Cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 4 -12 tới ở Italy về việc sửa đổi hiến pháp có thể đẩy nước này chìm vào cuộc khủng hoảng mới và đe dọa tương lai của khu vực đồng euro (eurozone), hoặc cũng có thể sẽ trao cho Italy cơ hội hiếm có để cải tổ chính phủ và đẩy nhanh tiến trình lập pháp.

Nghich ly cuoc trung cau y dan o Italy - Anh 1

Thủ tướng Matteo Renzi – người đã đặt cược tương lai vào cuộc trưng cầu ý dân về sửa đổi hiến pháp.

Giới phân tích cho rằng cuộc trưng cầu ý dân có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi nếu được cử tri thông qua, chúng sẽ khai sinh ra nền cộng hòa thứ ba của Italy. Bên cạnh đó, Thủ tướng Matteo Renzi đã đặt cược tương lai của ông vào cuộc bỏ phiếu lần này. Nếu không giành chiến thắng để có thể thay đổi Hiến pháp, ông Renzi có thể sẽ từ chức. Điều này sẽ gây tác động lớn hơn đến Liên minh châu Âu (EU) bởi nó sẽ mở đường cho khả năng Phong trào 5 Sao có quan điểm hoài nghi châu Âu lên nắm quyền, những người đã không giấu diếm ý định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân về việc Italy rời eurozone.

Italy là trường hợp đặc biệt ở Tây Âu, bởi đây là quốc gia duy nhất mà Hạ viện và Thượng viện có nhiệm vụ như nhau. Các cải cách đề xuất giảm bớt quyền lực và quy mô của Thượng viện và thay thế các thượng nghị sĩ dân cử bằng đại diện đến từ các vùng. Các đại biểu này gồm khoảng 100 người, là các thị trưởng hay thành viên của các hội đồng địa phương. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ cách lựa chọn các ứng cử viên như thế nào. Mặc dù không liên quan trực tiếp đến câu hỏi trong cuộc trưng cầu ý dân, nhưng các cải cách lần này cần được xét trong bối cảnh luật bầu cử mới, được đưa ra hồi tháng 7-2016, theo đó các cuộc bầu cử trong Hạ viện Italy sẽ áp dụng hệ thống bầu cử “ai về trước là người thắng cuộc”. Hệ thống bầu cử trước đó theo quy tắc “tỷ lệ đại diện” có lợi cho các đảng chính trị nhỏ hơn và khiến chính phủ Italy bị chi phối bởi các liên minh đa đảng. Luật bầu cử mới đặt dấu chấm hết cho hệ thống này. Các thay đổi đồng nghĩa nếu một đảng nhận được hơn 40% ủng hộ, họ tự động giành được đa số ghế; nếu không thì hai đảng dẫn đầu tiến tới vòng loại trực tiếp với đảng thắng cuộc giành đa số phiếu.

Tuy nhiên, các nhà chỉ trích cho rằng các cải cách này, cùng luật bầu cử mới, sẽ khiến tập trung quá nhiều quyền lực vào tay chính phủ. Việc loại bỏ các thượng nghị sĩ dân cử và thay thế bằng các đại diện địa phương cũng gây ra tranh cãi, và thậm chí khiến một số thành viên trong đảng của ông Renzi sẽ bỏ phiếu phản đối cải cách của ông. Hiện cũng có quan ngại về việc thay đổi tính cân bằng của chế độ liên bang. Kế hoạch này thực sự rất rối loạn, đồng nghĩa sẽ xảy ra các mâu thuẫn mới giữa chính quyền trung ương và địa phương về việc ai sẽ có quyền ở lĩnh vực nào.

Ngọc Hà