Mỹ và Philippines, hai đồng minh lâu năm, đã cùng khởi động cuộc tập trận chung trong ngày 4/10, và có thể là cuộc tập trận chung cuối cùng giữa họ, như Tổng thống Philippines từng tuyên bố. Mối quan hệ đồng minh ngày lỏng lẻo là tín hiệu cho thấy khả năng người Mỹ có thể bị hất cẳng khỏi quốc gia Đông Nam Á này, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chiến lược xoay trục của họ.

My-Philippines: Moi quan he dong minh ngay cang long leo - Anh 1

Cuộc tập trận lần này có thể là cuộc tập trận chung cuối cùng
giữa Mỹ và Philippines. (Nguồn: AFP).

Thời gian qua, dễ thấy rằng tân Tổng thống Philippines Rodrigo Dutertes liên tiếp đưa ra các đòn công kích bằng lời nói nhằm vào Mỹ - quốc gia thực dân từng cai trị họ và hiện là đối tác quốc phòng - kể từ khi ông này tuyên thệ nhậm chức vào ngày 30/6 vừa qua, nhằm đáp trả lại những lời chỉ trích nhằm vào chiến dịch trấn áp tội phạm mà ông đang thực hiện.

Trong những ngày gần đây, Tổng thống Duterte cũng đưa ra cảnh báo rằng cuộc tập trận lần này sẽ là cuộc tập trận chung cuối cùng với phía Mỹ trong nhiệm kỳ 6 năm của ông và đe dọa sẽ hủy một thỏa thuận quốc phòng mà người tiền nhiệm của ông đã ký kết nhằm tăng cường hiện diện quân sự Mỹ trên lãnh thổ Philippines để đối phó với Trung Quốc - quốc gia đang có tranh chấp lãnh hải với họ - trên Biển Đông.

“Tốt nhất nên suy nghĩ lại bởi tôi sẽ yêu cầu các bạn rời khỏi Philippines” - ông Duterte nói trong hôm 2/10 vừa qua, trong một tuyên bố nhằm vào Mỹ.

“Người Mỹ, tôi không thích họ… Họ khiển trách tôi một cách công khai. Nên tôi đáp trả họ” - ông nói thêm, cùng lúc đưa ra tín hiệu cho thấy mong muốn một mối quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc và Nga.

Hồi tuần trước, ông Duterte, 71 tuổi, cũng từng đưa ra một phát ngôn khiến giới chức Washington tức giận, trong đó nói rằng CIA đang lên kế hoạch ám sát ông. Sự việc xảy ra sau khi ông Duterte có lời lẽ xúc phạm với Tổng thống Mỹ Barack Obama để đáp trả việc ông này định nêu quan ngại về nhân quyền trong cuộc chiến chống tội phạm ma túy ở Philippines.

Tổng thống Duterte từng thề sẽ xóa bỏ hoàn toàn việc buôn bán ma túy trái phép ở Philippines, cảnh báo rằng đất nước này đang trở thành một nhà nước ma túy. Cuộc chiến đó tới nay đã cướp đi 3.000 sinh mạng, khiến hàng loạt các tổ chức quốc tế như LHQ và Liên minh châu Âu (EU) cùng nhiều nhóm nhân quyền nêu quan ngại về các vụ giết hại mà không qua xét xử.

Về phần mình, ông Duterte khẳng định bản thân không làm điều gì trái pháp luật, và thậm chí còn tuyên bố rằng ông “sẽ rất vui vẻ để thảm sát” 3 triệu người sử dụng ma túy. Vị Tổng thống này còn tự so sánh cuộc chiến của mình với hành động diệt chủng của trùm phát xít Adolf Hitler, để rồi sau đó lại phải đưa ra lời xin lỗi.

Trong cuộc tập trận chung có thể là cuối cùng với đồng minh Mỹ lần này, khoảng 2.000 binh sỹ của cả hai bên sẽ tham gia vào các nội dung tập trận được tổ chức ở vùng biển gần các khu vực nhạy cảm trên Biển Đông.

Trung Quốc đã tuyên bố chủ quyền với gần như toàn bộ vùng biển này, thậm chí là cả các vùng biển nằm sát Philippines, và trong những năm gần đây liên tiếp xây dựng các đảo nhân tạo tại các vùng có tranh chấp, với khả năng xây dựng được các cơ sở quân sự.

Để đối phó với vấn đề tranh chấp này, người tiền nhiệm của ông Duterte, cựu Tổng thống Philippines Benigno Aquino, đã tìm cách tiến gần hơn với Mỹ. Chiến lược này thể hiện rõ nhất bằng việc hai bên ký kết Thỏa thuận Tăng cường Hợp tác Quốc phòng (EDCA) mà hiện giờ ông Duterte đang muốn xóa bỏ. Ông Duterte dường như lại đang đi theo một chiến lược ngược lại, khi gần đây nói rằng ông hy vọng sẽ tới Trung Quốc và gặp gỡ lãnh đạo nước này.

Tổng thống Aquino trước đây từng khởi kiện Trung Quốc về đường 9 đoạn của nước này và trong tháng 7 vừa qua, một tòa án trọng tài đã tuyên bố Philippines thắng kiện. Thế nhưng ông Duterte lại từ chối sử dụng phán quyết này để gây sức ép với Trung Quốc. Ông còn tuyên bố thẳng thừng rằng sẽ không có cuộc tuần tra chung nào với Mỹ trên biển.

Để phản ứng, trong hôm 4/10, Đại sứ quán Mỹ tại Manila đã thúc giục Philippines tiếp tục thực hiện các thỏa thuận mà họ từng ký kết trước đây với Washington.

Dù các bình luận của ông Duterte chưa thể được coi là chính sách đã có hiệu lực của chính phủ Philippines, và hiện vẫn chưa rõ liệu vị Tổng thống này còn làm gì hay nói gì trong thời gian tới để tiếp tục gây tổn hại mối quan hệ đồng minh với Washington… thì đây vẫn là một tín hiệu đáng ngại đối với Mỹ bởi nó có thể khiến chính sách xoay trục của nước này đổ bể.

Khánh Duy