Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ III được tổ chức từ ngày 2 đến 4/11/1988. Đại hội thông qua Chương trình hành động cho những năm 1988-1993, mà cốt lõi là đổi mới công tác Mặt trận để MTTQVN xứng đáng là liên minh chính trị- xã hội rộng lớn nhất.Thực hiện nhiệm vụ to lớn đó, một trong những công cụ được sử dụng, phát huy là báo chí. Báo Đại Đoàn Kết, cơ quan ngôn luận của Mặt trận phải làm gì để ngang tầm nhiệm vụ, phục vụ đắc lực cho công tác Mặt trận?

Nho ve vi Chu nhiem bao - Anh 1

LS Nguyễn Hữu Thọ- Chủ tịch Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam (trái)
và LS Trịnh Đình Thảo- Chủ tịch Liên minh Dân tộc vì hòa bình miền Nam
Việt Nam tại căn cứ Tây Ninh. (Ảnh: T.L).

Đó luôn là nỗi trăn trở của Ban biên tập và anh chị em làm báo Mặt trận. Có rất nhiều cuộc trao đổi, tranh luận tại Tòa soạn cùng cộng tác viên xung quanh chủ đề: “Làm thế nào báo Đại Đoàn Kết vẫn giữ được bản sắc và xác định cho rõ đối tượng phản ánh của báo trong giai đoạn đất nước đổi mới toàn diện này”. Nhiều bạn đọc ngỏ ý báo nên mời Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ - Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQVN làm Chủ nhiệm. Chức danh này xưa kia thời tờ báo còn là báo Cứu Quốc đã có. Nhưng từ sau 1954 cho tới 1988 không cơ quan báo chí nào ở miền Bắc có chức danh này.

Trước những trăn trở, Ban biên tập báo thống nhất ý kiến tờ báo của Mặt trận nên tiếp tục có chức danh này, vì vị trí và đặc thù của nó. Báo nên ghi ngay dưới măng-sét: “Chủ nhiệm-Luật sư Nguyễn Hữu Thọ”. Một người chủ nhiệm với tài năng, đức độ, có uy tín trong nước, quốc tế như Luật sư Nguyễn Hữu Thọ thì vị trí tờ báo cũng được nâng cao, thu hút thêm nhiều cộng tác viên có tên tuổi và được sự ủng hộ của đông đảo bạn đọc. Ý kiến này được Tổng biên tập Nguyễn Ngọc Thạch báo cáo lên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQVN và Ban Thư ký của Mặt trận. Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ rất đắn đo, suy nghĩ, nhưng rồi Chủ tịch cũng nhận lời đề nghị của Ban biên tập.

Bởi vậy báo Đại Đoàn Kết số 14, ra ngày 3/4/1989 dưới măng-sét có dòng chữ: “Chủ nhiệm: Luật sư Nguyễn Hữu Thọ”. Số báo mở đầu này có bài viết của Chủ tịch-Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Thọ với tựa đề: “Tuần báo Đại Đoàn Kết đứng trước trách nhiệm mới”. Bài báo có đoạn: “Báo Đại Đoàn Kết phải trở thành diễn đàn cho mọi người Việt Nam quan tâm đến vận mệnh của đất nước, phát biểu, trao đổi những nguyện vọng, ý kiến có thể khác nhau nhưng cùng chung một lòng mong muốn dành lại cho Tổ quốc Việt Nam yêu quý niềm tự hào vẻ vang như đã từng có trong một thế giới đầy chuyển biến, một Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Chủ nhiệm mong muốn báo Đại Đoàn Kết phải “Sớm xóa bỏ bao cấp trong báo chí” và kêu gọi “sự ủng hộ, chăm sóc của mọi người Việt Nam sống ở trong, nước ngoài để tờ báo thực hiện được nhiệm vụ nặng nề mà bạn đọc mong đợi, hy vọng”.

Cũng từ số báo dưới mang-sét có tên Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Thọ báo có đổi mới về nội dung, hình thức. Kiểu chữ măng-sét Đại Đoàn Kết được họa sĩ thiết kế lại là chữ in, mập, chắc, thay cho 3 chữ Đại Đoàn kết viết theo lối chữ thảo của họa sĩ Chi Lăng vẫn thường đặt ở góc trái tờ báo như trước. Năm 1989 việc sử dụng máy vi tính cho báo chí chưa phổ biến, giá thành sắp chữ điện tử cao hơn sắp chữ ti-pô rất nhiều, nhưng Ban biên tập quyết tâm đổi mới hình thức tờ báo.

