có vai trò rất quan trọng. Trong hồi ký của mình, đồng chí Hoàng Quốc Việt đã viết: “Anh Nguyễn Đức Cảnh còn trẻ lắm, người mảnh khảnh, rất nhanh nhẹn và là một trong những đồng chí có trình độ lúc bấy giờ. Anh nói chuyện với tôi về lao động, về công nhân với tư bản, về giá trị thặng dư, tôi nghe anh nói đến đâu thấm vào óc đến đấy… Trong những ngày chuẩn bị thành lập Công hội đỏ ở Bắc Kỳ, anh Cảnh cùng các đồng chí khác ngày đêm viết báo cáo, dự thảo các văn kiện và đắn đo suy nghĩ xem họp ở đâu cho an toàn nhất. Anh Cảnh đi khảo sát ở nhiều cơ sở và cuối cùng chọn hiệu thuốc lào Thuận Mỹ làm địa điểm họp”. Sự ra đời của Công hội đỏ đã đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của phong trào công nhân Việt Nam từ tự phát đến tự giác, dẫn đến sự thành lập Đảng cộng sản Việt Nam (3/2/1930) để lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Nhà số 15, phố Hàng Nón có hai tầng, diện tích khoảng 60 m2, xây theo kiểu nhà hình ống, đặc thù kiến trúc của khu phố cổ Hà Nội. Trước đây sàn nhà và cầu thang bằng gỗ. Đến năm 1990, chủ ngôi nhà này đã sửa chữa và làm thêm tầng ba. Hiện nay tại 15 Hàng Nón không còn hiện vật nào liên quan đến việc ra đời Công hội đỏ Bắc Kỳ năm 1929. Tuy nhiên, ngôi nhà cơ bản (tầng 1 và tầng 2) vẫn giữ được những nét kiến trúc cũ và tấm biển ghi dòng chữ “Tổ chức công đoàn đầu tiên của Đảng, Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ được thành lập ngày 28/7/1929 tại nhà số 15 phố Hàng Nón, Hà Nội” vẫn là niềm tự hào chung của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước ta. Cần nói thêm về đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (1908 – 1932). Quê đồng chí ở thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy, Thái Bình. Thuở nhỏ học ở trường Thành Chung Nam Định, tham gia phong trào học sinh đòi thả cụ Phan Bội Châu và truy điệu cụ Phan Châu Trinh nên bị chính quyền thực dân Pháp đuổi học. Sau đó đồng chí làm việc ở nhà máy in Lê Văn Tân (Hà Nội), tham gia nhóm Nam Đồng thư xã. Năm 1927 đồng chí sang Quảng Châu (Trung Hoa) dự lớp huấn luyện chính trị của Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên và trở thành hội viên của Hội. Về nước, đồng chí là Bí thư Tỉnh bộ Cách mạng Thanh niên Hải Phòng, tiếp đó là ủy viên Ban chấp hành Kỳ bộ cách mạng Thanh niên Bắc Kỳ, Bí thư Khu bộ Hải Phòng, rồi tham gia Chi bộ cộng sản đầu tiên gồm 7 người tại nhà số 5D phố Hàm Long (Hà Nội) và Đông Dương cộng sản Đảng. Đồng chí cùng với đồng chí Trịnh Đình Cửu đại diện cho Đông Dương Cộng sản Đảng dự hội nghị hợp nhất với An Nam Cộng sản Đảng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì, thành Đảng cộng sản Việt Nam (đầu năm 1930). Cuối năm 1930, đồng chí được Trung ương cử vào công tác tại Vinh (Nghệ An) tham gia thường vụ xứ ủy Trung Kỳ. Đồng chí bị bắt ở Vinh, bị thực dân Pháp kết án tử hình và đưa lên máy chém tại Hải Phòng. Nguyễn Đức Cảnh là một chiến sỹ kiên cường, bất khuất, đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân. Triệu Chinh Hiểu