(Toquoc)-Có hàng nghìn sinh viên được đào tạo chính quy về du lịch ra trường mỗi năm nhưng các nhà tuyển dụng vẫn phải chật vật để tìm được lao động đạt yêu cầu. Nghịch lý đó đã tồn tại rất nhiều năm nay và đang trở nên bức bối hơn bao giờ hết trước đòi hỏi cấp bách về nhân lực du lịch trong giai đoạn khủng hoảng chung.

(Toquoc)-Có hàng nghìn sinh viên được đào tạo chính quy về du lịch ra trường mỗi năm nhưng các nhà tuyển dụng vẫn phải chật vật để tìm được lao động đạt yêu cầu. Nghịch lý đó đã tồn tại rất nhiều năm nay và đang trở nên bức bối hơn bao giờ hết trước đòi hỏi cấp bách về nhân lực du lịch trong giai đoạn khủng hoảng chung.

Doanh nghiệp đói nhân lực, sinh viên vẫn thất nghiệp

Hiện nay, cả nước có 284 cơ sở tham gia đào tạo nghề du lịch, trong đó có 62 trường đại học, 80 trường cao đẳng, 117 trường trung học chuyên ngành. Theo dự báo của Viện Nghiên cứu phát triển du lịch Việt Nam, đến năm 2015, ngành du lịch cần 620.000 lao động trực tiếp, và đến năm 2020 là 870.000 lao động trực tiếp. Như vậy, cả đầu ra và đầu vào đều đang rất dồi dào.

Thế nhưng, trong một hội nghị về đào tạo nhân lực cho ngành kinh doanh khách sạn diễn ra gần đây, các chuyên gia cho rằng: sinh viên ngành quản lý khách sạn hiện đang có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất so với các lĩnh vực nghề du lịch khác. Dù số lượng cáccơ sở lưu trú trên toàn quốc có đến gần 13.000 và đang tăng trưởng rất mạnh tại các khu vực du lịch trọng điểm. Đa số sinh viên ra trường làm trái nghề, hoặc quản lý các nhà hàng, khách sạn mini. Trong khi đó, hầu hết các khách sạn từ 4 sao trở lên phải thuê quản lý nước ngoài với chi phí cao.

Nhân lực ngành du lịch chưa thoát được vòng luẩn quẩn thừa thiếu (Ảnh: Ngọc Thành)

Bà Đỗ Thị Hồng Xoan – Chủ tịch Hiệp hội Khách sạn việt Nam khẳng định: “Chất lượng nhân lực trong nước hiện nay chưa đáp ứng được chuẩn mực quốc tế cũng như nhu cầu của ngành kinh doanh lưu trú du lịch”.

Theo bà Xoan, chương trình đào tạo hiện nay quá nặng về lý thuyết mà ít thực hành. Giáo trình lý thuyết cũng bị cũ, không cập nhật. Do đó, sinh viên ra trường yếu về kỹ năng, lý thuyết nghèo nàn và sáo rỗng, trình độ ngoại ngữ kém, các kỹ năng phụ trợ như xử lý tình huống, nắm bắt tâm lý khách hàng, kết nối và tạo cảm hứng làm việc cho nhân viên… hoàn toàn không được đào tạo.

Thực tế ở ngành quản lý nhà hàng – khách sạn hiện nay là hầu hết nhân sự cao cấp không qua đào tạo nghề du lịch mà tốt nghiệp các trường kinh tế, ngoại thương hoặc được đào tạo nghề ở nước ngoài.

Tương tự là mảng hướng dẫn viên, sinh viên tốt nghiệp đúng chuyên ngành thường không dẫn được tour inbound do khả năng ngoại ngữ kém. Sinh viên ngoại ngữ, ngoại thương giỏi ngoại ngữ, kiến thức văn hóa tốt thì kỹ năng nghề lại không có. Do đó, các doanh nghiệp lữ hành khi tuyển dụng nhân lực có bằng cấp đều phải tổ chức các khóa đào tạo lại. Với thị trường khách nói ngoại ngữ hiếm thì việc đào tạo tại chỗ của doanh nghiệp coi như mới hoàn toàn. Đó là một áp lực và gánh nặng lớn về cả tâm lý lẫn kinh tế đối với doanh nghiệp.

