Thời điểm khủng hoảng nhất, nhiều công ty (chủ yếu thuộc lĩnh vực may, da giày) phá sản hay thu hẹp sản xuất. Một số giám đốc bỏ trốn vì không kham nổi việc trả lương và các chế độ chính sách khác cho người lao động (NLĐ), ảnh hưởng đến quyền lợi hàng vạn NLĐ.

Quyết định 30/2009/QĐ-TTg ra đời kịp thời hỗ trợ công nhân (CN) và doanh nghiệp (DN) gặp rủi ro. Nhưng cũng không ít DN ngại mang tiếng làm ăn thua lỗ nên không muốn nhận hỗ trợ khiến CN mất quyền lợi. Một công ty ở TP.HCM đóng cửa, chủ bỏ trốn để lại tài sản của công ty - Ảnh: Hoàng Anh Cụ thể mấy tuần qua, hơn 400 CN Công ty may Hàn Việt (vốn Hàn Quốc, ở thị xã Thủ Dầu Một, Bình Dương) lâm vào tình cảnh khó khăn vì công ty nợ BHXH hơn 1 tỉ đồng; lương, trợ cấp thôi việc của CN không được giải quyết trong khi giám đốc bặt vô âm tín. Kịp thời hỗ trợ Ông Nguyễn Văn Khương, phó chủ tịch LĐLĐ tỉnh Bình Dương, cho biết: “Trường hợp này thuộc diện được hỗ trợ của quyết định 30/2009/QĐ-TTg. Tỉnh sẽ lập tổ công tác liên ngành xác định tình trạng chủ DN bỏ trốn để ứng ngân sách chi trả tiền lương cho CN”. Cũng tại Bình Dương, mới đây ban quản lý Khu công nghiệp VN - Singapore đã ứng trên 2 tỉ đồng trả lương cho 220 CN Công ty Kovi (vốn Đài Loan) do giám đốc công ty cũng bỏ trốn. Tại Đồng Nai, cơ quan chức năng cũng vừa duyệt chi cho Công ty 45-1 vay khoảng 12 tỉ đồng giải quyết lương, trợ cấp thôi việc, BHXH cho NLĐ vì công ty không có tiền để giải quyết các chế độ liên quan. Trường hợp này công ty được vay không lãi suất trong vòng 12 tháng. Tương tự, tại Công ty Duballo (vốn Hàn Quốc), giám đốc công ty bỏ trốn, tỉnh cũng chi hơn 750 triệu đồng để trả lương cho 250 CN. Tại Công ty Tosca Vina, giám đốc công ty cũng bỏ trốn từ lâu, hơn 100 LĐ nơi đây mất hết các quyền lợi, Sở LĐ-TB&XH tỉnh đã giới thiệu CN sang làm việc ở nơi khác, đồng thời lập hồ sơ để các cơ quan chức năng ứng tiền ngân sách giải quyết các chế độ cho CN. Ưu tiên quyền lợi NLĐ Sở LĐ-TB&XH TP.HCM đã thống nhất cùng công an, tòa án, LĐLĐ, Sở Kế hoạch - đầu tư... về việc đề nghị hỗ trợ giải quyết chế độ cho NLĐ tại Công ty Hoàng Nghiệp (Q.Bình Tân) và Công ty Sin B (Q.12) vì chủ DN đã bỏ trốn. Hai DN này nợ lương NLĐ trên 600 triệu đồng. Ông Nguyễn Văn Xê, phó giám đốc Sở LĐ-TB&XH TP.HCM, lưu ý: đối với các DN có chủ bỏ trốn, cần xác định rõ các chủ nợ của DN để sau khi hỗ trợ CN, việc thanh lý tài sản của DN không bị vướng mắc bởi quyền lợi của các bên. Điển hình là vụ việc tại Công ty Sin B, trước khi các cơ quan chức năng lập phương án hỗ trợ CN, tháng 3-2009 công ty này đã bị một chủ nợ khởi kiện và tòa án đã yêu cầu giao một số máy móc cho chủ nợ. Tuy nhiên, nợ lương