Trước sự “xâm lấn” ngày càng nhiều của thực phẩm bẩn và mối lo về sức khỏe, người tiêu dùng bắt đầu quan tâm và tìm mua rau organic (rau hữu cơ). Tuy nhiên, họ không dễ tiếp cận với rau hữu cơ, nguyên nhân lớn vì không phân biệt rõ các khái niệm và sự hoạt động “núp danh” hữu cơ khá phổ biến của các loại rau thường.

Nhap nhang rau huu co va rau thuong - Anh 1

“Ma trận” rau

Rau hữu cơ được quảng cáo là không sử dụng hóa chất, phân bón hóa học, chất biến kích thích, biến đổi gen… có nghĩa không dùng bất cứ một thành phần hóa học nào mà sử dụng những nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên để nuôi trồng vì vậy rất có lợi cho sức khỏe con người. Tại các thành phố lớn, rau hữu cơ bắt đầu được người dân tin dùng dù giá thành đắt gấp 3-5 lần so với rau thường. Nhưng nhu cầu tiêu thụ lớn nên các cửa hàng rau sạch, rau hữu cơ mọc như “nấm sau mưa”.

Trên các tuyến đường phố ở Hà Nội như Đội Cấn, Hoàng Quốc Việt, Thái Hà, Trần Duy Hưng, Xuân La… không khó để tìm ra những siêu thị, cửa hàng bán rau củ quả sạch được quảng cáo là hữu cơ, an toàn với biển hiệu bắt mắt: “Cửa hàng rau quả thực phẩm an toàn”, “Thực phẩm dinh dưỡng”, “Sản phẩm 100% hữu cơ, siêu sạch, tự nhiên”… Thông thường, rau ăn lá như cải ngọt, mùng tơi, rau dền được bán với giá 32.000 đồng/kg, mướp nhật, cải hoa tiễn là 70.000 đồng/kg, dưa chuột 28.500 đồng/kg, chôm chôm 60.000 đồng/kg, bơ 80.000 đồng/kg…

Nhap nhang rau huu co va rau thuong - Anh 2

Sự tràn lan của các cửa hàng gán mác rau sạch khiến người tiêu dùng khó xác định thực hư

Nhưng không phải ai cũng biết các khái niệm rau thường, rau sạch (hay rau an toàn) và rau hữu cơ để phân loại, lựa chọn trong vô số cửa hàng rau củ quả trên thị trường. Chưa kể đến tình trạng người tiêu dùng phải “giải đố” khi rau sạch bị trộn lẫn với rau thường vì quy trình trồng rau sạch, rau hữu cơ thưởng phái khép kín ở khu vực, cơ sở vật chất riêng biệt .

Chị Nguyễn Thu Hương (Thụy Phương, Hà Nội) cho biết: “Tôi thường ra cửa hàng rau củ sạch trên đường Xuân La để mua rau. Rau củ đều được đóng túi sẵn, có địa điểm sản xuất nên yên tâm phần nào chứ tôi cũng không biết thông tin đó có chính xác hay không”.

Còn chị Đào Lan Phương (Thanh Xuân, Hà Nội) thường vào chuỗi cửa hàng bán lẻ của Vinmart hay cửa hàng hoa quả nhập khẩu Klever Fruits để mua rau củ, trái cây vì cảm giác an toàn hơn so với chợ bên ngoài. “Rau được đóng túi, có mác ghi nguồn gốc xuất xứ ở khu trồng rau sạch nào. Còn củ quả khi nào mua mới đem cân và đóng túi. Nhưng có lần tôi mua táo Úc ở siêu thị về thì bên trong bị thối dù vỏ ngoài rất tươi. Hoặc có lần luộc rau xong nước có màu xanh đậm bất thường, nghi là bị nhiễm phân đạm nên giờ cũng không yên tâm lắm”.

Chưa kể đến việc đặt mua rau qua mạng xã hội như facebook, người tiêu dùng cũng khó biết được nguồn gốc xuất xứ, đó có phải rau an toàn, rau hữu cơ hay chỉ là rau thông thường mượn mác rau sạch, mượn tên thương hiệu để bán ra thị trường. Thêm nữa, thời điểm hiện tại rau hữu cơ chiếm tỉ lệ rất ít trên thị trường. Vì được trồng theo cách hoàn toàn tự nhiên nên rau hữu cơ chậm lớn, lâu thu hoạch, sản lượng không cao như rau thường. Nếu muốn mua được thực phẩm có lợi cho sức khỏe, không lâm vào cảnh “tiền mất tật mang”, bạn nhất định phải là những người tiêu dùng thông thái, luôn cảnh giác và chỉ mua rau hữu cơ ở những địa chỉ uy tín.

Tại khu vực phía Bắc, mới có 3 điểm trồng rau hữu cơ chính thống được công nhận là: Lương Sơn (Hòa Bình), Sóc Sơn (Hà Nội), Duy Tiên (Hà Nam). Tại khu vực phía Nam có 2 điểm mới được công nhận rau hữu cơ đạt chuẩn PGS (dự án phát triển nông nghiệp hữu cơ) là Hội An (Quảng Nam) và Bến Tre. Ngoài ra là các mạng lưới rau hữu cơ “du kích” được các cộng đồng chia sẻ với kênh mua riêng.

Nhập nhằng khái niệm sạch và hữu cơ

Sự nhiễu loạn của thị trường nông sản nói chung, rau củ quả hữu cơ nói riêng đã được nhiều báo chí đề cập nhiều. Việc giả mạo, làm nhái ngày càng tinh vi, nhất là ở những mặt hàng khó phân biệt bằng mắt thường như rau củ quả khiến người tiêu dùng băn khoăn, nhiều khi mua hàng chỉ dựa vào “niềm tin”. Chị Đào Lan Phương cũng bày tỏ: “Người tiêu dùng rất muốn mua sản phẩm hữu cơ thật”.

