Haruki Murakami – nhà văn nổi tiếng Nhật Bản được xem là ứng cử viên hàng đầu cho giải Nobel văn học 2016. Thế nhưng ngươìđứng lên bục vinh quang lại là Bod Dylan, ca sĩ kiêm nhạc sĩ vĩ đại nhất thế kỷ 20. Đây là một tiền lệ chưa từng có của Nobel văn học, đồng thời lại là một năm buồn nữa đối với những người hâm mộ Murakami. Là do không hợp khẩu vị của ban giám khảo, hay văn chương của ông chưa đủ “tầm” để chạm tay vào giải thưởng cao quý này?

Nobel van hoc cuaHaruki Murakami:“Do chua the cap ben” - Anh 1

Nobel văn học không chuộng tính đại chúng

Cứ đến mùa trao giải Nobel Văn học, truyền thông lại nhắc tới cái tên Haruki Murakami. Sự nghiệp cũng như sức ảnh hưởng của ông đã phủ sóng ở quy mô toàn cầu. Với sức viết dồi dào và văn phong độc đáo, tên tuổi của Murakami đã vượt ra khỏi biên giới Nhật Bản từ rất lâu. Ở Việt Nam, ông là tác giả văn học đương đại được chuyển ngữ nhanh và đầy đủ nhất. Điều này đã đủ thuyết phục từ bạn đọc tới giới phê bình rằng Murakami hoàn toàn xứng đáng với một giải thưởng Nobel trong sự nghiệp văn học. Thế nhưng, ông lại thể hiện mình kém duyên với giải thưởng danh giá đó. Nhiều người nhận định, là do giải Nobel không chuộng tính đại chúng, mà tác phẩm của Murakami lại được đông đảo bạn đọc biết đến và đón nhận.

Ta có thể thấy rõ nhất qua trường hợp nhà thơ người Thụy Điển, Tomas Tranströmer. Ông là trường hợp tiêu biểu cho các nhà thơ đầy uy tín trên văn đàn quốc tế, nhưng lại ít được ai biết đến, đặc biệt là đối với người Pháp. Cho dù các sáng tác của ông nằm trong tủ sách bỏ túi của Gallimard, một trong những nhà xuất bản nổi tiếng nhất nước Pháp, nhưng nhìn chung chỉ có những nhóm người thích đọc thơ mới biết đến tên tuổi của Tomas Tranströmer.

Trong khi đó Murakami hoàn toàn ngược lại.Rõ nhất ở Rừng Nauy với 4 triệu bản sách được bán ra.Theo thống kê hiện tại, cứ 7 người Nhật thì có 1 người đã đọc tác phẩm của ông. Năm 2009, chỉ sau một tháng, tập đầu của 1Q84 xuất bản, tại Nhật Bản 1 triệu bản sách đã bán hết veo. Năm 2011, phiên bản tiếng Anh ra mắt, càng làm sự phổ biến của tiểu thuyết này trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Salon du Livre (Hội chợ sách Paris) hồi tháng 3/2012, có khách mời danh dự là văn học Nhật Bản, và dĩ nhiên Haruki Murakami được độc giả và giới văn chương đặc biệt quan tâm; chính ông đã khiến sự hiện diện của văn chương Nhật tại phương Tây được liên tục và nổi bật hơn bao giờ hết.

Nobel van hoc cuaHaruki Murakami:“Do chua the cap ben” - Anh 2

Rừng Nauy, một trong những tác phẩm thành công nhất của Haruki Murakami

Thế nhưng, đây có phải là nguyên nhân thực sự khiến nhà văn lớn của Nhật Bản không thể chạm tay vào giải thưởng Nobel danh giá?

Chưa chạm vào giá trị mà Nobel văn học hướng đến

Có ý kiến cho rằng, tiêu chí mà Nobel văn chương hướng đến và giá trị mà Murakami mang lại trong tác phẩm của mình ít có điểm tương đồng. Thực tế, muốn đoạt giải, trong quá trình sáng tác của mình, nhà văn phải gửi gắm được tư tưởng mang tính thời đại, giá trị nhân văn sâu sắc, vượt qua khuôn khổ thông thường.

Không thể phủ nhận Haruki Murakami đã xây dựng được cho mình một phong cách riêng, chạm được vào cảm xúc của đông đảo độc giả. Ông tập trung đi sâu vào nỗi cô đơn, sự mất mát trong quá trình trưởng thành của con người. Chính cái “đời thường” này đã làm lay động không ít bạn đọc, khiến họ ngộ ra điều mà trước giờ không nhìn thấy, đồng cảm với những gì vẫn vô tâm bỏ qua. Nhưng đây cũng chính là điểm yếu của ông, ngòi bút chỉ quẩn quanh trong một lối mòn cố hữu, mà chưa thể bứt ra để vươn đến một ngọn núi mang tính nhân loại hơn.

Trong khi đó, Bob Dylan lại có tầm ảnh hưởng lớn đến nền âm nhạc thế giới với các tác phẩm nhiều ý nghĩa, ca từ giàu chất thơ. Ông từng dùng sáng tác để đấu tranh cho phong trào phản chiến và vì dân quyền. Không chỉ vậy, việc ông nhận giải Nobel văn chương, có lẽHàn lâm viện muốn tạo ra sự mới mẻ trong tiêu chí giải thưởng, không còn coi trọng tính đại chúng, đồng thời ngầm khẳng định văn chương không phải độc quyền chỉ dành cho tiểu thuyết được xuất bản.

Nobel van hoc cuaHaruki Murakami:“Do chua the cap ben” - Anh 3

Chân dung Bob Dylan, ca sĩ kiêm nhạc sĩ đã đoạt giải Nobel văn học 2016

Haruki Murakami đã nói: “Tôi không thích giải thưởng, nó là điểm kết thúc.” Một nhà văn nếu hài lòng với thành quả đang có, chỉ càng làm mòn đi ngòi của chính mình mà thôi. Thực tế, nhiều tác phẩm của Murakami, đơn cử là 1Q84, vẫn là sự kết hợp xuất sắc giữa thực tế và kỳ ảo, nhưng lại thiếu đột phá về nghệ thuật, tư tưởng và nội dung. Leonardo Dicaprio (nam diễn viên và nhà sản xuất phim nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho điện ảnh thế giới) sau nhiều nỗ lực cũng đã chạm được vào tượng đài Oscar. Phải chăng, Murakami chưa gặp may mắn để những giải thưởng có thể đến với ông hoặc chính ông chưa vượt qua được cái bóng của chính mình?

Nguyễn Thị Xuân Quỳnh