CN chưa giải quyết nên UBND quận 12 gửi công văn đến UBND TP.HCM đề nghị tạm hoãn thi hành án. Đồng thời do hành vi nợ BHXH, cơ quan BHXH TP.HCM cũng nộp đơn khởi kiện công ty. Trước vụ việc này, các cơ quan chức năng vẫn thống nhất phương án trích ngân sách giải quyết tiền lương cho CN. Ông Trương Lâm Danh, phó chủ tịch LĐLĐ TP.HCM, cho biết: “CN đang gặp khó khăn nên ưu tiên giải quyết quyền lợi của CN, việc thanh lý tài sản sẽ giải quyết sau”. Một vấn đề khác nảy sinh là theo quy định của Luật BHXH, chỉ khi DN đóng đủ số tiền và đủ số LĐ, cơ quan BHXH mới giải quyết các chế độ BHXH liên quan cho NLĐ. Thế nhưng trước những khó khăn của NLĐ mất việc được hưởng sự hỗ trợ theo quyết định 30/2009/QĐ-TTg, cơ quan BHXH TP.HCM vẫn chấp thuận việc chốt sổ cho những LĐ bị mất việc được hỗ trợ đóng BHXH dù DN đó còn nợ BHXH. Khi CN lãnh đủ “Có DN không muốn vay ngân sách trả nợ cho CN, cứ để tình trạng nợ lương kéo dài. Xử phạt họ không đóng, nợ lương không trả trong khi tài sản chẳng còn bao nhiêu, nhà xưởng thuê... Cuối cùng CN lãnh đủ hậu quả” - một cán bộ Sở LĐ-TB&XH TP.HCM nói. Ông Lâm Duy Tín, phó giám đốc Sở LĐ-TB&XH tỉnh Đồng Nai, nhận định: “Nhiều DN khó khăn nhưng ngại mang tiếng làm ăn thua lỗ nên không muốn nhận sự hỗ trợ của chính sách này”. Giám đốc một DN nói thẳng: “Nợ lương CN còn dây dưa được nhưng nếu vay tiền Nhà nước thì lấy gì trả”. Có lẽ điều này đã lý giải vì sao hàng trăm DN tại Đồng Nai, Bình Dương và TP.HCM thu hẹp sản xuất, cắt giảm LĐ, phá sản nhưng chỉ vài DN nhận vay vốn hỗ trợ của Nhà nước. Riêng ở TP.HCM thời gian qua trên 40.000 LĐ bị mất việc, nhưng đến nay chỉ duy nhất một DN thông báo cắt giảm LĐ lập hồ sơ xin được hỗ trợ vay không lãi để trả nợ lương CN. Trong năm 2009, doanh nghiệp gặp khó khăn do suy giảm kinh tế chưa có khả năng thanh toán tiền lương, đóng BHXH và tiền trợ cấp mất việc làm hoặc trợ cấp thôi việc cho người bị mất việc làm thì được Nhà nước cho vay để thanh toán. Đối tượng là DN bị giảm số LĐ từ 30% trở lên hoặc từ 100 LĐ trở lên. Thời hạn vay 12 tháng, lãi suất 0%, cơ quan cho vay là Ngân hàng Phát triển VN. Đối với NLĐ bị mất việc làm tại DN mà chủ bỏ trốn trong năm 2009, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ứng ngân sách địa phương trả cho NLĐ có trong danh sách trả lương của DN khoản tiền lương mà DN còn nợ NLĐ. Nguồn tạm ứng từ ngân sách địa phương được hoàn trả từ nguồn thu khi thực hiện xử lý tài sản DN theo quy định của pháp luật. Trường hợp nguồn xử lý tài sản không đủ thì báo cáo Thủ tướng xem xét, quyết định. (Trích quyết định 30/2009/QĐ-TTg ngày 23-2-2009 của Thủ tướng Chính phủ) (Phong Hòa - Hoàng Anh, Tuổi Trẻ)