Hiện có nhiều quy định đã được nêu rõ trong các văn bản pháp luật nhưng trong thực tế cuộc sống hành vi vi phạm vẫn ngang nhiên diễn ra.

Nhieu quy dinh cam dang 'mat thieng' - Anh 1

Hiện quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng vẫn chưa được xử phạt nghiêm. Ảnh: Dương Ngân

Luật sư Giang Hồng Thanh, Văn phòng luật sư Giang Thanh (Đống Đa- Hà Nội) nêu ví dụ, một người dân Việt Nam có thể hút thuốc vô tư, thoải mái mọi lúc mọi nơi. Nhưng khi đến Singapore người dân đó lại không thực hiện hành vi hút thuốc lá như ở Việt Nam bởi họ biết chế tài xử phạt hành vi này của Singapore nghiêm khắc. Vì sao lại như vậy?

Không có ai xử phạt

Hiện một số quy định như: Cấm hút thuốc lá nơi công cộng, cấm bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi… khi áp dụng vào cuộc sống vẫn chưa đủ sức răn đe để người dân chấp hành theo đúng quy định. Luật Phòng chống tác hại thuốc lá quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng. Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn cả trong nhà và trong phạm vi khuôn viên gồm cơ sở y tế; cơ sở giáo dục (trừ trường cao đẳng, đại học, học viện); cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng, vui chơi, giải trí dành riêng cho trẻ em; cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao. Tuy nhiên, sau một thời gian dài Luật được áp dụng vào cuộc sống, phóng viên vẫn dễ dàng bắt gặp cảnh những ông bố tay cầm điếu thuốc khi đi đón con tại các trường học hay khi đưa con đi chơi công viên, khu vui chơi giải trí. Đặc biệt, hình ảnh những người nhà, thậm chí cả bệnh nhân hút thuốc trong bệnh viện dù đã có biển cấm hút thuốc.

Đang chờ đón con ở cổng trường học, bên cạnh cũng có nhiều học sinh đang chờ gia đình đến đón nhưng trên tay anh Trần Văn Chính (phố Xuân Đỉnh- Hà Nội) vẫn “phì phèo” điếu thuốc lá. Đặc biệt, hành vi hút thuốc lá của anh Chính vi phạm pháp luật nhưng không có một cơ quan chức năng nào đến để lập biên bản xử phạt. Trao đổi với phóng viên, anh Chính cho biết, anh đã biết đến quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng nhưng do chưa bị phạt hành chính bao giờ nên vẫn thường xuyên hút thuốc lá nơi công cộng.

Một quy định khác là cấm bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi đã được nêu chi tiết và cụ thể tại Nghị định 40/2008/NĐ-CP về sản xuất, kinh doanh rượu, nhưng việc mua rượu ở nhiều nơi vẫn vô cùng dễ và ai cũng có thể mua được, học sinh tiểu học cũng có thể mua rượu ở bất kỳ cửa hàng tạp hóa nào. Tại cửa hàng tạp hóa ở xã Hồng Sơn- huyện Mỹ Đức- Hà Nội chủ cửa hàng đang bán rượu cho một em học sinh trên cổ áo vẫn còn quàng khăn đỏ. Thực tế, hiện nay việc các gia đình sai con đi mua rượu ở các cửa hàng tạp hóa là chuyện bình thường và các chủ cửa hàng tạp hóa cũng không ngần ngại khi bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi. Bởi việc các chủ cửa hàng tạp hóa bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi không bị kiểm soát và cũng không bị xử phạt hành chính. Chị Trần Thị Vụ, chủ cửa hàng tạp hóa ở Mỹ Đức- Hà Nội chia sẻ: “Nếu tôi không bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi thì các cửa hàng khác cũng bán. Nếu chỉ riêng cửa hàng tôi thực hiện theo đúng quy định tôi mất hết khách hàng, mà từ trước đến nay tôi chưa thấy ai bị phạt về việc này bao giờ”.

