Mỗi độ tháng 10, khi gió heo may nhè nhẹ thổi mang theo cái mát lạnh chớm đông xuống Hà Nội thì Hà Giang lại bừng sắc với những cánh đồng tam giác mạch ngút tầm mắt. Ai từng ghé qua một mùa hoa ấy, hẳn sẽ nhớ mãi những bông hoa phớt hồng dịu dàng bên những đường đèo uốn khúc quanh co, không khí thoáng đãng và trong lành của núi rừng miền Đông Bắc.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 1

Có thể nói, tam giác mạch là loài hoa biểu trưng của cao nguyên đá Hà Giang. Ngoài vẻ lạnh lùng của những công viên đá trơ trọi một màu xám với những viên đá tai mèo dựng đứng, sắc lẻm thì Hà Giang – vùng núi cực Bắc Tổ quốc còn có một vẻ ngoài lãng mạn khi đông chạm ngõ. Ấy là mùa hoa tam giác mạch rộ nở, phủ lên những thung lung bạt ngàn, những chân đồi nhấp nhô một màu hồng mộng mơ, dịu dàng bên sự kỳ vĩ của đại ngàn.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 2

Hà Giang hoang sơ, hùng vĩ

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 3

Đây vốn là “vương quốc” của đá tai mèo

Bởi lẽ đó, tam giác mạch còn mang thông điệp cho sức sống bền bỉ, hoang dại. Những cây hoa cố gắng vươn ra khỏi đất đá Đồng Văn, phơi mình giữa gió núi sương ngàn, giỏi chịu rét và thiếu nước. Cuối cùng, khi đã chắt chiu đủ những giọt sương mai tinh khiết và chút dinh dưỡng nghèo nàn từ đất đá, từng bông tam giác mạch bung nở khoe ra vẻ yêu kiều, dịu dàng.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 4

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 5

Những gùi hoa trên phố

Loài hoa này có vòng đời ngắn, chỉ khoảng hơn một tháng, bắt đầu nở rộ vào tầm tháng 10. Lúc mới nở hoa có màu trắng, sau chuyển sang phớt hồng, ánh tím và cuối cùng là đỏ sậm. Điều kỳ lạ là hoa tam giác mạch đẹp nhất khi sắp tàn, tầm cuối tháng 10, đầu tháng 11. Lúc ấy, những sắc màu rực rỡ, ấm áp và thu hút nhất mới bật ra, như của để dành giúp con người vui tươi hơn mà đón nhận cái lạnh lẽo, u xám của mùa đông.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 6

Tam giác mạch mới nở có màu trắng tinh khôi

Những ngày đầu tháng 10, tam giác mạch trên Hà Giang đã chớm nở, hé ra những nụ hoa bé xíu xiu, trắng tinh khôi. Rong ruổi trên những con đường rẻo cao, du khách sẽ thấy sự hòa hợp đến kỳ lạ giữa những gai góc, hiểm trở của đá với chất dịu dàng đắm say của hoa. Tất cả gợi lên trong lòng người cảm xúc ngọt ngào đầy mê hoặc.

Hoa tam giác mạch có ở nhiều nơi nhưng đẹp nhất vẫn là Hà Giang – nơi mỗi mùa hoa nở lại được chào đón tưng bừng như một ngày hội. Hoa tam giác mạch bé xíu, mỏng manh, cánh hoa chụm lại thành hình chóp nón, ba mặt hình tam giác giữ ở giữa một hạt mạch quý.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 7

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 8

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 9

Trải ra trước mắt du khách là những thung lũng tam giác mạch bất tận

Hoa mọc thành những cánh đồng, trải bạt ngàn dưới thung lung, tràn sang cả chân đồi. Có khi hoa lại lấp mình trong các khe đá, bên những căn nhà của người dân tộc hoặc mọc xen cùng những rặng sa mộc và thân ngô già khẳng khiu. Hoa chen đá, đá chen hoa, phủ sắc hồng tím quyến rũ ở khắp mọi nơi. Tại Hà Giang, hoa tam giác mạch đẹp nhất ở quanh khu vực nhà của Pao, bản Phó Bảng, Lũng Cú, Sủng Là, Phố Cáo, Yên Minh, Quản Bạ, Mèo Vạc…

Tam giác mạch không chỉ là một loài hoa, nó còn mang trong mình câu chuyện của thuở lập đất, lập làng. Chuyện kể rằng, trước đây làng Thiên Gạo và Thiên Ngô cùng đi gieo hạt nơi hạ giới. Mày Trấu, Mày Ngô không biết làm gì liền đổ hạt vào khe núi. Một năm, khi cây lúa, cây ngô đã ăn hết, dân làng bị cái đói hoành hành, phải chia nhau đi tìm đồ ăn.

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 10

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 11

Nho mua tam giac mach Ha Giang… - Anh 12

Có ai từng ngắm tam giác mạch – loài hoa của núi rừng mà không khỏi xao xuyến, lâng lâng

Một ngày nọ, khi đến khe núi, dân làng ngỡ ngàng thấy một rừng hoa trải dài vô tận từ. Họ đem hạt loài hoa này về ăn thử, thấy không kém gì ngô, gạo. Lá cây có hình tam giác, lại là họ nhà lúa nên dân làng gọi là tam giác mạch. Ngày nay, hoa tam giác mạch còn được gọi là mạch ba góc hay kiều mạch.

Tam giác mạch cũng không chỉ loài hoa chỉ để ngắm. Người Hà Giang còn khéo léo tận dụng các bộ phận của tam giác mạch để nấu ăn, có những món đã thành đặc sản. Cây tam giác mạch còn non, lấy thân cây luộc ăn thay rau. Khi cây ra hoa, đậu hạt, hạt tam giác mạch được thu hoạch, đem về xay bột làm bánh hoặc nấu rượu ngô.

Hà Giang, không chỉ là giấc mộng chinh phục núi đồi cheo leo của phượt thủ, là nguồn cảm hứng vô tận của nhiếp ảnh gia trong các sáng tác mà còn là điểm đến lý tưởng cho những đôi lứa đang yêu. Giữa không gian dịu nhẹ, tĩnh lặng của trời thu, giữa vô vàn cánh hoa nhỏ xinh của núi đồi cùng những xúc cảm dâng trào, bảo sao họ dễ yêu nhau, dễ đắm say!

Ngày nay, nhắc đến Hà Giang còn là nhắc đến mùa hoa tam giác mạch. Một mùa hoa khiến người ta dễ yêu mến, thương nhớ. Để mỗi lần, khi gió heo may lại về, người người lại rục rịch sửa soạn ngược đường về với núi, với rừng, với một “kỳ hoa dị thảo” mà họ đã trót yêu. Chính nhờ sắc hoa trải dài, lan tỏa nơi biên giới cực Bắc đã làm núi rừng bớt hoang hoải, âm u. Những tảng đá trứ danh của cao nguyên đá dường như cũng bớt xám lạnh. Chỉ còn sự êm ả và thanh bình rung ngân trong lòng người lữ khách.

Minh Phương