LTS: Nhiều ý kiến đã được nêu ra chung quanh đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, TBKTSG xin giới thiệu để bạn đọc tham khảo.

Nen co lo trinh va tuy nhom doi tuong - Anh 1

Nhiều ý kiến lo ngại việc tăng tuổi nghỉ hưu sẽ khiến nhiều người trẻ mất cơ hội có việc làm. Trong ảnh: Hoạt động tuyển dụng tại một ngày hội việc làm. Ảnh: THÀNH HOA

Quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH) hiện nay đang vận hành theo cơ chế đóng - hưởng với mức hưởng xác định. Theo cơ chế này thì cân đối quỹ hưu trí trong dài hạn chỉ có tính chất tương đối. Khi điều chỉnh chính sách để có thể lập được cân đối của quỹ thì sau một thời gian vận hành quỹ BHXH sẽ lại xuất hiện sự mất cân đối mới tại một thời điểm nào đó.

Giải pháp thiết lập sự cân đối quỹ có thể áp dụng một hoặc đồng thời các giải pháp như tăng hiệu quả đầu tư quỹ; giảm chi phí quản lý bộ máy bằng cách áp dụng công nghệ thông tin trong mọi khâu; giảm mức hưởng của người thụ hưởng thông qua thay đổi các tham số trong công thức tính mức hưởng BHXH hoặc tăng mức đóng BHXH; mở rộng quy mô người tham gia BHXH đồng thời quy định nhằm hạn chế số lượng người hưởng BHXH một lần, tăng cường công tác thu, hạn chế cao nhất việc trốn đóng, chậm đóng BHXH hoặc điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu của người lao động.

Giải pháp căn cơ và lâu dài hơn như một số nước đã thực hiện là từng bước chuyển dần cơ chế đóng hưởng với mức hưởng xác định sang hệ thống BHXH hoạt động theo cơ chế đóng hưởng với mức đóng xác định.

Thực tế một số giải pháp nêu trên đã từng bước được áp dụng trong việc xây dựng Luật BHXH năm 2006 và Luật BHXH sửa đổi năm 2014. Các nước có hệ thống BHXH vận hành như chúng ta đều thực hiện các điều chỉnh trên khi Quỹ BHXH có dấu hiệu mất cân đối trong dài hạn. Và một trong các giải pháp luôn được tính tới là điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu.

Song trong quá trình thiết kế và tổ chức thực thi ở bất kỳ thời điểm nào, việc tăng tuổi nghỉ hưu luôn vấp phải sự phản ứng của xã hội. Vấn đề đặt ra làm thế nào việc tăng tuổi nghỉ hưu của người lao động không tạo ra căng thẳng và phản ứng của xã hội. Do đó, mỗi nước phải có những tính toán thận trọng, phù hợp và không nên áp dụng mang tính kỹ thuật, cứng nhắc.

Trước hết phải làm rõ sự cần thiết phải điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu trong thời gian tới. Việc tăng tuổi nghỉ hưu cần có lộ trình cụ thể hạn chế những tác động tiêu cực ảnh hưởng tới cả kinh tế và xã hội. Vì vậy nên tính toán việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu khác nhau giữa khối hành chính sự nghiệp với khối người lao động đặc biệt những người trực tiếp trong các doanh nghiệp.

Chẳng hạn nếu khối hành chính sự nghiệp có lộ trình điều chỉnh cứ hai năm tăng một tuổi, thì ở khu vực doanh nghiệp, trước hết đối với người lao động trực tiếp sản xuất có thể điều chỉnh cứ ba năm tăng một tuổi.

Trong giai đoạn trước mắt, tối đa có thể tăng từ một đến hai tuổi đối với nam và từ hai hoặc ba tuổi đối với nữ, tùy từng lĩnh vực làm việc. Kết thúc giai đoạn điều chỉnh này cần có một khoảng thời gian nhất định để có thể đánh giá một cách đầy đủ tác động tích cực cũng như tiêu cực của việc tăng tuổi nghỉ hưu trên các bình diện khác nhau nhằm có những bước điều chỉnh hợp lý hơn trong các giai đoạn sau.

Ngoài ra, cùng với việc xây dựng các phương án nêu trên, nên nghiên cứu thêm danh mục các ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm mà danh mục này đã tồn tại từ rất lâu. Danh sách này nên được rà soát lại để thêm hoặc bớt những ngành nghề thuộc danh mục theo hướng sát thực, phù hợp hơn với điều kiện làm việc đã thay đổi hiện nay. Trên cơ sở đó để có sự điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cho các đối tượng này hợp lý hơn. Trước mắt, tuổi nghỉ hưu của họ nên duy trì như hiện trạng.

Với những người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, người lao động làm công tác quản lý và một số trường hợp đặc biệt khác, cơ quan soạn thảo cần xem xét quy định một cách cụ thể hơn để tận dụng tốt nguồn nhân lực đặc biệt này. Một số nước đều có quy định riêng tuổi nghỉ hưu cho các trường hợp đặc biệt này. Trong đó cũng nên lưu ý, những người đã có số năm làm việc đóng BHXH đủ lớn, có thể là trên 35 năm như nhiều nước đã áp dụng, thì tuổi nghỉ hưu sẽ thấp hơn tuổi nghỉ hưu sẽ điều chỉnh.

