Trong những năm 2000 chứng kiến sự bùng nổ về kinh tế, Venezuela đã thu về nhiều lợi nhuận từ khai thác dầu mỏ, được Chính phủ kiểm soát chặt chẽ để chi trả cho các chương trình phúc lợi xã hội và giáo dục, đồng thời giảm một nửa tỷ lệ đói nghèo.

Nguoi dan Venezuela tran xuong cac duong pho de bay to su bat binh - Anh 1

Người dân Venezuela tràn xuống các đường phố để bày tỏ sự bất bình.

Tuy nhiên, mọi chuyện đã chấm dứt. Giờ đây, Venezuela đang chìm trong khủng hoảng, hàng trăm nghìn người dân Venezuela đang tràn xuống các đường phố để bày tỏ sự bất bình. Tại sao vậy?

Nhiệm kỳ của ông Maduro được đánh dấu bằng một cuộc vật lộn ngày càng khó khăn trước tình trạng giá tiêu dùng tăng cao. Năm 2014, các cuộc biểu tình trên đường phố chống chính quyền đã dẫn tới đổ máu nghiêm trọng. Kể từ đó, giới chỉ trích cho rằng ông Maduro đang ngày càng có xu hướng cai trị theo kiểu độc tài. Trong bối cảnh đó, một số nhà lập pháp Venezuela đã thúc đẩy tiến trình thu thập chữ ký nhằm tiến hành một cuộc trưng cầu ý dân để bãi nhiệm ông Maduro trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 4-2019. Tuy nhiên, Ủy ban Bầu cử Venezuela đã đình chỉ các hoạt động này sau khi Tổng thống tuyên bố đây là nỗ lực đảo chính. Đáp lại, lực lượng phản đối chính quyền và chính giới đối lập đã kêu gọi tiến hành phiên tòa xét xử ông Maduro vì không hoàn thành các nghĩa vụ của mình và vi phạm hiến pháp, vốn quy định quyền tổ chức các cuộc trưng cầu ý dân kể trên. Phe nổi dậy đã lên kế hoạch tiến hành một cuộc biểu tình vào ngày 3-11 trước phủ Tổng thống nếu “trật tự hiến pháp” không được khôi phục.

Đây là năm thứ ba liên tiếp Venezuela chìm trong suy thoái, thiếu hụt trầm trọng thực phẩm và nhiều nhu yếu phẩm khác, dẫn đến cảnh người dân tranh cướp hàng hóa trong các cửa hàng và các xe chở thực phẩm. Gần đây, Chính phủ bắt đầu nhập khẩu các nhu yếu phẩm nhưng lại không có biện pháp kiểm soát giá cả hiệu quả, khiến lạm phát phi mã ảnh hưởng nghiêm trọng cả tới các tầng lớp trung và thượng lưu. Tất nhiên, dân nghèo - vốn chiếm số đông trong xã hội Venezuela - là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Trong khi đó, cuộc khủng hoảng khiến hệ thống cơ sở hạ tầng ngày càng tồi tệ, mất điện triền miên và nhiều bệnh viện thậm chí không thể hoạt động.

Họa vô đơn chí, đúng lúc này, giá dầu thế giới lại lao dốc. Sau giai đoạn phát triển vượt bậc nhờ lợi thế giá dầu tăng cao trong giai đoạn những năm 2000 dưới thời ông Chavez, sự thịnh vượng của Venezuela nhanh chóng tan biến khi giá dầu lao dốc và các chính sách kinh tế phô bày nhiều kẽ hở và sai lầm. Trong tháng 10 vừa qua, một bê bối mới bị phanh phui khi công ty dầu mỏ quốc doanh Petróleos de Venezuela (PDVSA) không quyết toán được khoản ngân sách trị giá 11 tỷ USD trong giai đoạn 2004-2014. Doanh nghiệp này từ lâu đã bị cáo buộc tham nhũng trầm trọng, trong đó có cả khoản tiền lót tay trị giá 1 tỷ USD có liên quan tới một số doanh nhân người Mỹ. Tuy nhiên, mọi việc đã rơi vào bế tắc sau khi Tòa án Tối cao ngày 27-10 ra phán quyết đình chỉ các cuộc điều tra sâu hơn.

Trong cảnh cuộc sống khốn khó, các vụ cướp bóc trên đường phố và tội phạm có tổ chức ngày càng trở nên trầm trọng, khiến Venezuela trở thành một trong những nơi có số người thiệt mạng cao nhất thế giới. Để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và gia tăng thu nhập hộ gia đình, ngày 27-10, Tổng thống Maduro tuyên bố sẽ tăng 40% lương tối thiểu. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng chưa chắc điều này đã đủ xoa dịu cơn giận dữ và bất bình của người dân đối với chính quyền.

Chính quyền liên tục tuyên bố bất ổn hiện nay là do âm mưu của "bè lũ tư bản", trong khi phe đối lập chỉ trích giới lãnh đạo cánh tả cầm quyền là nguồn cơn của sự suy thoái. Giới phân tích cảnh báo một cuộc tranh giành quyền lực giữa các phe phái chính trị có thể đẩy Venezuela vào tình trạng bất ổn xã hội và sụp đổ kinh tế trầm trọng tới mức cần tới sự can thiệp của cộng đồng quốc tế.

Vĩnh Hà