Trở lại đánh giá của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), năm 2013, năng suất lao động của nước ta thuộc nhóm thấp nhất khu vực châu Á - Thái Bình dương. Đây được coi là nguyên nhân trực tiếp đe dọa sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta. Nhưng như vậy thôi thì chưa đủ.

Tăng năng suất để người lao động được hưởng thụ tốt hơn

Cải thiện năng suất lao động

Trong bài phát biểu tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội năm 2014 và nhiệm vụ năm 2015 diễn ra mới đây tại Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã nêu lên quan điểm, đối với một nước còn nghèo như Việt Nam với thu nhập đầu người thấp, năng suất lao động thấp (thu nhập do 1 lao động tạo ra thấp) là vấn đề đã đặt ra từ những năm 1975. Sau gần 40 năm, năng suất lao động của Việt Nam đã tăng lên, nước ta đã thoát nghèo trở thành nước có thu nhập trung bình thấp trên thế giới. "Tuy nhiên, chúng ta không thể bằng lòng với mức thu nhập đầu người (GDP/người dân) ở mức hơn 2.000 USD năm 2014 hay dự báo 3.500 - 4.000 USD vào năm 2020”, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân khẳng định.

Cải thiện năng suất lao động, cũng là yếu tố để thúc đẩy năng lực cạnh tranh cho Việt Nam. Đó là một trong những vấn đề đặt ra hiện nay của các nhà làm quản lý, các nhà nghiên cứu khoa học, cũng như là mối quan tâm của toàn dư luận xã hội.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện năng suất, Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Bộ Khoa học - Công nghệ cho rằng, hiện nay, năng suất lao động là chỉ tiêu cơ bản được tính toán và đánh giá năng suất. Tuy nhiên, khi so sánh giữa các ngành, giữa các ngành kinh tế và giữa các quốc gia thì chỉ sử dụng chỉ tiêu năng suất tính theo giá trị gia tăng chia cho số lượng lao động. Đây cũng chính là mục tiêu cải tiến năng suất mà các quốc gia đang tập trung. Với cách tính như vậy, năng suất lao động của Việt Nam rất thấp. Bên cạnh đó, còn rất nhiều yếu tố tác động đến năng suất lao động như: công nghệ, cơ cấu kinh tế, trình độ, kỹ năng người lao động, môi trường làm việc, thị trường, thủ tục hành chính.

Tất cả các yếu tố trên đặt ra yêu cầu Việt Nam cần thật sự vào cuộc để đổi mới đổi phương thức, nâng cao hiệu quả đào tạo nghề theo cơ chế thị trường.

Giải pháp về vốn thôi, chưa đủ!

Để nâng cao năng suất lao động, các chuyên gia cho rằng: Đầu tư cho khoa học - công nghệ là điểm mấu chốt.

Theo kết quả tổng điều tra doanh nghiệp trong giai đoạn 2000-2011, mặc dù có xu hướng giảm dần nhưng tỷ lệ các doanh nghiệp sử dụng công nghệ thấp vẫn chiếm bình quân gần 60% tổng số doanh nghiệp tham gia điều tra. Các doanh nghiệp sử dụng công nghệ trung bình thấp chiếm gần 29%. Các doanh nghiệp sử dụng công nghệ trung bình cao chiếm tỷ lệ khoảng 10%. Các doanh nghiệp sử dụng công nghệ cao chỉ chiếm khoảng 2%.

Tình trạng khoảng 88% doanh nghiệp Việt Nam có trình độ công nghệ thấp và trung bình thấp là một nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng năng suất lao động và thu nhập đầu người của Việt Nam còn thấp.

Mặc dù, hầu hết các DN Việt đều nhận thức được lợi ích khi đầu tư công nghệ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm song lại thường gặp khó khăn về vốn. Về "điểm nghẽn” này, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, rất cần các cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sát với thực tế. Chúng ta đã có các động thái như: chính sách để khuyến khích các doanh nghiệp thành lập Quỹ doanh nghiệp; đồng thời đã trừ phần chi phí để đầu tư khoa học công nghệ trước khi tính thuế cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chúng ta cũng đã tạo bình đẳng tiếp cận nguồn vốn khoa học công nghệ quốc gia cho các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong bài phát biểu của mình trước Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân bày tỏ, để nâng cao năng suất lao động, giúp tăng trưởng bền vững, giải quyết vấn đề vốn ở đâu và đất ở đâu chưa đủ. Cần phải trả lời thêm 3 yếu tố nữa, đó là người lao động được đào tạo ở đâu, khoa học công nghệ ở đâu và thị trường ở đâu.

Nhật Minh