Hiếu hỉ dịp tết là dịp để người ta bày tỏ tình cảm, tấm lòng trân quý nhau, chúc nhau những điều tốt lành, điều đó góp phần xây dựng mối quan hệ xã hội tốt đẹp. Vì vậy, hiếu hỉ dịp tết trở thành nét đẹp văn hóa, là một trong những nét thuần phong mỹ tục của dân tộc.

'Noi khong' voi qua cap, bieu xen dip tet: Can dong loat tu tren xuong duoi - Anh 1

Ảnh minh họa (theo tienphong.vn)

Hiếu hỉ dịp tết vốn là phong tục đẹp của dân tộc Việt Nam. Dân gian có câu “mồng một tết cha, mồng hai tết mẹ, mồng ba tết thầy”. Sau một năm làm ăn xa, con cháu có chút quà biếu ông bà, cha mẹ, người thân; học trò thành đạt đi tết thầy; cặp vợ chồng trẻ đi tết ông mai, bà mối; thông sui gia đi thăm tết nhau... Hiếu hỉ dịp tết là dịp để người ta bày tỏ tình cảm, tấm lòng trân quý nhau, chúc nhau những điều tốt lành, điều đó góp phần xây dựng mối quan hệ xã hội tốt đẹp. Vì vậy, hiếu hỉ dịp tết trở thành nét đẹp văn hóa, là một trong những nét thuần phong mỹ tục của dân tộc.

Thế nhưng, chẳng biết tự khi nào, sự hiếu hỉ dịp tết bị biến tướng thành nạn quà cáp, biếu xén nơi công sở như một cái “lệ” vào dịp cuối năm ở tất cả các cơ quan, ban ngành, đoàn thể. Vì là “lệ” nên không có không được, trước sao nay vậy, họ sao mình vậy.

Cấp dưới thì ngại rằng, các cơ quan, đơn vị đều đi tết lãnh đạo, quà cáp cấp trên, sao cơ quan, đơn vị mình lại không, biết ăn nói thế nào với lãnh đạo. Khi cơ quan, đơn vị cấp dưới nào “phá lệ” thì họ bị lãnh đạo cấp trên cho rằng “thiếu tôn trọng”, “không biết điều” đối với lãnh đạo. Phân biệt đối xử và sợ bị phân biệt đối xử là nguyên nhân nạn quà cáp biếu xén trong thời gian qua chưa được chấm dứt, dù Chính phủ đã nhiều lần phát động “nói không” với quà cáp biếu xén nơi công sở vào dịp tết cũng như những dịp khác trong năm.

Tết năm Bính Thân 2016, Cục Chống tham nhũng (thuộc Thanh tra Chính phủ) đã có văn bản gửi các bộ ngành, cơ quan ngang bộ, địa phương trên cả nước nhắc nhở thực hiện đúng quy định về tặng quà tết. Trong đó, Cục Chống tham nhũng đề nghị các cơ quan, đơn vị theo dõi, nắm bắt tình hình để báo cáo về những trường hợp sử dụng tài sản không đúng quy định, lãng phí và tặng quà, nhận quà trái quy định trong dịp Tết Nguyên đán 2016.

Thế nhưng nhiều bộ, ngành thực hiện chưa tốt, nạn quà cáp biếu xén vẫn xảy ra nhiều nơi, số cán bộ nộp lại quà tết chỉ đếm đầu ngón tay, chỉ với vài chục triệu đồng. Vì vậy, dư luận không đồng tình, đặt ra nhiều câu hỏi về tính hình thức, chiếu lệ trong thực hiện Quyết định 29 của Chính phủ trong các cơ quan nhà nước.

Nạn quà cáp biếu xén nơi công sở vào dịp tết đi ngược lại với thuần phong mỹ tục của dân tộc và trái với quy định của pháp luật. Quà biếu xén bây giờ không phải là gói mứt, con gà, chai rượu... mang ý nghĩa tượng trưng về tình cảm, thay cho lời thăm hỏi, cảm ơn, lời chúc thực tâm, mà là “phong bao, phong bì” dày cộp hoặc những món quà xa xỉ trị giá lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Những món quà tết “trên mức tình cảm” ấy thực chất là lợi dụng nhau, đút lót, hối lộ, chạy chọt khéo... trong quan hệ làm ăn, thăng quan tiến chức, “lại quả”, “có qua có lại” với nhau.

Đáng nói là người ta lấy công quỹ để biếu xén. Cán bộ nếu có tấm lòng với nhau thì cứ bỏ tiền túi ra biếu xén, đừng dùng công quỹ, người dân chúng tôi không ai có ý kiến cả. Đằng này cứ cấp dưới biếu xén cấp trên, cấp trên lại biếu xén cấp cao hơn nữa. Công ra công, tư ra tư, minh bạch chứ sao lại nhập nhằng, dùng công quỹ để lấy lòng riêng như vậy? Cái này người ta đã “định danh” là bằng cái từ “tiền tệ - quan hệ”. Chính cái cơ chế xin cho, thiếu minh bạch, lợi dụng chức vụ quyền hạn đã sinh ra tham nhũng, trong đó có nạn “phong bao, phong bì” ngày tết.