Nhap nhang rau huu co va rau thuong - Anh 3

Một góc cửa hàng Mr Sạch trước lùm xùm rau hữu cơ

Những người thường xuyên mua rau củ sạch hẳn sẽ biết đến trường hợp của hệ thống cửa hàng rau củ Mr Sạch hay cửa hàng Emart (Linh Đàm). Người tiêu dùng được một phen tá hỏa khi địa chỉ mua rau hữu cơ mình tin dùng hàng ngày lại chưa được công nhận. Hóa ra Mr Sạch lấy rau được sản xuất theo phương pháp hữu cơ nhưng chưa được chứng nhận, đồng thời sử dụng bao bì có logo của PGS để tiêu thụ. Sau vụ lùm xùm đó, rau Mr Sạch bị đình chỉ tư cách thành viên PGS 1 năm và đã đổi tên thành “Thực phẩm sạch”.

Vậy có sự khác nhau cơ bản nào giữa rau hữu cơ và rau sạch (rau an toàn)? Về quy trình, điểm khác biệt mấu chốt ở việc sử dụng phân bón hóa học, chất kích thích hay không.

Nhap nhang rau huu co va rau thuong - Anh 4

Trồng rau hữu cơ tốn công nhất là việc nhổ cỏ

Ông Cao Văn Sự (thôn Bái Thượng, xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn, Hà Nội) đã trổng rau hữu cơ từ năm 2008 cho biết: “Chúng tôi làm mô hình rau hữu cơ từ lâu rồi, nhưng phải chờ khoảng 2 tuần nữa mới chính thức được công nhận theo quy trình chuyển đổi. Vì trước đây trồng rau an toàn, vẫn được sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu. Còn rau hữu cơ hoàn toàn không sử dụng bất kỳ hóa chất nào. Quá trình chuyển đổi là để đất hồi, không còn tồn dư hóa chất thì mới được công nhận là rau hữu cơ chuẩn. Theo tôi rau an toàn vẫn chưa phải chuẩn nhất mà rau hữu cơ mới tốt”.

Phó Chủ tịch Hội nông dân xã Thanh Xuân (Sóc Sơn) – ông Lê Minh Quyền cho biết: “Rau hữu cơ được sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt, có sự giám sát của liên nhóm. Trước năm 2008, xã Thanh Xuân trồng rau an toàn, nông dân vẫn được phép dùng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật. Nhưng từ khi tham gia dự án trồng rau hữu cơ của ADDA (Đan Mạch), quy trình sản xuất nghiêm ngặt, được giám sát kỹ lưỡng, hoàn toàn không sử dụng bất kì loại hóa chất nào”.

Ông Quyền giải thích thêm một số cách bổ sung chất dinh dưỡng cho đất khi áp dụng quy trình trồng rau hữu cơ. Thường có 2 cách là dùng đỗ tương hoặc cá tạp. Đỗ tương nghiền nhỏ, rắc lên đất hoặc ngâm với nước và chế phẩm sinh học EM để tưới cây. Cách khác là ngâm cá tạp với chế phẩm EM. Chế phẩm EM giúp cá, đỗ nhanh phân hủy, khử mùi tốt. Còn diệt trừ sâu bọ, bệnh hại thì bà con giã nhỏ gừng, tỏi rồi ngâm rượu tưới lên cây, rất đơn giản”.

Theo chị Hoàng Thị Tụng (xã Thanh Xuân, Sóc Sơn), rau hữu cơ và rau an toàn trước đây khó bán vì giá cao so với thông thường, người tiêu dùng lại không tin tưởng. Trước đây họ không hiểu thế nào là rau sạch, rau bẩn, nghĩ rau nào cũng như rau nào mà sao bán đắt thế nên rau ế, không bán được. Sau này tham gia vào nhóm sản xuất HTX rau hữu cơ Bái Thượng, rau được sản xuất theo đúng quy trình, rau đủ tiêu chuẩn được đóng gói, dán tem mác: tem liên nhóm, tem nhóm, tem người sản xuất nên dễ bán cho doanh nghiệp hơn.

Nhap nhang rau huu co va rau thuong - Anh 5

Những ưu điểm khiến rau hữu cơ được người tiêu dùng đón nhận

Cách thức hoạt động sản xuất, mua bán rau như ở xã Thanh Xuân giúp địa phương vừa quản lý được chất lượng rau, vừa nâng cao trách nhiệm của mỗi người trồng sau vì hàng của ai bị trả lại sẽ biết ngay. Trên bao bì sản phẩm cũng ghi số điện thoại của HTX rau nên người tiêu dùng cũng dễ dàng phản hồi chất lượng rau về phía cơ sở sản xuất nếu có vấn đề không hài lòng.

Theo ông Cao Văn Sự, người tiêu dùng có thể phân biệt rau hữu cơ và rau thông thường. Rau hữu cơ thường xấu mã, lá màu xanh ngà ngà, cứng cây, ở nhiệt độ thường rau sẽ lâu héo. Dùng tay sờ có thể cảm nhận độ cứng của lá. Khi ăn thì rau hữu cơ mềm, ngọt, mùi đậm đà vì đã tích lũy chất dinh dưỡng trong thời gian dài. Còn rau thường có màu xanh đậm, mướt, cọng non mềm do được tưới phân đạm và chất kích thích.

Minh Phương