Những ngày này huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái đang gấp rút chuẩn bị tổ chức Lễ hội quế với chủ đề “Ngọt ngào hương quế Văn Yên” diễn ra trong 2 ngày từ 7 đến 8/10.

Tất cả người dân và du khách háo hức chờ đợi tìm hiểu bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng quế, giá trị sản phẩm của cây quế hay kỹ thuật canh tác quế...Trong đó, có văn hóa của đồng bào Dao đỏ - những người đã “khai sinh lập địa” xây dựng vùng quế rộng lớn và nổi tiếng như ngày hôm nay.

Ngot ngao huong que Van Yen - Anh 1

Chế biến quế tại Yên Bái. Ảnh: Thethaovanhoa

Đến với Lễ hội “Ngọt ngào hương quế Văn Yên” du khách được đắm mình trong các hoạt động văn hóa đặc sắc như thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật, diễn xướng dân gian, tham quan du lịch... Đặc biệt, tại Lễ hội sẽ tái hiện nghi lễ Cấp sắc 12 đèn - sự kiện được người Dao đỏ coi là đại lễ của dân tộc...

Để có được vùng chuyên canh quế rộng lớn như ngày hôm nay, biết bao mồ hôi, công sức các thế hệ người dân Văn Yên đã đổ xuống. Đó thực sự là kỳ tích của đồng bào các dân tộc trên mảnh đất này qua hàng trăm năm lao động vất vả, miệt mài.

Quế Văn Yên hôm nay không chỉ giúp xóa đói, giảm nghèo, làm giàu mà thực sự trở thành một nét văn hóa gắn liền với đất, với người, trở thành một sản phẩm văn hóa, du lịch đặc sắc.

Không ai biết rõ cây quế được trồng ở đất rừng Văn Yên từ khi nào. Chỉ biết rằng từ những năm 50-60 của thế kỷ trước, nhiều hộ đồng bào dân tộc Dao ở Viễn Sơn, Đại Sơn...đã có những cây quế to cả người ôm không xuể

. Người Dao chính là những người đang nắm giữ kỹ năng trồng quế "gia truyền", là "bí kíp" riêng, là tài sản vô giá được tích lũy truyền qua các thế hệ.

Quế Văn Yên được trồng gối nhau, cứ lứa nọ nối tiếp lứa kia cho thu hoạch, bởi thế đời sống người dân nơi đây luôn ổn định vì có nguồn thu quanh năm.

Cụ Nguyễn Phú Hưng 94 tuổi dân tộc Dao ở thôn Khe Lợ xã Viễn Sơn huyện Văn Yên nhớ lại: Cây quế ở Viễn sơn đã có từ rất xa xưa.

Trai dựng vợ, gái gả chồng, đôi bên gia đình đều chuẩn bị cho đồi quế, tùy điều kiện của từng nhà đồi quế hồi môn nhiều hay ít. Đồi quế càng lớn gia đình, họ tộc càng "mát mặt" với người dân trong bản. Cứ thế, cây quế ở Viễn Sơn ngày một sinh sôi, nảy nở cho đến ngày hôm nay.

Từ việc cây quế được trồng tự phát, huyện Văn Yên đã đồng hành cùng người dân để phát triển cây quế. Vào những năm 1960 ở Viễn Sơn đã có hai Hợp tác xã nổi tiếng là Công Tâm và Cộng Lực chuyên làm quế, trong đó sáu bản người Dao thuộc Hợp tác xã Cộng Lực được Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lao động về thành tích phát triển cây quế. Năm 1970, xã Viễn Sơn lại phát động phong trào "Đồi quế nhớ ơn Bác Hồ".

Từ phong trào này với hiệu quả kinh tế cao, người Dao, người Tày, người Kinh hay người Mông...ở khắp các vùng định cư nhận đất trồng quế. Diện tích quế lớn dần theo năm tháng, đời sống của đồng bào các dân tộc cũng vì thế bớt nghèo, bớt khổ. Nhiều nhà thu nhập hàng trăm, hàng tỷ đồng từ quế.

Đến năm 1995 - 1996, Đảng bộ huyện Văn Yên đã tiến hành cuộc vận động thực hiện chủ trương "đưa quế sang sông" và thực hiện chương trình phủ xanh đất trống, đồi trọc bằng những bước đột phá về trồng rừng mỗi năm từ 1.200 ha đến trên 1.400 ha, trong đó quế là cây chủ lực...

Qua nhiều thời kỳ, huyện đã đưa ra nhiều quyết sách trong việc trồng, chăm sóc, thu hoạch, chế biến và luôn quan tâm đến việc tìm đầu ra cho sản phẩm từ cây quế.

Đến nay, quế ở huyện Văn Yên đã trải đều tất cả các xã, thị trấn huyện lỵ. Đặc biệt hơn nhiều diện tích quế được cải tạo từ những diện tích sắn, keo, bồ đề … kém hiệu quả.

Không chỉ thế, Huyện ủy Văn Yên còn có Nghị quyết trồng quế ven đường cao tốc trên địa bàn với diện tích gần 1.600 ha trải dài từ nơi giáp gianh huyện Trấn Yên đến huyện Bảo Yên, Bảo Hà của tỉnh Lào Cai để tạo nên nét đặc thù của huyện.

Cùng với đó Văn Yên thực hiện quyết liệt việc duy trì và giữ vững chỉ dẫn địa lý của quế Văn Yên, sản xuất được quế vỏ quế và tinh dầu quế với thương hiệu được thực hiện tại cơ sở. Hiện Văn Yên có 11 doanh nghiệp vừa và nhỏ chế biến vỏ quế và tinh dầu quế, luôn có đủ nguồn cung nguyên liệu đầu vào ổn định để sản xuất, chế biến.

Thân cây quế được cung cấp cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất gỗ thanh, gỗ ván bóc tại địa phương cũng như xuất khẩu ra nước ngoài.

Theo UBND huyện Văn Yên, mỗi năm các cơ sở sản xuất chế biến các sản phẩm từ cây quế bán ra thị trường trong nước và xuất khẩu được trên 9.000 tấn vỏ quế, 290.000 tấn tinh dầu quế được chưng cất từ lá cành quế và hơn 62.000 m3 gỗ quế... Qua đó đem lại thu nhập cho người dân ước trong năm 2016 sẽ đạt 540 tỷ đồng.

Ông Vũ Quang Hải - Chủ tịch UBND huyện Văn Yên hồ hởi: Huyện có trên 40 ngàn ha quế trong đó chủ yếu là diện tích quế được trồng tập trung vì vậy Văn Yên trở thành vùng chuyên canh quế lớn nhất Việt Nam.

Cây quế không chỉ gắn bó máu thịt với đồng bào, cho giá trị kinh tế cao mà còn góp phần bảo vệ thiên nhiên, môi trường sinh thái, giữ đất, giữ nước ở những vùng đồi núi dốc...Huyện đang quy hoạch diện tích và ổn định vùng quế chất lượng cao để không bị ảnh hưởng uy tín, thương hiệu của...Huyện đã bảo tồn được 90 cây quế trội, 14,5 ha quế tập trung để cung cấp giống quế tốt cho người dân và phục vụ du lịch sinh thái./.