QĐND - Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, GS.TS.NGND Nguyễn Lân Dũng - Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Khoa học - Giáo dục của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam cho rằng, chương trình giáo dục và nội dung sách giáo khoa (SGK) của chúng ta hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu. Bởi vậy, cần có sự đổi mới căn bản chương trình và xã hội hóa việc xuất bản SGK, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo…

QĐND - Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, GS.TS.NGND Nguyễn Lân Dũng - Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Khoa học - Giáo dục của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam cho rằng, chương trình giáo dục và nội dung sách giáo khoa (SGK) của chúng ta hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu. Bởi vậy, cần có sự đổi mới căn bản chương trình và xã hội hóa việc xuất bản SGK, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo…

GS.TS.NGND Nguyễn Lân Dũng

Chưa theo kịp yêu cầu

- GS đánh giá như thế nào về SGK của chúng ta hiện nay?

- Chương trình của chúng ta chưa tốt và chưa đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế. Trên thế giới, các nước có nền giáo dục lâu đời và họ luôn đổi mới theo sự phát triển khoa học. Nhưng ở ta thì vô lý hết sức. Tôi chỉ nói riêng về lĩnh vực mà tôi theo dõi, Sinh học. Kỳ lạ là tất cả những môn nào có trong đại học sư phạm thì đều có trong chương trình phổ thông. Từ thực vật bậc thấp, thực vật bậc cao, động vật không xương, động vật có xương, giải phẫu sinh lý người, giải phẫu sinh lý động vật, sinh thái học, di truyền học, sinh hóa học, vi sinh vật học, tiến hóa… Nói chung là tất tần tật, có cái gì học cái đó. Một tuần học 1-2 tiết thì nội dung như vậy là quá nhiều và quá nông.

- GS có thể nêu ví dụ cụ thể về SGK Sinh học của một nước nào đó?

- Nê-pan chẳng hạn. Tôi có mua hai quyển SGK lớp 11 và lớp 12 của Nê-pan, mỗi quyển dày 700 trang. Đã 700 trang rồi thì ai học thêm làm gì nữa. Tôi tự hỏi, tại sao Nê-pan có số lượng giờ học nhiều như thế và SGK dày như thế? Câu trả lời hết sức đơn giản, chúng ta thừa sức học tập được. Họ coi 10 năm là học xong phổ thông. Lớp 11, lớp 12 là chuyên ban sâu, giống như dự bị đại học. Chỉ có 4 ban: Quản trị kinh doanh, Xã hội & Nhân văn, Toán Lý, Hóa Sinh. Mỗi ban chỉ học có 4 môn mà thôi. Vì vậy, Ban Hóa Sinh mới học giáo trình Sinh học dày đến 700 trang!

Thời chúng tôi, học xong phổ thông là 9 năm. Thế hệ chúng tôi, toàn những người các bạn nghe quen biết đấy. Chúng tôi đâu có dốt? Như vậy là chúng ta cần làm thế nào để kiến thức phổ thông học trong 10 năm là xong. 2 năm sau chỉ nên học chuyên ban. Mình cũng đã phân ban, nhưng bị thất bại. Họ phân ban sâu, mình phân ban chênh nhau có 10% thì chả nghĩa lý gì cả!

- Nếu thay đổi như vậy, sẽ phải xuất bản lại toàn bộ SGK?

- Xuất bản lại, nhưng Nhà nước không phải và không cần bỏ ra đồng nào, nếu giao việc xuất bản ấy cho các nhà xuất bản và từng nhóm tác giả.

Nếu các hội khoa học chuyên ngành chúng tôi được quyền làm SGK, chúng tôi sẽ chọn những người thật am hiểu và những giáo viên lâu năm trong lĩnh vực đó cùng tham gia. Chúng tôi chỉ cần Nhà nước cấp cho chúng tôi chương trình của các nước khác, những nước có nền giáo dục phát triển - chương trình chứ không phải SGK. Tôi cho là nếu hỏi ý kiến các đại sứ quán ở nước ta thì chẳng bao giờ họ từ chối. Mỗi chương trình một môn chỉ có vài trang thôi, nhưng mình biết người ta dạy cái gì cho từng lớp?

- GS có thể nói cụ thể hơn không?

