PN - Có vẻ hơi trái khoáy khi kết quả học kỳ 1 môn Văn có tỷ lệ học sinh (HS) trung học yếu, kém cao, nhưng nhiều nhà giáo lại mừng vì qua đó đã cho thấy rõ hơn nữa thực trạng dạy và học Văn theo kiểu “ứng phó” với thi cử.

Giờ Văn của học sinh lớp 12 - Trường Lê Hồng Phong Học sinh ngoại thành ngày càng dở Văn Nếu dựa vào thống kê học kỳ I vừa qua của Sở GD - ĐT TP.HCM, tỷ lệ HS trung học yếu kém bộ môn Văn còn khá cao. Trường THPT Thủ Thiêm có 42,4% HS yếu, kém. Tương tự, tỷ lệ này ở trường THPT Tân Thông Hội, Củ Chi là 34,5%, Vĩnh Lộc: 40,5%, An Nhơn Tây: 29%, THPT Trung Phú: 28,26%, Cần Thạnh: 24,7%… “Tiến về” nội thành, số lượng HS yếu, kém cũng khá cao, như trường THPT Lương Văn Can, Q.8: 30,7%, THPT Nguyễn Thái Bình, Q.Tân Bình: 28,5%, THPT Nguyễn Thị Diệu: 25% … Để đạt HS giỏi môn Văn không dễ so với những bộ môn khác, nhưng có điều gì bất thường khi một trường có hơn ngàn em HS mà chẳng có em nào giỏi Văn? Cụ thể như trường THPT Vĩnh Lộc, Bình Chánh có 1.261 HS nhưng không có HS nào xếp loại giỏi môn Văn. Trường THPT Tân Thông Hội có một HS, Trường THPT Long Trường, Q.9 có hai, THPT Lê Minh Xuân, Bình Chánh có ba em giỏi Văn… Ông Nguyễn Phùng Quốc Hùng, Hiệu trưởng Trường THPT Trung Phú, Củ Chi xác nhận: Những lớp HS ngoại thành sau này dở Văn lắm, chỉ viết một đoạn ngắn mà lỗi chính tả rất nhiều. Bài làm cũng không ra câu cú, đọc cứ toàn thấy “câu què, câu cụt”. Một giáo viên (GV) dạy Văn ở Q.8 than: "Qua mỗi năm, chất lượng HS năm sau lại tệ hơn năm trước. HS ngày càng lười đọc tác phẩm văn học nên vào lớp nghe cô giảng cứ như sấm nổ bên tai". Quá nhiều nguyên nhân Kết quả thi học kỳ I tuy chỉ mang tính tương đối nhưng ít ra cũng cho thấy tình trạng học Văn đang ngày càng sa sút. Ông Nguyễn Phùng Quốc Hùng cho rằng: “Kết quả thi thật bi đát nhưng lại đáng… mừng. Thứ nhất, GV môn Văn đã đánh giá chính xác thực lực HS của mình, không chạy theo thành tích, vì đề trường ra, GV trường chấm nên muốn “cao” hay “thấp” cũng dễ “xử lý nội bộ”. Thứ nhì, từ kết quả này, các GV sẽ có kế hoạch cụ thể bồi dưỡng HS yếu, kém". Nguyên nhân tỷ lệ yếu kém ở học kỳ I gia tăng, theo phân tích của nhiều GV, hệ quả là do các em mê truyện tranh nên cách hành văn của các em “rập khuôn” ngôn ngữ “nói” của truyện. Theo thống kê chưa đầy đủ của Sở GD - ĐT TP.HCM, trong học kỳ I năm học 2010 - 2011, tỷ lệ HS trung học giỏi môn Văn đạt khoảng 6%. Trong khi đó, số HS yếu kém bộ môn này chiếm gần 17%. Mọi so sánh đều khập khiễng nhưng nếu đặt môn Văn “nằm cạnh” các bộ môn khác sẽ thấy sự chênh lệch đáng kể. Chẳng hạn, ở môn Toán có 17,3% HS đạt loại giỏi, 6,34% HS yếu, kém; môn Sinh