Thị trường mía đường ở ĐBSCL đang trên đà khôi phục với những tín hiệu lạc quan được xem là “chưa từng có” trong 10 năm trở lại đây. Thế nhưng, đi đôi với niềm vui đó là tình trạng khan hiếm nguyên liệu trầm trọng; dẫn đến việc tranh giành thu mua mía trong dân giữa các nhà máy đường. Trong khi đó, nông dân trồng mía liên tục “làm giá”, không chịu bán, khiến một số nhà máy đường phải tạm ngừng hoạt động vì thiếu nguyên liệu…

Nha may dong cua vi thieu nguyen lieu - Anh 1

Thu hoạch mía ở Hậu Giang.

Giá tăng, nhà máy tranh giành nguyên liệu

Những ngày này, nông dân tỉnh Hậu Giang đang bước vào thu hoạch mía chính vụ năm 2016-2017 trong niềm vui khôn tả. Ông Nguyễn Hải Đăng (ấp Mỹ Thuận 2, xã Phụng Hiệp, huyện Phụng Hiệp) cho biết: “Gia đình vừa thu hoạch xong 5 công mía (giống ROC 16), năng suất khoảng 12 tấn/công, bán với giá 1.250 đồng/kg, sau khi trừ chi phí còn lợi nhuận khoảng 5 triệu đồng/công. Do giá mía đầu vụ đạt mức cao nhất trong nhiều năm qua, nông dân có lợi nhuận khá nên ai nấy đều phấn khởi khi bán mía vào thời điểm này”.

Ghi nhận thực tế của PV cho thấy, tại các nhà máy đường, nếu mía đạt 10 chữ đường, nhà máy thu mua với giá 1.150đ/kg; mua xô cân tại nhà máy là 1.350đ/kg; còn mua tại ruộng là 1.270đ/kg. Đây được xem là mức giá hấp dẫn chưa từng có trong 10 năm trở lại đây, khiến bà con rất phấn khởi.

Thế nhưng, đi đôi với niềm vui đó là tình trạng khan hiếm nguyên liệu trầm trọng; dẫn đến việc tranh giành thu mua mía trong dân giữa các nhà máy đường. Tại vùng mía xã Hiệp Hưng, huyện Phụng Hiệp, nơi được UBND tỉnh phân cho Cty CP mía đường Cần Thơ (Casuco) đầu tư, bao tiêu và thu mua, nhưng chúng tôi nhận thấy có không ít “cò” mía của Cty khác đến đưa phiếu đốn mía cho các thương lái đang mua mía nơi đây để chở về nhà máy của họ.

Bà Võ Thị Phết, một thương lái vừa được “cò” mía đưa phiếu, cho hay: “Tôi định cân mía thêm chút nữa cho đầy ghe (trên 30 tấn) rồi chở mía về Nhà máy đường Phụng Hiệp (thuộc Casuco) để bán, bất ngờ có người đến xem mía rồi đề nghị mua xô với giá 1.330 đồng/kg nếu bán cho họ. Thấy giá cao mà chỉ cân xô, không cần đo chữ đường nên tôi chấp nhận”. Cũng theo bà Phết, đây không phải là trường hợp đầu tiên mà những ngày qua, bà thường xuyên nhận nhiều cuộc điện thoại từ cánh thương lái mua mía thông báo là có nhà máy khác đang tiếp nhận mía theo hình thức cân xô với giá cao.

Tình trạng trên xảy ra là do diện tích mía niên vụ năm nay của toàn vùng ĐBSCL, trong đó có Hậu Giang đã giảm hơn 5%. Ngoài ra, giá đường đang hấp dẫn với giá bán tại các nhà máy trên 15.000 đồng/kg, cao khoảng 2.000 đồng/kg so với cùng kỳ. Chính vì vậy, các nhà máy đường đang tìm mọi cách để có nguồn mía nguyên liệu đưa về nhà máy.

Dân “chờ giá”, nhà máy tạm ngừng hoạt động

Hậu Giang trước đây là vùng mía nguyên liệu chung cho cả ĐBSCL mỗi khi vào vụ sớm. Theo đó, mỗi năm, các nhà máy sẽ hỗ trợ cho Hậu Giang giải quyết vấn đề mía ngập lũ. Nhưng hiện nay, tỉnh này đã hoàn thành tuyến đê bao khép kín, cộng thêm nước lũ những năm qua về ít và thấp, nên nông dân không còn phải thu hoạch mía “chạy lũ” như trước.

Đến thời điểm này, nông dân trên địa bàn tỉnh đã thu hoạch hơn 1.500ha trong tổng số gần 10.900ha mía đã xuống giống, năng suất bình quân từ 105-115 tấn/ha.

Nông dân Võ Văn Phường ấp Mỹ Hiệp, xã Hòa Mỹ, huyện Phụng Hiệp cho biết: “Gia đình tui trồng 2ha mía (giống ROC 16), những ngày qua, thương lái đến hỏi mua với giá 1.200đ/kg. Tuy nhiên, tui nghe đài nói giá mía đang cao lắm, nên chưa chịu bán, đợi khi nào giá lên 1.300 - 1.400đ/kg tui mới bán”.

Ông Nguyễn Hoàng Ngoan - Phó Tổng Giám đốc Casuco, cho hay: Từ khi bắt đầu vào vụ ép đến nay, mỗi ngày, hai nhà máy đường thuộc Casuco chỉ tiếp nhận từ 1.000 - 1.200 tấn mía cây, trong khi công suất ép của mỗi nhà máy là 3.000 và 3.500 tấn mía cây/ngày. Tình trạng trên diễn ra bức xúc đến nỗi Cty đã phải tạm ngừng hoạt động 2 nhà máy, đến ngày 15.10 sẽ ép lại.

Tuy nhiên, đây cũng chỉ là dự kiến, bởi đến lúc đó chưa biết sẽ có nguyên liệu để hoạt động hay không.

Ông Nguyễn Văn Chính - Phó Giám đốc Nhà máy đường Cồn Long Mỹ Phát (huyện Long Mỹ, Hậu Giang) cho biết thêm: Thị trường mía đường đang biến động về giá cả, cao hơn mọi năm 30%.

Giá đường hiện nay khoảng 16.000đ/kg, chúng tôi dựa vào đó để cân đối giá sản xuất, chứ không thể điều tiết giá được. Người dân thấy giá đường cao đã chủ động chặt mía, thu hoạch rải vụ, kéo dài thời gian và giữ mía, đợi giá cao mới bán. Công suất nhà máy hiện nay là 2.200 tấn/ngày, nhưng hiện chỉ đạt 70% công suất, tương đương 1.500 tấn/ngày.

Theo các chuyên gia, tình trạng tranh giành mía nguyên liệu sẽ còn diễn ra khi chính sách thu mua giữa các nhà máy đường chưa có sự thống nhất. Thế nhưng, việc nhiều nông dân còn “neo” mía chờ giá cũng đặt ra nhiều lo ngại. Bởi khi thiếu hụt nguồn mía, các nhà máy đường tiếp tục tạm ngừng hoạt động thì mía quá ngày thu hoạch sẽ trổ cờ, làm giảm năng suất và chữ đường, khi đó người dân sẽ bị thiệt thòi. Đặc biệt, tình trạng này sẽ còn trầm trọng hơn nếu các nhà máy đường ở ĐBSCL đồng loạt vào vụ trong thời gian tới…

TRẦN LƯU