Những ngày áp tết, thay vì lo công việc đầu năm, chăm lo tết cho công nhân, người lao động thì nhiều lãnh đạo cơ quan, đơn vị lại nườm nượp đi thăm tết, biếu xén lãnh đạo tại cơ quan và nhà riêng, kẻ ra người vào không ngớt.

Có người nói, sự hối lộ, biếu xén bây giờ rất tinh vi, dễ “qua mặt” được các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát, vì một cuộc điện thoại, một cuộc chuyển khoản là xong, cần gì quà cáp cồng kềnh, cần gì xe cộ tới lui. Nhưng, người dân biết cả. Không có gì có thể che được tai mắt của người dân.

Người ta bảo cuối năm là “mùa thu hoạch” của các sếp lãnh đạo, là “mùa vàng bội thu” với những “món quà” đi “cửa sau”. “Quan ông” không nhận nhưng “quan bà” thì... “cảm ơn các chú”. Phải chăng “cửa sau” là lối thoát an toàn cho nạn quà cáp biếu xén, và vì thế nên tình trạng này khó chấm dứt? Vì nếu biếu xén ở công sở thì còn có thể phê bình, kỷ luật chứ ở nhà riêng là quan hệ cá nhân, riêng tư, pháp luật đâu có cấm?

Năm nào cũng vậy, đầu tháng 12 dương lịch là chuyện quà cáp biếu xén bắt đầu “rục rịch” rồi. Vì vậy, tại kỳ họp thường kỳ của Chính phủ tháng 11 vừa rồi, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo: “Ngay trong dịp Tết nguyên đán sắp tới, tôi đề nghị tất cả hệ thống hành chính không chúc tết lãnh đạo, không biếu xén, không phong bao phong bì. Tôi yêu cầu không chúc Tết Thủ tướng, lãnh đạo chính phủ, lãnh đạo các bộ ngành”.

Thông điệp của Thủ tướng truyền đi, nhân dân rất ủng hộ, hoan nghênh. Trước đây người dân từng chứng kiến và ghi nhận sự đi đôi trong lời nói và việc làm của Thủ tướng về thực hành tiết kiệm như “không mua xe mới”, đi công tác nước ngoài bằng máy bay thương mại. Và nay, Thủ tướng vừa chỉ đạo, vừa nêu gương “nói không” với nạn quà cáp biếu xén, “phong bao phong bì” vào dịp tết trong hệ thống các cơ quan của chính phủ.

Người dân đồng tình với lời phát biểu này trước hết ở chỗ người đứng đầu chính phủ dám nói thẳng, dám nhìn vào sự thật tồn tại từ trước đến nay trong các cơ quan chính phủ, bộ, ngành đó là nạn biếu xén, “phong bao phong bì” vào mỗi dịp tết, gây tốn kém công quỹ nhà nước mà nguồn thu là “chắt chiu” từ từng đồng thuế của nhân dân. Đúng như Thủ tướng đã từng phát biểu khi nhậm chức: “Chúng ta cần phải có trách nhiệm đối với từng đồng tiền thuế của dân, phải sử dụng minh bạch, hiệu quả, vì lợi ích chung của người dân và của toàn xã hội”.

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Một tấm gương sáng hơn muôn lời hiệu triệu”. Thủ tướng đã làm gương và chỉ đạo quyết liệt các cơ quan của chính phủ, bộ ngành, đoàn thể “nói không” với nạn quà cáp biếu xén trong dịp tết. Nhân dân đang mong đợi điều đó.

Ngày xưa, Khổng Tử nói rằng: Bề trên gương mẫu, chính danh thì không cần ra lệnh bề dưới cũng làm; còn bề trên không gương mẫu, nói không đi đôi với làm thì có ra lệnh, bề dưới cũng không nghe theo, “thượng bất chính, hạ tắc loạn”.

Thiết nghĩ, hưởng ứng thông điệp trên của Thủ tướng, tất cả những người đứng đầu từ bộ ngành, cơ quan, đơn vị từ cấp trung ương, đến cấp tỉnh, huyện, xã, thôn phải hành động, phải kiên quyết và trung thực với nhân dân, vì nhân dân mà thay đổi; và phải đồng loạt từ trên xuống dưới. Có như thế cái “lệ” quà cáp biếu xén, “phong bao phong bì” trong dịp tết mới có thể chấm dứt.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Cơm của chúng ta ăn, áo của chúng ta mặc, vật liệu chúng ta dùng đều là mồ hôi nước mắt của nhân dân mà ra. Vì vậy chúng ta phải đền ơn xứng đáng cho nhân dân. Chớ vác mặt làm quan cách mạng để dân ghét, dân khinh, dân không ủng hộ”.

LÊ XUÂN CHIẾN