Tại Hà Nội, có rất nhiều tuyến phố cấm bán hàng rong như: Kim Mã, Nguyễn Thái Học, Chu Văn An… nhưng trên tuyến phố này vẫn có tình trạng bán hàng rong trên vỉa hè. Hàng ngày, trên tuyến phố Kim Mã có 5 đến 6 gánh hàng rong bán bún ở vỉa hè, mỗi lần có Công an phường kiểm tra các chủ gánh hàng rong này lại “nháo nhác” thu dọn đồ đạc để chạy đi chỗ khác. Khi Công an phường đi qua, các chủ gánh hàng rong này lại nhanh chóng về chỗ cũ để bán hàng. Điều này cho thấy, quy định cấm bán hàng rong trên nhiều tuyến phố của Hà Nội giống như “ném đá ao bèo”, các cơ quan chức năng cũng gặp nhiều khó khăn trong việc xử phạt đối với những gánh hàng rong này.

Hiện chưa có thống kê nào của các cơ quan chức năng, nhưng chắc chắn có rất hiếm trường hợp bị phạt bởi hành vi hút thuốc lá nơi công cộng, bán rượu cho trẻ dưới 18 tuổi...

Trông chờ vào ý thức là chưa đủ

Hiện có nhiều quy định khi đi vào cuộc sống lại gặp khó khăn ở khâu thực hiện và chưa mang lại hiệu quả tích cực đối với xã hội. Luật sư Giang Hồng Thanh, Văn phòng luật sư Giang Thanh (Đống Đa- Hà Nội) cho biết: Theo Điều 23 Điều 23 Nghị định số 176/2013/NĐ-CP ngày 14- 11-2013 hành vi hút thuốc lá tại địa điểm cấm sẽ bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng. Theo quy định tại Điều 32 Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15- 11-2013 hành vi bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. Hành vi bán sản phẩm rượu cho người chưa đủ 18 tuổi sẽ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng được quy định tại Điều 45 Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15- 11- 2013. Như vậy, pháp luật có đầy đủ chế tài để xử lý những hành vi vi phạm quy định về phòng chống tác hại của thuốc lá, rượu bia. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm về hút thuốc lá nơi công cộng, bán rượu cho trẻ em dưới 18 tuổi… vẫn không giảm hoặc giảm nhưng rất ít, không đáng kể.

“Tôi cho rằng một phần nguyên nhân là do chế tài xử phạt đối với các hành vi nêu trên còn chưa mạnh. Nhưng có lẽ nguyên nhân chính là do cơ quan chức năng chưa quyết liệt xử lý đối với hành vi vi phạm. Nếu như hành vi hút thuốc lá tại địa điểm cấm hút thuốc lá mà bị phạt tiền ngay lập tức thì nhiều người sẽ không dám thực hiện hành vi đó một cách ngang nhiên nữa”, luật sư Thanh cho biết. Luật sư Thanh cũng chỉ ra một thực tế, không khó để có thể để thấy hành vi người dân hút thuốc lá tại địa điểm cấm ngay trước mặt những người có thẩm quyền xử phạt mà không hề bị nhắc nhở. “Vậy thì làm sao có thể chấm dứt được tình trạng người dân hút thuốc lá nơi công cộng”, luật sư Thanh nhấn mạnh.

Theo luật sư Thanh, nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm vẫn thường cho rằng có tình trạng người dân vi phạm pháp luật nơi công cộng là do ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao. Tuy nhiên, ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa phải là mấu chốt để luật được thực thi hiệu quả. Bởi ý thức của con người phụ thuộc vào môi trường sống. Nếu cơ quan chức năng xử lý nghiêm minh, quyết liệt mọi hành vi vi phạm thì tự nhiên ý thức chấp hành pháp luật của người dân sẽ tăng lên. Luật sư Thanh nêu ví dụ, một người dân Việt Nam có thể hút thuốc vô tư, thoải mái mọi lúc mọi nơi. Nhưng khi đến Singapore người dân đó lại không thực hiện hành vi hút thuốc lá như ở Việt Nam bởi họ biết chế tài xử phạt hành vi này của Singapore nghiêm khắc. Như vậy, rõ ràng việc thực thi pháp luật không thể trông chờ vào ý thức của người dân, các cơ quan chức năng cũng cần phải cương quyết xử lý các vi phạm đó. “Trong bất cứ hoạt động nào, không chỉ riêng lĩnh vực phòng chống tác hại của thuốc lá, bia rượu, nếu pháp luật thực sự nghiêm minh thì chắc chắn sẽ hạn chế, ngăn ngừa được hành vi vi phạm của người dân”, luật sư Thanh nhấn mạnh.

Đỗ Hòa