- Phần lớn các nước mà tôi đã đi qua họ không lấy tiền ngân sách nhà nước để làm SGK. Đây là việc của các nhà xuất bản và từng nhóm tác giả. Nhà nước chỉ cần xây dựng chương trình chuẩn. Ai làm SGK nằm ngoài chương trình ấy thì không được in. Nếu sách hay thì người ta tái bản. Sách dở, không ai mua thì nhà xuất bản và nhóm tác giả ấy thất bại.

Cần có cạnh tranh

- Nghĩa là theo GS, cần có nhiều bộ SGK?

- Đúng vậy. Người ta thường bảo một bộ SGK còn chả ra gì nữa là nhiều bộ. Khi Quốc hội thông qua Luật Giáo dục thì ý kiến đó là phổ biến, nhưng mọi người hiểu nhầm. Đúng. Một bộ chẳng ra gì thì đúng. Nhưng chính vì một bộ mới không ra gì. Nhiều bộ có sự cạnh tranh nhau thì sẽ khác hẳn!

- Có cạnh tranh thì sẽ xuất hiện sự không lành mạnh…

- Quyền chọn SGK nào lâu nay mọi người nói là do ông giám đốc sở, ông hiệu trưởng. Không thể như vậy được. Làm như vậy sẽ xảy ra hiện tượng móc ngoặc ngay tức khắc. Quyền đó phải là của học sinh, của phụ huynh. Sẽ chẳng có vấn đề gì, sách nào hay thì họ mua, sách nào không hay thì họ không mua.

- Nhưng học sinh thường có xu hướng sử dụng SGK giống của giáo viên?

- Không vấn đề gì. Tôi đã nói là thống nhất một chương trình thôi mà. Khi đã thống nhất chương trình thì có sao đâu. Thầy phải giảng theo chương trình đã được Nhà nước thông qua, các SGK cũng đều theo chương trình này nhưng cách thể hiện sẽ khác nhau.

- Hiện nay, mọi sách tham khảo cũng đều dựa vào chương trình SGK…

- Bởi vì thi cái gì thì học sinh sẽ học cái đó. Sách nào để giúp người ta học dễ hiểu, dễ nhớ, sẽ giúp thi tốt thì người ta mua nhiều. Cũng có thể lúc đầu người ta còn chưa biết nên mua nhầm phải quyển không hay. Nhưng dần dần cũng như quần áo thôi. Vải xấu thì lần sau không mua nữa. Uy tín phụ thuộc vào chất lượng. Không lo chênh lệch vì nó cùng một chương trình thôi mà. Làm thế nào để thể hiện chương trình đó dễ nhớ nhất, dễ thuộc nhất thì đó là công việc và tài năng của từng nhóm tác giả, từng nhà xuất bản.

- Ý tôi là mọi sách tham khảo cùng dựa trên chương trình SGK, nhưng chúng ta cũng không quản lý được chất lượng, số đầu sách thì nhiều. Vậy nên mới có tình trạng học sinh và phụ huynh kêu ca không biết chọn sách tham khảo như thế nào…

- Tại chương trình không thích hợp thôi. Ví dụ, muốn thi vào đại học y, đại học dược thì không thể học SGK Sinh học phổ thông hiện nay được, học sinh toàn phải học sách của các trường đại học (!). Vì điểm trúng tuyển toàn là 27-29 điểm! SGK thì “mỏng như lưỡi mèo”, làm sao cạnh tranh nhau nổi. Yêu cầu ra đề thi không được trùng với các đề đã ra. Thật là chịu chết, còn gì để mà ra nữa khi SGK mỏng như vậy?

Tôi nghĩ rằng, việc đổi mới chương trình, đổi mới SGK đâu có quá khó và quá tốn kém như dự toán của Bộ GD&ĐT. Vấn đề là cần tập trung xây dựng một chương trình thỏa đáng, đủ sức hội nhập quốc tế, phù hợp với hoàn cảnh nước ta và không mang tính nhồi nhét những kiến thức không cần thiết trong thời kỳ bùng nổ thông tin trên internet. Theo tôi, cần tập trung làm thật tốt việc xây dựng các chương trình chuẩn. Sau đó cho các nhà xuất bản, các nhóm tác giả được tự do biên soạn SGK.

- Xin cảm ơn GS!

Minh Thắng (thực hiện)