Được dân gian đồn thổi có nhiều công dụng như tránh gió, ngừa nhiễm độc, ngà voi được mua bán với giá hết sức đắt đỏ. Có cầu ắt sẽ có cung, mặt hàng này được các đối tượng buôn lậu dùng mọi cách để tuồn vào Việt Nam mua bán nhằm thu lợi bất chính, góp phần đẩy một loài vật thông minh, hiền lành vào con đường tuyệt chủng.

Nhieu nguoi lam tuong ve tac dung cua nga voi - Anh 1

Ngà voi Châu Phi được nhét vào các khối gỗ đục rỗng ruột như những chiếc quan tài tinh vi nhưng đã bị hải quan phát hiện, kết hợp cùng công an, bộ đội biên phòng bắt giữ khi về cảng Cát Lái (TPHCM).

Muôn kiểu buôn lậu ngà voi

Do có giá rất cao trên thị trường nên ngà voi và các sản phẩm liên quan được giao dịch mua bán rất sôi động dù bị pháp luật cấm. Khi số lượng voi Châu Á trong nước và các nước xung quanh dần cạn kiệt thì voi Châu Phi được đưa vào tầm ngắm của các băng nhóm chuyên săn lậu và buôn lậu mặt hàng này. Trong các năm 2014, 2015 và đầu năm 2016, hải quan và các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều vụ buôn lậu ngà voi và các sản phẩm mỹ nghệ với số lượng khá lớn. Cá biệt, có vụ các đối tượng còn cắt nhỏ ngà voi ra từng khúc nhỏ rồi ngụy trang tinh vi để qua mặt cơ quan chức năng.

Mới đây, vào ngày 5.10, bằng thủ đoạn đục rỗng gỗ xoan đào có xuất xứ từ Cộng hòa Mozambique rồi cho ngà voi vào bên trong, công ty TNHH TM&DV Diệu Tiên (trụ sở tại quận Tân Bình, TPHCM) đã mở tờ khai hải quan, nhập lậu vào Việt Nam 2 container chứa hơn 2 tấn ngà voi có xuất xứ từ châu Phi. Dù loại hàng hóa khai báo là gỗ, được miễn kiểm (chỉ kiểm tra hồ sơ) nhưng phát hiện nghi vấn qua soi chiếu, Hải quan Cảng Cát Lái khu vực 1 phát hiện sự bất thường nên đã báo cáo cho Hải quan TPHCM bí mật kiểm tra thực tế hai container này.

Qua kiểm tra 4 khối gỗ đầu tiên, lực lượng chức năng phát hiện có 115 khúc ngà trắng đục, cân nặng ước tính khoảng trên 500 kg nghi là ngà voi Châu Phi được nhét trong các khúc gỗ rỗng ruột. Ngay sau đó, Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Cát Lái khu vực 1 đã chủ trì phối hợp với Đội Kiểm soát hải quan– Cục Hải quan TPHCM và Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm buôn lậu (C74- Bộ Công an) tiến hành kiểm tra toàn bộ lô hàng. Qua đó, phát hiện hàng trăm khúc ngà nghi ngà voi với tổng trọng lượng hơn 2.052kg.

Chi cục đã tiến hành mời Viện Sinh thái - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giám định toàn bộ lô hàng về tên hàng, chủng loại và kích cỡ theo quy định của pháp luật và công ước CITES. Qua kiểm tra, cơ qua chuyên môn xác nhận đây là ngà voi Châu Phi. Theo một cán bộ của Ban chỉ đạo 389 quốc gia, lô hàng này có giá trị hàng trăm tỉ đồng theo giá thị trường. Trước vụ việc nghiêm trọng, cơ quan công an đã khởi tố vụ án, tiếp tục điều tra khám phá đường dây, ổ nhóm, những người liên quan để xử lý theo quy định của pháp luật.

Nhieu nguoi lam tuong ve tac dung cua nga voi - Anh 2

Hơn 2 tấn ngà voi Châu Phi bị Hải quan, Công an Việt Nam bắt giữ vừa qua. Ảnh: Trường Sơn

Chỉ có tác dụng làm đồ mỹ nghệ, trang trí

Với cái giá trên trời nhưng theo các chuyên gia, thực chất ngà voi chỉ là một chiếc răng của loài động vật này chứ không có tác dụng chữa bệnh như đồn thổi. Dù chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh được tác dụng thần kỳ của ngà voi như đồn thổi nhưng trong dân gian có bộ phận người dân tin rằng đeo ngà voi sẽ có tác dụng phòng độc, tránh gió. Với niềm tin này, những sản phẩm từ ngà voi được săn lùng ráo riết. Giá của một chiếc vòng đeo tay làm từ ngà voi được rao bán hàng chục triệu đồng. Ngà voi cũng được xẻ nhỏ để làm ra các loại đồ trang sức cho phụ nữ với giá không hề thấp hơn các loại đá quý.

