Ngày 11/10, tại TP Cần Thơ, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NNNT (IPARD) tổ chức hội thảo “Tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”...

Nang cao nang luc canh tranh gao Viet - Anh 1

Xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam (Ảnh: LHV)

Ngày 11/10, tại TP Cần Thơ, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NNNT (IPARD) tổ chức hội thảo “Tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững” với sự tham gia đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia kinh tế, lãnh đạo Sở NN-PTNT các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL.

Các nhà nghiên cứu kinh tế phân tích, thành công trong phát triển SX lúa gạo ở nước ta trước hết là nhờ nhà nước đổi mới cơ chế, chính sách.

Thành công trong XK gạo cũng đến sớm nhất, tạo ấn tượng mạnh nhất. Đổi mới bắt đầu tư nông nghiệp, từ SX lúa gạo trước khi mở rộng ra toàn bộ nền kinh tế. SX lúa gạo được xem là ngành hàng quan trọng, được ưu tiên cao nhất trong nông nghiệp, sử dụng diện tích đất lớn nhất, phần lớn đất canh tác tốt nhất và rất nhiều ngành công nghiệp SX vật tư đầu vào, dịch vụ, đầu tư năng lực tưới tiêu vào nông nghiệp. Trong giai đoạn tăng trưởng ấn tượng, năng suất nông nghiệp nước ta được đánh giá cao hơn so với hầu hết các nước cùng trình độ phát triển trong khu vực.

Tuy nhiên SX lúa đạt năng suất cao chủ yếu nhờ thâm canh cao, sử dụng nhiều lao động, nước, phân bón và các yếu tố đầu vào khác. Những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng năng suất đã chậm lại và chậm hơn so với hầu hết các nước cùng trình độ phát triển trong khu vực.

TS Nguyễn Trung Kiên, Trưởng Bộ môn nghiên cứu Thị trường và ngành hàng - Viện IPARD, khuyến nghị: Cần cải thiện môi trường kinh doanh, thay đổi cách tiếp cận mới, từ bảo vệ đất lúa chuyển sang bảo vệ đất nông nghiệp; từ tự túc gạo chuyển sang tăng thu nhập và cải thiện dinh dưỡng cho người nông dân; từ thâm dụng nguồn lực chuyển sang sử dụng khoa học kỹ thuật và canh tác bền vững; chuyển từ tập trung vào SX sang tập trung sau thu hoạch và thương mại; từ sự chi phối của nông dân SX quy mô vừa và nhỏ sang SX quy mô lớn và liên kết chuỗi giá trị; từ kiểm soát bằng mệnh lệnh hành chính sang can thiệp dựa trên nguyên tắc thị trường; từ XK lương thực sang tận dụng lợi ích từ hội nhập quốc tế.

Những năm qua, XK gạo nước ta đạt trên dưới 7 triệu tấn/năm nhưng đáng chú ý tỷ trọng XK gạo thơm xu hướng tăng dần.

Năm 2015 gạo thơm Việt XK đạt mức 1 triệu tấn với mức giá dao động trên dưới 500 USD/tấn. Riêng gạo thơm cao cấp giá trị cao 700 USD/tấn và nếp cẩm, gạo tẻ tím 1.000 USD/tấn. SX lúa gạo đạt giá trị cao, nông dân SX lúa thơm có khả năng nâng cao thu nhập. Vấn đề đặt ra cần nghiên cứu sâu về nhu cầu thị trường, nhà khoa học phải chọn tạo được giống lúa có phẩm chất đặc biệt.

Theo Cục Trồng trọt, đề án Tái cấu trúc ngành hàng lúa gạo VN đến năm 2020, lợi nhuận cho người trồng lúa hàng hóa từ 30% tổng thu trở lên; vùng ĐBSCL tỷ lệ sử dụng giống xác nhận trên 75%, giảm lượng giống gieo sạ còn 80 kg/ha; IPM đạt trên 75%, giảm 30% lượng phân bón, thuốc BVTV; giảm tổn thất sau thu hoạch dưới 8%, giảm 10% khí phát thải so hiện nay; 20% diện tích SX có liên kết vùng nguyên liệu, tiêu thụ; 20% gạo XK mang thương hiệu VN. Đến năm 2030 tỷ lệ sử dụng giống xác nhận 100%; IPM và các giải pháp khác (3 giảm 3 tăng, 1 phải 6 giảm, SRI, GAP… tỉ lệ 90%; tổn thất sau thu hoạch còn 6%, giảm 20% khí phát thải; 50% liên kết SX, tiêu thụ, CĐL; 50% gạo XK mang thương hiệu và 30% gạo thơm và gạo đặc sản.

Phạm Chi Lan, chuyên gia nghiên cứu kinh tế:

Nang cao nang luc canh tranh gao Viet - Anh 2

Phải đổi mới thể chế về đất nông nghiệp để tạo thuận lợi cho việc sử dụng đất hiệu quả hơn, trong đó tích tụ đất đai theo các hình thức khác nhau là rất quan trọng. Điều này đòi hỏi phải có một thị trường đất đai vận hành tốt hơn. Thị trường đó sẽ đảm bảo tốt về thời hạn giao đất và thuê đất, từ đó khuyến khích nông dân thực hiện đầu tư cố định khi cần thiết, đồng thời tạo tính linh hoạt khi chuyển nhượng.

Anh hùng Lao động, KS Hồ Quang Cua:

Nang cao nang luc canh tranh gao Viet - Anh 3

Gạo thơm cấp trung đã cán mức 1 triệu tấn xuất khẩu với tốc độ tăng trưởng vượt xa tốc độ chung. Trong xu thế mới cần tăng nhanh gạo cấp độ này vì thị trường còn thiếu hụt, dễ tổ chức SX, giống chất lượng lại có sẵn (RVT, Jasmin 85, Nàng hoa 9). Tôi đề nghị xây dựng thương hiệu quốc gia ở nhóm gạo thơm cấp cao.

NB

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Viện phó Viện Nghiên cứu BĐKH – trường ĐH Cần Thơ:

Nang cao nang luc canh tranh gao Viet - Anh 4

ĐBSCL đang đứng trước nhiều thách thức lớn về BĐKH, nước biển dâng, tác động từ các đập thủy điện trên thượng nguồn. Do đó không nên tập trung quá nhiều diện tích nông nghiệp cho canh tác lúa như hiện nay, vì hiệu quả kinh tế xã hội không cao. Cần hướng đến một nền nông nghiệp tiên tiến, an toàn, tiết kiệm nước, giảm lao động và tăng giá trị nông sản chất lượng cao; nên xem xét tăng hạn điền cho nông dân, công nhận quyền tư hữu ruộng đất.

NB