Một số đầu tư cải tạo,nâng cấp các tuyến quốc lộ vẫn dang dở vì thiếu vốn.

'Cơn khát' vốn Chưa bao giờ công tác XDCB ngành GTVT lại có kết quả giải ngân tốt như năm vừa qua. Theo Bộ GTVT, năm 2010, khối lượng thực hiện XDCB toàn ngành đạt khoảng 40 nghìn tỷ đồng. Giai đoạn khó khăn sau đợt 'bão giá' vật liệu xây dựng lịch sử 2007 - 2008 đã chấm dứt, thể hiện qua các nguồn vốn đều tăng cao kỷ lục. Vốn ngân sách Nhà nước, toàn ngành thực hiện hơn 11 nghìn tỷ đồng, đạt gần 170% mức kế hoạch, tăng hơn 92% so năm trước; giải ngân hơn 8.600 tỷ đồng, đạt 130% mức kế hoạch, tăng gần 40%. Vốn ODA đạt gần tám nghìn tỷ đồng, gấp 2,5 lần so kế hoạch dự kiến ban đầu. Nguồn vốn trái phiếu Chính phủ theo kế hoạch khoảng 12 nghìn 300 tỷ đồng, đến tháng 10 đã hoàn thành vượt mức, giải ngân đạt 16 nghìn tỷ đồng. Hết quý I-2010, nhiều chủ đầu tư, Ban quản lý dự án đã giải ngân khoảng 60% kế hoạch vốn. Chính vì thế, nhiều chuyên gia trong ngành đã cảnh báo ngay từ đầu năm nguy cơ thiếu vốn khi nhiều dự án đã 'ăn đong' nguồn vốn của năm sau. Trước năm 2009, thiếu vốn trong XDCB là điều hiếm gặp, bởi hầu hết các dự án đều thừa vốn, nhiều đơn vị phải gồng mình chạy đua, thậm chí xin điều chỉnh giảm mức giải ngân. Theo đánh giá, để đáp ứng được nhu cầu giải ngân XDCB trong năm 2010, phải bố trí được hơn 42 đến 45 nghìn tỷ đồng. Khi mọi nguồn vốn đang dần cạn kiệt, ngành GTVT đã 'bó tay' trước con số khổng lồ trên. Vốn ODA năm 2010 chỉ được bố trí khoảng 3.000 tỷ đồng, bằng một phần ba so với nhu cầu, vốn trái phiếu Chính phủ năm 2010 ghi khoảng 12 nghìn tỷ đồng, trong khi nhu cầu lên tới 18 nghìn tỷ đồng. Mặc dù kết quả giải ngân cao, nhưng tại thời điểm này, nhiều dự án đang lâm vào tình trạng 'khát vốn' nghiêm trọng. Bộ GTVT nhiều lần phải trình Chính phủ xin bổ sung hoặc ứng vốn để phục vụ các dự án đang triển khai nhưng chừng đó chưa đủ giải 'cơn khát' thiếu vốn, nhiều dự án vẫn rơi vào tình trạng chậm tiến độ, thi công cầm chừng. Đơn cử, dự án thi công quốc lộ 6 Tuần Giáo - Lai Châu, quốc lộ 32 Vách Kim - Bình Lư, quốc lộ 279 Bắc Cạn - Tuyên Quang,... đang 'vừa làm vừa chơi' do chủ đầu tư không còn vốn. Một trong những nguyên nhân cơ bản nhất khiến tình trạng thiếu vốn diễn ra nghiêm trọng được các chuyên gia ngành GTVT 'điểm mặt' do hệ quả từ việc đầu tư dàn trải và công tác kế hoạch, dự báo kém... Nhiều năm ứ thừa vốn, chẳng ai nghĩ đến chuyện thiếu thốn về sau, cho nên việc xây dựng kế hoạch thiếu tầm nhìn xa, dự báo kém chính xác, không nhìn ra sớm để lường trước. Hệ lụy của việc này là tình trạng đầu tư dàn trải, có không ít dự án chưa thật sự cấp bách và cần phải gấp rút đầu tư, khiến nguồn vốn bị hẫng hụt và cạn kiệt. Thậm chí, nhiều công trình phải sử dụng vốn ứng trước của kế hoạch năm sau với số lượng lớn. Hậu quả, nhiều nhà thầu bị mất cân đối tài chính nghiêm trọng, công trình đã hoàn thành không được thanh toán, nợ đọng vốn XDCB hàng nghìn tỷ đồng, trong khi bản thân mình lại là con nợ lớn của ngân hàng. Giải pháp nào cho 'cơn khát' vốn? Phát triển hệ thống hạ tầng GTVT đi trước một bước để phát triển kinh tế đất nước đang là nhu cầu hết sức bức thiết. Mặc dù khó khăn, Chính phủ cũng tìm mọi cách tạo điều kiện đầu tư cho hạ tầng, coi đây là nền tảng cơ sở thực hiện CNH, HĐH đất nước, phát triển kinh tế - xã hội. Năm nay, dự kiến vốn XDCB ngành GTVT cần khoảng hơn 50 nghìn tỷ đồng. Đây thật sự là bài toán nan giải trong hoàn cảnh năm trước 'ăn đong' vốn