Tuy nhiên, do pháp luật cấm mua bán theo công ước CITES nên hầu như không có nơi nào bán những sản phẩm này công khai. Muốn có được chiếc vòng hay một chiếc ngà nguyên vẹn, người mua ngoài việc phải chi rất nhiều tiền còn phải biết đúng chỗ bán mới mua được thứ này. Có lẽ do bị cấm nghiêm ngặt nên giá của ngà voi càng ngày càng cao.

Thực tế, ngà voi từ lâu được xem là một vật trang trí mang tính linh thiêng, biểu hiện cho quyền lực. Trong văn hóa Việt Nam nói riêng, phương Đông nói chung, ngà voi và sừng tê giác được xem là những cống phẩm dành cho vua chúa. Chỉ có các bậc quân vương mới sở hữu được chúng. Ngày nay, việc sở hữu được một cặp ngà voi lớn, đẹp, đều luôn là mơ ước của những người thuộc bậc “đại gia” nhằm chứng tỏ độ giàu có và chịu chơi của mình. Tất nhiên, do pháp luật nghiêm cấm nên người mua, kẻ bán đều phải bí mật. Khi sở hữu được những cặp ngà đẹp, những vị “đại gia” này đều cho cất kỹ, xem như vật gia truyền.

Thử liên lạc với một trang Facebook chuyên bán loại hàng hóa này, cô chủ tên N. chào nhiều loại sản phẩm khác nhau. N. cho biết, một bức tượng làm từ ngà voi Châu Phi cao 10cm, đường kính đế khoảng 6 đến 7cm có giá từ 10 đến 12 triệu đồng. Ngoài ra, N. còn bán nhẫn bằng ngà voi có giá từ 200 nghìn đến 2,5 triệu đồng tùy lớn nhỏ, dày mỏng. Khi PV hỏi có bán thêm thứ gì nữa không thì N. nói có nhiều loại hàng trang sức khác bằng ngà voi như kiềng đeo tay có đường kính 6mm, giá khoảng 15 triệu đồng/cái.

Ngoài ra, N. còn cung cấp cả lông đuôi voi để làm nhẫn. Nói về tác dụng, N. cho biết có nhiều người đặt mua các sản phẩm của mình để trang trí trên xe hơi hay làm trang sức. “Anh mua về đeo hay để trong nhà, xe hơi sẽ mang lại may mắn” – N. thuyết phục. Khi PV hỏi cách mua bán ra sao thì N. nói mình bán ở nhà (Buôn Mê Thuột). Khách muốn mua thì chuyển tiền đặt cọc trước từ 300 đến 500 nghìn, khi giao hàng thì khách thanh toán đủ.

Không riêng gì N., nhiều trang Facebook cũng rao bán nhiều sản phẩm ngà voi, chủ yếu là xuất xứ từ Châu Phi. Giá cả các loại mặt hàng được cho là quý hiếm này đều ở mức rất cao. Như trên một trang rao vặt, một người rao bán nhẫn mặt vuông làm từ ngà voi với giá 2,3 triệu đồng. Những vật lưu niệm, trang sức khác cũng có giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu, thậm chí là vài chục triệu đồng cho mỗi món đồ.

Hàng chục nước cấm buôn bán ngà voi

Nước ta chính thức cấm buôn bán ngà voi từ năm 1992 sau khi tham gia Công ước Quốc tế Buôn bán các loại động thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). Ngoài ra, nhiều nước đã ban hành lệnh cấm mua bán ngà voi. Thậm chí, năm 2013, Mỹ đã chính thức tiêu hủy kho dự trữ ngà voi của mình như là một động thái chống lại nạn buôn bán ngà voi. Tháng 2.2014, Việt Nam cùng đại diện hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng các tổ chức liên chính phủ quốc tế đã tham dự hội nghị London về buôn bán trái phép động vật hoang dã do Chính phủ và Hoàng gia Anh tổ chức. Tại hội nghị, các đại biểu cho biết hơn 10.000 con voi bị giết hại, chủ yếu là để lấy ngà.

Khi voi Châu Á nằm trong phụ lục I của công ước này bị cấm săn bắt triệt để thì nhiều nhóm săn, buôn lậu tập trung vào các loài voi Châu Phi vì một số quốc gia ở châu lục này còn cho phép săn bắt một số loài voi để lấy ngà. Theo phụ lục II của công ước CITES, không phải loài voi Châu Phi nào cũng nằm trong phụ lục I. Đối với nhóm phụ lục II thì một số nước cho phép buôn bán nhưng với sự kiểm soát chặt chẽ của các quốc gia liên quan. Tuy nhiên, việc buôn bán ngà và các sản phẩm từ voi trong phụ lục II này phải có giấy phép vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu. Nếu không có các loại giấy phép này thì đều là hành vi vi phạm pháp luật.

Trường Sơn