Vừa xong Đại lễ 1000 năm, nhà văn Nguyễn Khắc Phục tiếp tục xuất hiện trong vai trò tác giả kịch bản của Tuần văn hóa kỷ niệm 245 năm năm sinh và 190 năm năm mất Đại thi hào Nguyễn Du. Sự tồn vong của một dân tộc được quyết định bởi khí phách và giá trị văn hóa của dân tộc ấy – nhà văn Nguyễn Khắc Phục dường như vẫn còn đầy nhiệt huyết khi hào hứng trình bày các ý tưởng mà ông muốn thể hiện.

Câu chuyện “hậu 1000 năm” với ông không né tránh cả những vấn đề khá tế nhị. Nhà văn Nguyễn Khắc Phục bên tượng Đại thi hào Nguyễn Du. Ảnh: Nguyễn Đình Toán - Vừa qua một Đại lễ lớn, dài ngày, có vẻ như công chúng đang “ngấy” lễ hội rồi. Hơn nữa, đồng bào miền Trung đang rất khó khăn sau lũ lụt. Theo ông, liệu có nên tiếp tục tổ chức một tuần lễ văn hóa tưởng niệm Đại thi hào Nguyễn Du không? - Nếu kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của Nguyễn Du mà để tiêu tốn tiền bạc trong lúc đồng bào miền Trung, mà cụ thể là ngay người dân Hà Tĩnh đang vô cùng thiếu đói thì thật không đang tâm. Nhưng Tuần văn hóa này được chuẩn bị từ lâu rồi. Hơn nữa, một lễ kỷ niệm lớn lần đầu tiên được tổ chức để tưởng niệm Nguyễn Du cũng không phải là để tiêu tốn tiền bạc mà là nằm trong chương trình quảng bá giá trị văn hóa du lịch của Hà Tĩnh và để thế giới biết nhiều hơn đến truyện Kiều, đến Nguyễn Du, để khẳng định tầm vóc của dân tộc. Tuy nhiên, vì đồng bào vừa gặp lũ lụt, hiện nay chúng tôi đã thay đổi kịch bản để tốn ít tiền nhất có thể so với kịch bản đã được duyệt từ cách đây mấy tháng. Cụ thể là đêm kỷ niệm chính thức diễn ra vào tối 31-10 từ 120 phút rút xuống chỉ còn 80 phút. Thiết kế cũng thay đổi hoàn toàn so với ban đầu. Nhưng tiết kiệm vẫn phải giữ được ý tưởng chính của chương trình. - Nói về Truyện Kiều, về Nguyễn Du, tưởng đã có những đánh giá xứng đáng. Học giả Phạm Quỳnh từng nói rằng: Truyện Kiều còn thì nước Nam còn. Nay, trong một đêm vinh danh Truyện Kiều, vinh danh Nguyễn Du, ông làm thế nào để qua đó khẳng định tầm vóc của một dân tộc? Nói về Truyện Kiều, về Nguyễn Du chúng ta nói bao nhiêu cũng chưa đủ. Chúng ta có Hào khí Đông A mà lại có Truyện Kiều thì đó chính là diễm phúc của một dân tộc. Một dân tộc có Hào khí Đông A, có Đức thánh Trần thì không ai có thể khuất phục được dân tộc ấy, không một ai có thể thôn tính được dân tộc ấy. Nhưng nếu một dân tộc chỉ có khí phách anh hùng thì chỉ có thể chiến thắng được vài lần, có thể giữ được độc lập vài ba thế kỷ. Dân tộc ấy sẽ trường tồn với khí phách anh hùng đồng thời với một nền văn hóa dân tộc. Sự tồn vong của dân tộc phụ thuộc phần lớn ở lòng tin vào các giá trị văn hóa và nhân văn của dân tộc ấy. Cho nên, suy cho cùng khí phách anh hùng và lòng tự tôn dân tộc chính là giá trị văn hóa chứ không hẳn là sức mạnh quân sự. Điều này cũng thấy ở các dân tộc trên thế giới. Người ta luôn tìm thấy tư tưởng nhân văn ở các nhà văn lớn, các nghệ sĩ lớn. Như nước Pháp thì có Voltaire, nước Ý thì có Dante... Truyện Kiều của Nguyễn Du là kết tinh cao nhất của giá trị văn hóa Việt Nam ở phương diện sáng tạo nghệ thuật. - Cụ thể là ông thể hiện những ý tưởng này thế nào bởi vì dư luận đang “bội thực” một thứ sân khấu hóa trong các dịp lễ lạt gần đây? Nếu Nguyễn Du không có một thân phận đặc biệt thì khó có thể trở thành thiên tài. Nguyễn Du quê Hà Tĩnh nhưng sinh ra ở Thăng Long, cha là tể tướng, mẹ là người Bắc Ninh. Cho nên chương trình này sẽ kết hợp hài hòa giữa ca trù, quan họ Bắc Ninh và hát dặm Hà Tĩnh. Lại có không khí của “Thanh Tâm tài nhân” nên sẽ “nhuốm màu quan san” bằng sắp đặt và múa đương đại. Tôi đưa vào chương trình chi tiết ông “Trọng con” tức Lý Tự Trọng trước khi ra máy chém vẫn đang đọc Truyện Kiều. Khi lưỡi chém sập xuống, tiếng ngâm Kiều vẫn vang lên. Tôi muốn diễn tả sức sống trường tồn của dân tộc nhờ vào những giá trị văn hóa bền bỉ như thế... - Thế còn thưa ông, tinh thần nhân đạo cao cả của Nguyễn Du khiến Nguyễn Du trở thành bậc nhất sẽ thể hiện thế nào? Tư tưởng nhân văn của Nguyễn Du không chỉ ở Truyện Kiều mà thể hiện rất rõ ở Văn tế thập loại chúng sinh. Đã hơn 200 năm nay, vị trí của Nguyễn Du trong nền văn học Việt Nam vẫn không thể thay thế được. Thời đại của Nguyễn Du, thế kỷ 18 - 19, là những năm tháng lịch sử loạn lạc biến động bậc nhất. Cho nên, ông vô cùng xót thương thân phận con người. Ở chương trình này, tôi dành nhiều thời gian nhất để những người dân lẩy Kiều, diễn Kiều. Tức là dân gian mê Truyện Kiều vì ông nói tiếng nói của họ. - Dạo trước ông đã từng công bố sẽ dành toàn bộ tiền thù lao làm kịch bản Đại lễ 1000 năm Thăng Long cho trẻ em nghèo. Thông tin đó thực hư thế nào? Thưa ông! Tôi chưa bao giờ quên lời hứa của mình. Bây giờ tôi xin nói chính thức thế này: Bao giờ Hà Nội thanh toán cho tôi tiền thù lao làm kịch bản thì toàn bộ số tiền ấy sẽ được chuyển cho trẻ em Hà Tĩnh đang bị lũ lụt. Mà lần này làm kịch bản lễ kỷ niệm Nguyễn Du, tôi cũng đã nói với tỉnh Hà Tĩnh là tôi không làm không công đâu, phải trả tôi tiền thù lao. Nhưng trả được bao nhiêu thì tôi cũng xin chuyển cho trẻ em Hà Tĩnh bấy nhiêu. - Ông có thể công bố số tiền Hà Nội trả thù lao cho ông? Trước đây theo hợp đồng là 150 triệu, còn bây giờ họ chưa thanh toán nên không biết có thay đổi gì không. Được bao nhiêu thì trẻ em Hà Tĩnh được hưởng bấy nhiêu thôi. - Trân trọng cảm ơn ông! Cẩm Thúy (thực hiện)