Ban thư ký Tòa soạn phải đi xa để thuê sắp chữ điện tử (chế bản vi tính). Tôi nhớ Chủ nhiệm căn dặn khi chuẩn bị cho số báo cải tiến: “Nếu có gì lệch phải chỉnh ngay”. Sau số báo số 14 ấy, nhiều bạn đọc gửi thư về khen ngợi, nhưng không ít thư chê về hình thức:“Kiểu chữ của măng-sét quá xấu”. Tất cả những ý kiến của bạn đọc đóng góp, chúng tôi đều báo cáo với Chủ nhiệm. Chủ nhiệm nói: “Chúng ta phải cân nhắc kỹ lưỡng, đổi mới không có nghĩa là bỏ những gì đã cũ. Cái cũ mà vẫn tốt, vẫn đẹp, được bạn đọc yêu thích ta vẫn phải sử dụng, điều cốt lõi vẫn là nội dung”. Măng-sét với kiểu chữ mới ra được 6 số thì dừng lại và dùng lại măng-sét cũ (kiểu chữ như hiện nay).

Cũng từ đó nhiều thư bạn đọc gửi về đều gửi tới Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Thọ. Mỗi lần có thư bạn đọc tôi hay được Tổng biên tập bảo chuyển tới Chủ tịch-Chủ nhiệm Nguyễn Hữu Thọ và báo cáo với bác những vấn đề gay cấn đang diễn ra trong cuộc sống; có khi thì thông qua, xin ý kiến Chủ nhiệm kế hoạch bài vở, những đề tài mà báo cần tập trung trong thời gian tới. Thời gian đó báo viết về những vụ tiêu cực, sau khi nghe chúng tôi báo cáo diễn biến vụ việc báo đã đề cập tới ở góc độ, mức độ nào, Chủ nhiệm nói: “Các anh cứ làm, cái chính là vụ việc đưa lên báo phải chính xác, chứng lý đầy đủ, đúng luật để không ai bắt bẻ được. Tôi nghĩ không có vùng cấm trong báo chí”

Tôi nhớ nhất lần đến mừng sinh nhật lần thứ 80 của Chủ tịch-Chủ nhiệm, 10-7-1990. Đó cũng là thời gian báo Đại Đoàn kết cải tiến được hơn 1 năm. Buổi mừng sinh nhật ấy lại trở thành buổi trao đổi về báo chí. Chúng tôi báo cáo với Chủ nhiệm về nạn “cường hào mới” đang diễn ra ở nông thôn miền Bắc, tình trạng mất dân chủ, bất bình đẳng, đơn thư của người dân bị chuyển vòng vèo đang trở nên phổ biến, Chủ nhiệm nói:“Báo phải làm mạnh, làm tới vấn đề mất dân chủ. Cứ những vấn đề gì liên quan tới quyền công dân thì báo phải đề cập. Đó cũng là khía cạnh thể hiện bản sắc của tờ báo Mặt trận”. Và Chủ nhiệm thường rất say sưa khi nói về những vấn đề có liên quan tới pháp luật, dân chủ. “Khi nói dân chủ quan điểm của chúng ta là dân chủ với nhân dân. Lợi ích chân chính của dân tộc, của các tầng lớp nhân dân được thể hiện qua luật pháp. Thực hiện dân chủ, nhưng phải tập trung. Nếu thực hiện dân chủ mà không tập trung và không vận dụng đúng pháp luật, cứ mỗi người một ý thì còn đâu là chuẩn mực. Thực hiện dân chủ bằng nhiều con đường. Trong công tác Mặt trận thực hiện dân chủ bằng hiệp thương. Báo chí cũng là phương tiện để thực hiện quyền dân chủ có hiệu quả. Thông qua báo chí mà mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, Mặt trận đến với dân.Và báo cũng là nơi để người dân nói với Đảng, Nhà nước, Mặt trận những tâm tư, nguyện vọng của họ. Báo của Mặt trận phải làm cho tốt vấn đề dân chủ, vấn đề công bằng xã hội và thực hiện cho tốt mọi pháp luật”.