Thay đổi trong đào tạo – dễ hay khó

Ông Đỗ Đình Cương – Giám đốc Công ty tư vấn du lịch Support Travel khẳng định: “Để thay đổi chất lượng nhân lực du lịch thì việc đầu tiên là thay đổi cách thức đào tạo”.

Theo ông Cương, hiện nay các trường trung cấp nghề du lịch đang hoạt động hiệu quả hơn hẳn các trường đại học nhờ tính thực dụng trong đào tạo. Học viên của trường trung cấp có tổng thời gian học ngắn hơn, nhưng thời gian thực tập trong các cơ sở kinh doanh du lịch lại dài hơn, đồng thời chỉ chú trọng kỹ năng. Trong khi đó, các trường đại học có đào tạo chuyên ngành du lịch lại chủ yếu học lý thuyết, thời gian thực hành chiếm chưa đầy 10% toàn khóa học.

Song, nhược điểm là các trường trung cấp nghề là không đào tạo nhân sự cấp cao như quản lý khách sạn hay đơn giản là hướng dẫn viên lữ hành quốc tế do quy định bắt buộc là người hoạt động trong lĩnh vực này phải có bằng đại học.

Ông Cương cho rằng: giáo trình đào tạo tại các trường đại học cần tăng thời lượng thực hành lên 80%. Đồng thời phải có một quy chuẩn chung mang tính hiện đại, mới mẻ, cập nhật, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế trong nội dung đào tạo kỹ năng nghề, thay vì các giảng viên có tâm huyết chỉ biết nỗ lực chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân cho sinh viên.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc thay đổi giáo trình đào tạo theo hướng tăng thời lượng thực hành không hề đơn giản trong tương lai gần. Bởi lẽ, các cơ sở đào tạo hiện nay thiếu sự liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, dẫn đến việc không thể gửi gắm học viên thực tập, học nghề trong thời gian dài. Mô hình cơ sở đào tạo có cơ sở kinh doanh lại quá ít. Hơn nữa, không phải trường nào cũng có khả năng, điều kiện để mở cơ sở kinh doanh phục vụ công tác đào tạo.

Ba năm trở lại đây, một số cơ sở đào tạo du lịch đã sử dụng bộ Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam do EU tài trợ để giảng dạy. Song dù ưu việt, bộ Tiêu chuẩn này vẫn có những nhược điểm do không xuất phát từ chính môi trường du lịch trong nước cũng như chính yêu cầu của ngành du lịch Việt Nam.

Ông Lưu Đức Kế - Giám đốc công ty lữ hành Hanoitourist – cho rằng: trước mắt, các doanh nghiệp vẫn buộc phải chú trọng công tác đào tạo tại chỗ nếu như muốn nâng cao chất lượng phục vụ khách. Việc đào tạo lại là cần thiết, bởi mỗi công ty kinh doanh một loại hình khác nhau, khai thác thị trường khách khác nhau cũng như văn hóa doanh nghiệp khác nhau.

Theo ông Kế, có nhiều hy vọng vào chất lượng nhân lực du lịch trong thời gian tới nếu các dự án tài trợ của nước ngoài có hiệu quả tại các khu vực thí điểm. Điển hình như dự án của Luxembourg với mục tiêu chính là nâng cao năng lực và chất lượng giảng dạy tại 4 cơ sở đào tạo du lịch ở Hà Nội, Huế, TP.HCM, Vũng Tàu với việc mở các nhà hàng, bếp ăn, khách sạn phục vụ công tác đào tạo.

Ông Kế cho rằng, nếu các cơ sở đào tạo trên thu được mức độ thành công cao thì sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh để các cơ sở đào tạo khác có động lực đầu tư thích hợp./.

Khánh Hải