Thùy Dung ghi

(*) Nguyên Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm xã hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Tăng tuổi nghỉ hưu phải gắn với tăng trưởng kinh tế

(Ông Nguyễn Hữu Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động - Xã hội)

Tăng tuổi nghỉ hưu không phải là vấn đề mới mà đã được đưa ra bàn luận từ khi xây dựng Bộ luật Lao động năm 2012, sau đó là Luật BHXH năm 2014 nhưng khi trình Quốc hội không được thông qua.

Trong lần sửa đổi Bộ luật Lao động 2012 lần này, các nhà làm luật lại đưa ra ý tưởng tăng tuổi nghỉ hưu với lý do là già hóa dân số và nguy cơ mất cân đối quỹ. Tuy nhiên, tôi cho rằng lý do đưa ra vẫn chưa thuyết phục. Thực tế, tăng tuổi nghỉ hưu phải gắn chặt với tăng trưởng kinh tế. Tăng trưởng kinh tế cao sẽ giúp cho tăng trưởng việc làm lớn hơn tăng trưởng lao động, khi đó, tăng tuổi nghỉ hưu mới không tác động tới thị trường việc làm và thu nhập.

Hiện nay tăng trưởng kinh tế của Việt Nam vẫn chưa đủ để làm việc đó. Nếu như tăng tuổi nghỉ hưu thì sẽ dẫn tới sự đánh đổi việc làm giữa lớp người ở lại và lớp trẻ. Chưa kể, tăng tuổi nghỉ hưu mà không thực hiện tốt việc tinh giản biên chế sẽ không loại bỏ được những người không đáp ứng được công việc ra khỏi bộ máy.

Liên quan tới nguy cơ mất cân đối quỹ BHXH, chúng ta duy trì công thức đóng ít, hưởng nhiều quá lâu và đã không còn phù hợp. Muốn vậy, cơ quan BHXH phải có biện pháp mở rộng đối tượng tham gia BHXH, tính toán tăng đầu tư quỹ để sinh lời, ngăn chặn tình trạng trốn đóng BHXH.

Tôi vẫn ủng hộ xu hướng tăng tuổi nghỉ hưu nhưng không phải thời điểm này. Theo tôi việc tăng tuổi nghỉ hưu phải có lộ trình và với từng nhóm đối tượng, có thể trong tương lai 5-7 năm nữa khi điều kiện kinh tế, xã hội phù hợp hơn.

Thực tế, trình độ sản xuất, điều kiện làm việc của Việt Nam còn rất thấp, nhiều công việc làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại. Nhiều lĩnh vực không đòi hỏi công nghệ cao nhưng phải tinh mắt, nhanh nhẹn, khéo léo như da giày, dệt may, thủy sản... lao động không thể làm được khi tuổi đã cao. Có thực tế, nhiều doanh nghiệp sa thải lao động khi họ ngoài 35 tuổi. Vậy khi đó lương hưu thì họ chưa được nhận, công việc mới thì không xin được và họ lại rơi vào khu vực lao động tự do. Khi đó, kéo dài tuổi hưu đến 60 tuổi thì họ sẽ ra sao?

Nhiều nguyên nhân gây áp lực lên quỹ BHXH

(Ông Trần Đình Liệu, Phó tổng Giám đốc BHXH Việt Nam)

Từ năm 1995 đến nay, BHXH thực hiện theo nguyên tắc “có đóng có hưởng”, người trẻ, đang đi làm đóng tiền nuôi người về hưu. Thời điểm đưa ra chính sách trên, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam khoảng 67 tuổi, đóng BHXH khoảng 25 năm, bình quân tuổi nghỉ hưu là 54 (nam 60, nữ 55 tuổi), thời gian hưởng lương hưu khoảng 13 năm thì hợp lý.

Hiện nay, tuổi thọ bình quân tăng lên 73, thời gian bình quân đóng BHXH và tuổi nghỉ hưu giữ nguyên, thời gian hưởng lương hưu kéo dài 19 năm. Tức bình quân đóng 25 năm và hưởng 19 năm. Với thời gian hưởng này thì không quỹ nào chịu nổi.

Bên cạnh đó, chính sách tinh giản biên chế, cho nghỉ hưu trước tuổi cũng tác động đến quỹ BHXH. Chưa kể, số người đóng BHXH cho một người hưởng ngày càng ít đi. Năm 1996 có 217 người đóng BHXH, có một người hưởng lương hưu; năm 2000, số người đóng giảm xuống còn 34, năm 2009 còn 11 người và hiện nay cứ 9 người đóng BHXH thì có một người hưởng lương hưu. Đó đều là những nguyên nhân khiến cho quỹ hưu trí mất cân đối.

Kết dư quỹ đang giảm dần, nếu vẫn giữ phương thức thu chi như hiện nay, nếu không nâng tuổi hưu thì đến năm 2037, mức thu bao gồm cả kết dư quỹ, sẽ bằng mức chi, sau đó sẽ phải lấy ngân sách bù vào.