có 42,8% HS xếp loại giỏi so với 15,2% loại yếu, kém; môn Tin học: 35,68% loại giỏi, 6% loại yếu, kém. Những bộ môn KHXH - NV khác như Sử, Địa, GDCD, tỷ lệ HS giỏi cũng lên đến “hai con số”. Mặt khác, dù Bộ GD - ĐT đã ban hành chuẩn kiến thức, kỹ năng nhưng chương trình còn nặng, khiến GV chỉ dạy sao để không bị “cháy” giáo án, để giúp HS đối phó với thi cử. Bà Nguyễn Thị Phú, Viện Nghiên cứu giáo dục TP.HCM từng báo động: Phần lớn HS học văn theo lối thụ động, thiếu sự sáng tạo, phần lỗi thuộc về người dạy. Dạy cho HS biết bài văn đó viết gì chỉ là một phần, phần còn lại là HS tiếp thu được kiến thức về xã hội, những bài học làm người, những giá trị đạo đức, nghệ thuật. Mỗi một bài văn mở ra một thế giới mới lạ trong suy nghĩ của HS. Thế giới ấy có quyến rũ hay không phụ thuộc vào vai trò của người dạy; song có nhiều GV sử dụng giáo án mẫu, nói lại những điều người khác đã dạy giống như máy ghi âm phát lại thông tin cũ, HS chỉ việc nghe và ghi chép lại, cũng như một cái máy. Cô Nguyễn Thị Thu Hiền, GV trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, Q.4 phân tích thêm: không chỉ viết sai chính tả, các em còn “bê” ngôn ngữ mạng vào bài làm. Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều GV chưa đổi mới phương pháp, dạy văn mà cứ theo kiểu đọc - chép. Ngoài ra, tâm lý “thi môn nào rào môn đó” khá phổ biến trong giới trẻ. Từng đoạt giải nhì cuộc thi HS giỏi Văn cấp thành phố bậc THCS, nhưng em N.G., HS lớp 12 của Q.12 tuyên bố xanh rờn: Do xác định sẽ thi khối A nên em và các bạn cố tình “bỏ thí” môn Văn và những môn KHXH - NV khác cho mục tiêu “tiến thẳng vào ĐH”. Chỉ cần môn Văn đạt 3,5 là vẫn được dự thi tốt nghiệp nên không cần lãng phí sức. Nhiều GV môn Văn thừa nhận: nguyên nhân cốt lõi nhất vẫn là do thầy và trò học văn để đối phó với thi cử. Từ những năm học cấp I, cấp II, HS đã học thuộc lòng bài văn mẫu, hiếm có GV nào có “con mắt xanh”, cho HS điểm cao vì bài viết “sáng tạo”. Lên đến cấp III, áp lực thi tốt nghiệp lớp 12 càng đè nặng. Từ đầu năm học, các em đã được phát đề cương môn Văn để học thuộc lòng như cháo, để chỉ cần viết đủ ý cũng đạt điểm trung bình. Hơn 80% HS TP.HCM có điểm trung bình thi tốt nghiệp lớp 12 môn Văn năm học 2009 - 2010 trên trung bình - có thể là “con số đẹp”, nhưng lỗ hổng của việc hành văn, viết sai chính tả sẽ “theo” HS dài lâu. Nếu không có khả năng viết gãy gọn, đúng chính tả sẽ bị “trừ điểm” trong luận án tốt nghiệp. Nếu thiếu kỹ năng lập luận, thuyết phục một cách logic thì làm sao “chiêu dụ” đối tác… Môn Văn luôn là môn công cụ quan trọng ngay cả khi các bạn không còn ngồi trên ghế nhà trường. Tương Giang