ứng của năm sau. Nhu cầu vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng giao thông những năm tới vẫn rất cao mới đủ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Vấn đề đặt ra ngay bây giờ, phải xây dựng kế hoạch đầu tư dài hơi và thu hút các nguồn vốn khác, không chỉ quanh quẩn 'giật gấu vá vai'. Nguy cơ thiếu vốn năm nay và các năm sau đã hiện hữu rõ rệt trước mắt và được dự báo sẽ còn phức tạp. Thời gian gần đây, Bộ GTVT đã đẩy mạnh phân cấp cho địa phương làm chủ đầu tư nhiều dự án, chiếm một phần không nhỏ nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng toàn ngành. Theo báo cáo tổng hợp từ 22 địa phương, đã có 270 dự án được phân cấp đầu tư cho cấp tỉnh, tổng mức đầu tư gần 49.500 tỷ đồng. Bên cạnh các dự án do địa phương quyết định đầu tư, còn rất nhiều các dự án do Bộ GTVT quyết định đầu tư và giao cho Sở GTVT làm chủ đầu tư. Việc phân cấp là cần thiết, nhưng qua đó, có thể đánh giá dự án đầu tư theo kiểu trải mành mành, xem nhẹ cấp độ ưu tiên cũng như tính cấp bách. Do quá nhiều dự án đồng loạt triển khai trong một thời gian ngắn, dẫn tới các nguồn vốn đều bị 'hẫng'. Việc thiếu hụt nguồn vốn gây trở ngại và hệ lụy xấu, tác động liên hoàn tới các dự án, ban quản lý dự án, nhà thầu, thậm chí cả hệ thống điều hành của cơ quan quản lý Nhà nước. Khát vốn sẽ không có nguồn đầu vào để giải ngân, dẫn đến thiếu việc làm. Nếu tình trạng này không được kịp thời khắc phục, công tác XDCB giao thông khó hoàn thành các mục tiêu đề ra, đồng nghĩa với việc không đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội. Chính vì vậy, ngoài việc điều hòa vốn nội bộ, cơ quan quản lý ngành cần có biện pháp mạnh tay hơn, tránh lặp lại cảnh đình trệ công tác XDCB như 'cơn bão giá' lịch sử cách đây vài năm. Cần kiên quyết đình chỉ, dừng khởi công những dự án mới, dự án không thật sự cấp bách để giải quyết khó khăn về vốn cho các dự án đang triển khai; thu hồi và có biện pháp xử phạt những dự án kéo dài tiến độ. Chính phủ, các cơ quan quản lý chuyên ngành cũng cần quyết liệt hơn hỗ trợ vốn cho công trình đang triển khai. Các dự án cần được rà soát kỹ càng, nếu thật sự cấp bách, chuẩn bị hoàn thành và đang thi công dang dở có thể điều chuyển nguồn vốn khác hoặc bổ sung thêm từ vốn ngân sách, sau đó phát hành trái phiếu sau để tránh bị 'đắp chiếu'. Hiện nay, vốn vay ưu đãi ODA đang dần ít đi, đồng thời, không thể chỉ trông chờ vào ngân sách hay trái phiếu. Thu hút các nguồn lực xã hội đầu tư xây dựng hạ tầng đang là một trong những vấn đề được lưu tâm nhằm tháo gỡ 'nút thắt' về vốn. Hàng loạt hình thức huy động vốn như BOT (xây dựng, khai thác, chuyển giao), BTO (xây dựng, chuyển giao, kinh doanh), BT (xây dựng, chuyển giao), PPP (hợp tác nhà nước, tư nhân)... đã được nghiên cứu, đề ra cơ chế khuyến khích các nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng hạ tầng. Tuy nhiên, số dự án thực hiện theo các hình thức trên không nhiều. Việc chưa có cơ chế rõ ràng chính là nguyên nhân khiến các nhà đầu tư chưa mấy mặn mà với các dự án giao thông. Theo nhiều chuyên gia, để thu hút thêm nguồn lực cho đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông, ngoài tìm cơ chế kích cầu đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, cạnh tranh với các ngành nghề khác, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho các phương thức hợp tác giữa Nhà nước - tư nhân là điều hết sức quan trọng, sớm được nghiên cứu, ban hành.