Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm hơn 98% tổng số DN đang hoạt động trên cả nước, được đánh giá là nhóm khách hàng đầy tiềm năng đối với NH trong việc cho vay vốn. Tuy nhiên, dường như NH ngoại không mấy mặn mà với nhóm khách hàng này và thị phần cho vay ngày càng thu hẹp.

Xu hướng rút dần

Tập đoàn NH Australia và New Zealand (ANZ) vừa phát đi thông tin chuyển nhượng mảng dịch vụ NH bán lẻ cho NH DBS tại 5 thị trường là Singapore, Hồng Công, Đài Loan, Trung Quốc và Indonesia. Giá trị thương vụ 110 triệu đôla Singapore (79 triệu USD). ANZ cho biết chấp nhận lỗ 201 triệu USD với thương vụ này. Riêng tại thị trường Việt Nam, mảng dịch vụ NH bán lẻ không nằm trong thương vụ mua bán này nên không có ảnh hưởng đến khách hàng cá nhân và DN.

Trước đó có thông tin cho rằng ANZ đang xem xét các hoạt động NH bán lẻ ở châu Á để tập trung vào thế mạnh căn bản trong các thị trường trái phiếu, cho vay hợp vốn và giao dịch. Điều này phần nào khiến nhiều người lo ngại cho lĩnh vực này tại Việt Nam, song điều đó không xảy ra. Tuy nhiên có một thực tế là các NH nước ngoài thành công ở Việt Nam chủ yếu từ hoạt động cung cấp dịch vụ cho khách hàng, phí và ngoại hối, trong khi mảng tín dụng nhất là tín dụng dành cho DNNVV còn khá hạn chế.

Đến nay, các NH 100% vốn ngoại đang hoạt động tại thị trường Việt Nam là ANZ, Hong Leong, HSBC, Shinhan và Standard Chartered, trong đó HSBC là NH nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam với vốn điều lệ 7.528 tỷ đồng. NHNN cũng đã chấp thuận cho NH Woori Bank (Hàn Quốc) và cấp giấy phép thành lập NH 100% vốn nước ngoài cho Public Bank Berhad (Malaysia). Ngoài ra còn có 3 NH liên doanh và 50 văn phòng đại diện của các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam.

Hoạt động của các đơn vị này rất ít thông tin. Bên cạnh đó thị phần của các tổ chức tài chính nước ngoài tại Việt Nam còn thấp với khoảng 6,92% tổng thị phần (theo số liệu vào cuối năm 2014) đối với chi nhánh, còn với NH 100% vốn và NH liên doanh chỉ chiếm tương ứng 3% và 0,75% tổng thị phần (xét theo tổng tài sản). Đáng chú ý, thị phần cho vay của khối này đã giảm từ 9,2% năm 2009 xuống 8,28% năm 2014, đặc biệt nhóm các chi nhánh NH nước ngoài giảm mạnh từ 6,3% năm 2009 xuống còn 4,16% năm 2014.

Ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc HSBC, chia sẻ thông thường, NH nước ngoài phải thực hiện giới hạn cho vay khách hàng trên cơ sở vốn được cấp. Vì thế, đang có 2 xu hướng rất rõ đối với các NH nước ngoài tại Việt Nam và NH toàn cầu là họ đang điều chỉnh lại cơ cấu, cách thức kinh doanh do rất nhiều quy định quản lý thị trường Hoa Kỳ, châu Âu. Theo đó, họ đang rút dần khách hàng, chỉ trọng tâm nhiều vào khách hàng biết chắc sẽ khai thác tốt. Thứ hai, chi phí hoạt động NH ngày càng tăng, nếu chỉ tập trung vào nhóm khách hàng nhỏ lẻ sẽ không có lời, nên họ sẽ dần rút ra khỏi phân khúc DNNVV. Đây chính là cơ hội cho NH Việt Nam mở rộng thị phần.

Nha bang ngoai kho cho vay DNNVV - Anh 1

Khách hàng giao dịch tại ANZ.

NH nội vẫn khó gia tăng thị phần

Standard Chartered Việt Nam vừa triển khai gói tín dụng ưu đãi 330 tỷ đồng nhằm hỗ trợ các DNNVV trên địa bàn TPHCM thúc đẩy hoạt động kinh doanh. Gói tín dụng ưu đãi được triển khai nhằm hưởng ứng chương trình kết nối NH - DN của TP. Ông Nirukt Sapru, Tổng Giám đốc, cho biết việc triển khai gói tín dụng ưu đãi này là một phần trong chiến lược hỗ trợ cho khách hàng DNNVV. Tuy nhiên thông tin tương tự có lẽ không xuất hiện thường xuyên ở những NH nước ngoài khác. Hiện nay các NH trong nước hầu hết đều có đội ngũ có chức năng tư vấn cho DNNVV và luôn có những gói tín dụng hỗ trợ hàng ngàn tỷ đồng.

Có một thực tế mà ông Phạm Quốc Thanh, Tổng giám đốc HDBank, chia sẻ về câu chuyện giới NH vẫn hay nói vui “chỉ có NH nội mới thấu hiểu và biết cách làm nhất” khi cho vay DNNVV Việt Nam. Ông Thanh cho biết bên cạnh lý do về chiến lược tầm khu vực và thế giới, các NH quốc tế thời gian gần đây thu hẹp phạm vi cho vay DNNVV, bởi khó triển khai khi mà dựa trên các chuẩn mực họ đang có. Ngoài trở ngại về thông tin sổ sách kế toán chưa minh bạch, NH khi cho vay phải dựa trên nhiều nguồn thông tin khác, từ việc tìm hiểu dòng tiền đến các mối quan hệ người thân của ông chủ DN trong việc luân chuyển dòng tiền vay. Do đó, chỉ NH Việt Nam mới hiểu rõ và mạnh dạn cho vay, còn các NH quốc tế với bề dày kinh nghiệm nhưng khi đi vào thực tế thị trường Việt Nam cũng phải e dè.

Giám đốc khối khách hàng DN của một NH có vốn điều lệ khoảng 4.000 tỷ đồng, cho biết nhóm nhân sự của ông cũng rất khó khăn để tìm kiếm khách hàng DN, bởi để gặp được các DN đang thiếu vốn không dễ dàng như người ta vẫn tưởng. Thực tế này cho thấy, ngoài những vấn đề căn cơ như lãi suất, tài sản thế chấp, thủ tục pháp lý, NH nội vẫn chưa thực sự gặp được các đối tượng khách hàng họ đang có lợi thế hơn các NH nước ngoài. Điều này phần nào khiến tín dụng cho DNNVV gặp khó khăn. Như vậy việc có nhiều lợi thế nhưng xem ra vẫn còn nhiều rào cản để NH nội gia tăng thị phần ở khối này, trong khi vẫn phải cõng trên lưng quá nhiều nợ xấu và chất lượng tín dụng không tốt.

Xuân Anh