Xây dựng một thành phố thông minh (smart city) được xem như là giải pháp chiến lược để giải quyết các vấn đề phát sinh do sự tăng dân số và đô thị hóa nhanh chóng. Vậy smart city là gì và nó được cấu thành từ những yếu tố nào? Bài viết sẽ đề cập tới các yếu tố quan trọng các nhà quản lý trong việc chuẩn bị các dự án xây dựng thành phố thông minh.

1. Khái niệm smart city nhìn từ khía cạnh xã hội và công nghệ

Hơn một nửa dân số thế giới hiện đang sống ở các thành phố và vùng đô thị và tỷ lệ này đang có dấu hiệu tiếp tục gia tăng. Sự dịch chuyển dân số này đang khiến tiến trình đô thị hóa diễn ra nhanh, mạnh, gây nên sự xáo trộn về mặt xã hội, khiến các thành phố phải đối mặt với nhiều vấn đề như: khan hiếm tài nguyên, ô nhiễm môi trường, tắc nghẽn giao thông, xử lý chất thải, chăm sóc sức khỏe, cơ sở hạ tầng lạc hậu không đáp ứng kịp… Để giải quyết các vấn đề này, xây dựng smart city là giải pháp được nhiều nơi trên thế giới và một số thành phố lớn tại Việt Nam lựa chọn.

Nhung dieu phai biet khi xay dung Smart city (Phan 1) - Anh 1

Cụm từ “smart city” được sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây, nhưng cho tới nay vẫn chưa có một khái niệm nhất quán. Tuy nhiên, có thể hiểu một cách đơn giản rằng smart city một thành phố “bền vững và đáng sống”. Ở đó, người dân được sử dụng nhiều dịch vụ, tiện ích hơn, công bằng bình đẳng hơn, tiết kiệm hơn, môi trường sống được cải thiện hơn….

Còn theo khía cạnh công nghệ, smart city sử dụng các công nghệ ICT để hỗ trợ việc tổ chức, quản lý thành phố. Tất cả các hoạt động của các lĩnh vực khác nhau như y tế, giao thông, tài nguyên môi trường, điện lực…đều được thu thập dữ liệu (thông qua các thiết bị cảm biến, máy móc…) để đưa về trung tâm xử lý, hỗ trợ ra quyết định cũng như liên thông dữ liệu với nhau để để đưa ra quyết định xử lý chính xác, hiệu quả. Ví dụ như cảm biến đo độ sáng ngoài trời để quyết định bật đèn đường thay vì cài đặt giờ sẵn như hiện nay, hoặc hệ thống điều phối giao thông dựa trên dữ liệu thu thập được về thời tiết để đưa ra cảnh báo cho người tham gia giao thông.

Có thể hiểu Smart city như là một hệ thống hữu cơ lớn kết nối nhiều thành phần và các hệ thống con với hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể hành xử thông minh như con người, gồm mạng viễn thông số (các dây thần kinh), hệ thống nhúng thông minh (bộ não), các cảm biến (các giác quan) và phần mềm (tinh thần và nhận thức) kết nối với nhau theo hướng ngày càng hiệu quả hơn.

2. Các yếu tố chính để xây dựng một Smart city

Với các định nghĩa và khái niệm về smart city như trên, trong quá trình xây dựng, cần phải tính tới 8 yếu tố dưới đây:

Quản lý - tổ chức

Khi nói tới smart city, hiện có rất ít người đề cập tới vấn đề quản lý và tổ chức song vai trò của ICT ngược lại rất được đề cao. Chính vì vậy, yếu tố quản lý - tổ chức trong các smart city cần phải được xem xét theo hướng quản lý - tổ chức thành công chính phủ điện tử và các dự án ICT.

Các smart city có thể triển khai chính quyền điện tử và các dự án theo nhiều cách khác nhau, tuy nhiên chúng đều có các điểm chung là được điều hành bởi chính quyền và tận dụng các giải pháp VT-CNTT tiên tiến để nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Tại Việt Nam, với định hướng của Đảng và Chính phủ, xây dựng Chính phủ điện tử đang từng bước được thực hiện ở các tỉnh thành phố, từ cấp xã, phường tới cấp tỉnh. Từ các giải pháp văn phòng điện tử tới hệ thống một cửa điện tử liên thông…, các giải pháp VT-CNTT đang góp phần không nhỏ giúp gia tăng hiệu quả hoạt động, xử lý văn bản giấy tờ của các cơ quan hành chính nhà nước.

Nhung dieu phai biet khi xay dung Smart city (Phan 1) - Anh 2

Nhờ có chủ trương chung việc triển khai Chính phủ điện tử tương đối thuận lợi. Thách thức chủ yếu nằm ở việc đầu tư và triển khai các dự án ICT. Từ nhận thức sự cần thiết phải đầu tư tới kỹ năng của nhóm chuyên trách.

Công nghệ

Theo một hướng tiếp cận khác, smart city là một tập hợp các công nghệ điện toán thông minh được ứng dụng cho các dịch vụ và hạ tầng trọng yếu.ICT có thể tích hợp với các dự án đang phát triển có thể làm thay đổi cảnh quan đô thị và nâng cao hiệu quả trong quản lý, điều hành hoạt động của thành phố.

Lợi ích của việc ứng dụng ICT có thể thấy rõ song cũng vẫn phải lưu ý tới những thách thức nó đặt ra. Tuy nhiên, bên cạnh việc giúp có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân thông qua việc triển khai vào các dịch vụ, hạ tầng của thành phố, ICT cũng làm tăng sự bất bình đẳng và sự phụ thuộc quá nhiều vào các thiết bị số. Vì vậy, các nhà quản lý thành phố khi triển khai cũng cần phải xem xét tới yếu tố về nguồn lực, tính sẵn sàng cũng như các yếu tố liên quan đến sự bất bình đẳng, khoảng cách số, thay đổi văn hóa, thói quen.

Chính quyền

Một vài thành phố đã bắt đầu các đề án xây dựng smart city để cải thiện được chất lượng cuộc sống của người dân ngày càng tốt hơn. Các dự án này liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, do đó cần phải có một chính quyền hoạt động hiệu quả hơn.

Nhung dieu phai biet khi xay dung Smart city (Phan 1) - Anh 3

Về cơ bản, chính quyền được định nghĩa “là định chế của luật pháp, quy định hành chính, luật định về hành pháp, tư pháp mà nó ràng buộc các hoạt động của chính quyền trong việc phân phối và hỗ trợ các dịch vụ công cộng”. Để thực hiện giám sát việc trao đổi thông tin đúng luật và đạt được mục tiêu đề ra, các thành phố cần thực hiện triển khai dự án chính quyền điện tử và đây là một trong những yếu tố quan trọng làm nên sự thành công hay thất bại của các dự án xây dựng smart city. Tuy nhiên, khi triển khai chính quyền điện tử sẽ gặp những thách thức về “Mối quan hệ giữa các bên liên quan”. Đó chính là khả năng hợp tác giữa các bên, sự hỗ trợ của lãnh đạo, cấu trúc của liên minh và điều hành dưới phạm vi quyền hạn khác nhau.

Hồ Quang Huệ (còn nữa)