Những lời căn dặn của Chủ nhiệm, chúng tôi luôn nghi nhớ và cố gắng thể hiện trên từng trang báo. Bạn đọc có thư khen trang Bạn đọc-Dân chủ-Pháp luật của báo, chúng tôi thường báo cáo với Chủ nhiệm, rằng:anh chị em trong Tòa soạn luôn cố gắng thực hiện những lời chỉ dẫn, căn dặn của vị Chủ tịch Mặt trận- Chủ nhiệm báo và bước đầu có kết quả.

Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ là một trí thức lớn, rất có uy tín với kiều bào ta ở nước ngoài. Mỗi lần gặp gỡ xin ý kiến, Chủ nhiệm thường nhắc chúng tôi: “Phải chú ý tới đối tượng người Việt Nam ở nước ngoài, phản ảnh tốt trên báo những vấn đề mà kiều bào quan tâm, nói lên tiếng nói đóng góp cho Tổ quốc của họ cũng là tạo ra nét đặc sắc của tờ báo”. Mỗi lần có kiều bào về nước tới thăm Chủ tịch và có lời khen, lời chê về báo Đại Đoàn Kết, Chủ nhiệm thường điện cho chúng tôi biết. Có lần nhận được tài liệu, thư từ gửi từ nước ngoài về Tòa soạn, chúng tôi mang tới báo cáo, xin ý kiến Chủ nhiệm, nghe xong Chủ nhiệm nói: “ Ở trong nước và trên thế giới đang diễn ra những cuộc đấu tranh quyết liệt về kinh tế, chính trị, quân sự; giữa tiến bộ và lạc hậu ; giữa dân chủ và phi dân chủ; giữa đoàn kết và chia rẽ. Trong bối cảnh như thế mặt trận đoàn kết toàn dân của chúng ta không chỉ có tiếng nói đồng tình mà có cả tiếng nói khác biệt, tiếng nói đa dạng. Vấn đề quan trọng của Mặt trận là biết tập hợp, tôn trọng những ý kiến khác nhau nhưng cùng chung mục tiêu là động viên lòng yêu Tổ quốc, quê hương của mọi người Việt Nam góp sức xây dựng quê hương, bảo vệ đất nước.Tôi cứ thầm nghĩ mãi đó chính là những suy nghĩ định hướng cho tờ báo của Mặt trận.

Những năm sau vì tuổi cao, sức khỏe giảm sút Chủ nhiệm về sống ở Sài gòn nên chúng tôi ít có điều kiện trực tiếp xin ý kiến, mãi tới năm 1992 khi tôi vào làm Trưởng ban thường trú của báo tại Thành phố Hồ Chí Minh mới tới thăm Chủ nhiệm. Sau cái ôm thắm thiết, vị Chủ nhiệm hỏi ngay:“ Báo dạo này phát hành có khá không? Đời sống anh em ra sao?. Chúng tôi trả lời trong niềm xúc động. “Thưa Bác, báo có nhiều đổi mới về nội dung, hình thức, tăng số lượng phát hành trên cả nước. Báo đã hạch toán thu đủ chi, có thể nói là sống được bằng sản phẩm của mình”. Chủ nhiệm cười rất tươi và nhắc lại: “Thế là sau bao nhiêu năm trăn trở, tìm tòi báo đã thoát được cái cơ chế bao cấp. Nhưng anh em phải chú ý phát hành nhiều hơn nữa. Trong này đi tới Mặt trận Tổ quốc tỉnh nào người ta cũng khen báo Mặt trận, nhưng lại không tìm mua được ở sạp”. Chúng tôi hứa với Chủ nhiệm sẽ đẩy mạnh công tác phát hành ở địa bàn phía Nam.

Rồi thi thoảng ông Phạm Văn Uyển, thư ký của Chủ tịch lại gọi điện bảo tôi tới báo cáo tình hình của báo với Chủ nhiệm, có lần Chủ nhiệm bảo:“Các báo trong này làm công tác xã hội giỏi lắm, báo ta làm công tác này chưa mạnh. Báo Mặt trận phải chú ý khắc phục nhược điểm này”. Chủ nhiệm hay nhắc lại câu nói: “Trách nhiệm xã hội của người làm báo rất lớn”.

Đăng Ngọc

Từ khóa

nhớ về chủ nhiệm báo