Báo cáo đánh giá tổng quan thị trường tài chính 2016 của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho biết, hiện lãi suất cho vay bình quân khoảng 8,5% (trong khi vào tháng 12-2015 là 8,4%), lãi suất huy động bình quân khoảng 5% (vào tháng 12-2015 khoảng 4,5%).

Muc tieu lai suat van bi 'ngang chan' - Anh 1

Giảm lãi suất không thể áp đặt theo mệnh lệnh hành chính mà cần có các giải pháp thực chất. Ảnh: H. Dịu.

Khó giảm

“Các ngân hàng và các cơ quan quản lý không nên giảm lãi suất bằng mọi giá mà phải chọn lãi suất là điểm quân bình giữa các chỉ số kinh tế”.

TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định:

Báo cáo đánh giá tổng quan thị trường tài chính 2016 của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho biết, hiện lãi suất cho vay bình quân khoảng 8,5% (trong khi vào tháng 12-2015 là 8,4%), lãi suất huy động bình quân khoảng 5% (vào tháng 12-2015 khoảng 4,5%). Như vậy, lãi suất trung bình trong năm 2016 đã có sự tăng cao hơn năm trước. Chính vì thế, nỗ lực giảm lãi suất là điều cần thiết để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cũng cho biết, 10 tháng đầu năm 2016, nguồn vốn huy động từ tổ chức kinh tế và dân cư tăng 14,1% (cùng kỳ năm trước tăng 8%), tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng (12,5%). Tỷ lệ tín dụng/huy động (LDR) bình quân là 84,4% (cuối năm 2015 là 85,7%). Thanh khoản khu vực ngân hàng nhìn chung tiếp tục duy trì ổn định tạo điều kiện cho một số ngân hàng lớn giảm lãi suất.

Tuy nhiên, ngoài động thái giảm lãi suất huy động từ 0,3-0,5% đối với tiền kỳ gửi ngắn hạn và giảm lãi suất cho vay đối với các đối tượng ưu tiên của một số ngân hàng lớn hồi cuối tháng 9, không ít ngân hàng trung và nhỏ vẫn khá thờ ơ với việc giảm lãi suất.

Lý giải về nguyên nhân trên, chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, về lãi suất huy động, các ngân hàng khó có thể giảm sâu do lo ngại khách hàng sẽ chuyển sang giao dịch tại các ngân hàng nhỏ. Các ngân hàng này đang cần thanh khoản nên sẽ cho ra các chương trình gửi tiết kiệm với lãi suất cao hơn để hút khách.

Hơn nữa, lãi suất là chỉ số liên quan đến lạm phát, trong khi cuối năm thường là khi người dân đẩy mạnh mua sắm, khiến lạm phát tăng cao. Nên với việc lạm phát có xu hướng tăng, lãi suất cũng khó có điều kiện giảm. Nhất là khi vào tháng 10-2016, theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng 0,83% so với tháng trước khiến lạm phát cơ bản tăng 0,07% so với tháng trước và tăng 1,86% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, lạm phát cơ bản bình quân 10 tháng tăng 1,82% so với bình quân cùng kỳ năm 2015.

Về lãi suất cho vay, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định, kinh tế Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn nên không dễ dàng tìm được khách hàng đạt chuẩn để cho vay lãi suất ưu đãi. Trong khi, nếu cho vay khách hàng thông thường, độ rủi ro sẽ cao, ngân hàng phải dành nhiều chi phí trích lập dự phòng rủi ro nên lãi suất càng không thể hạ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, “yếu huyệt” của lãi suất vẫn là tình trạng nợ xấu. Việc chưa giải quyết triệt để tình trạng nợ xấu khiến ngân hàng tốn nhiều chi phí dự phòng rủi ro, giảm chi phí vốn. Hơn nữa, nhiều ngân hàng có những khoản nợ mới dồn lên, những món nợ trước đây bị “giấu giếm” bục ra… nên “cửa” giảm lãi suất càng thêm hẹp.

Cũng về vấn đề này, báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, mặt bằng lãi suất chưa giảm được như kỳ vọng do dư thừa thanh khoản trên thị trường 2 (nơi diễn ra các quan hệ vay mượn, mua bán tiền tệ lẫn nhau giữa các định chế tài chính, giữa NHTW với các định chế tài chính) chỉ là ngắn hạn, trong khi cơ cấu cho vay chủ yếu là trung dài hạn. Thêm nữa, một số ngân hàng yếu kém vẫn khó tiếp cận vốn trên thị trường 2 nên phải huy động với lãi suất cao hơn, giữa thị trường 1 (nơi diễn ra các giao dịch giữa các định chế tài chính với doanh nghiệp và dân cư) và thị trường 2 chưa có sự liên thông và các tổ chức tín dụng chủ động đón đầu cơ cấu kỳ hạn, điều chỉnh theo sửa đổi Thông tư 36/2014/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng.

Không thể giảm bằng mọi giá

Mới đây, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ yêu cầu NHNN tiếp tục điều hành, giữ ổn định lạm phát cơ bản trong khoảng 1,81% đến dưới 2%; tiếp tục chỉ đạo để ổn định và có điều kiện giảm lãi suất cho vay; cân đối giữa nguồn vốn và sử dụng vốn, ổn định lãi suất huy động.

Trước đó, tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng thừa nhận, bước vào năm 2016, khi cầu trong nước tăng trưởng, tín dụng tăng nhanh từ đầu năm, lạm phát có xu hướng tăng trở lại thì câu chuyện điều hành lãi suất là vấn đề rất khó khăn.

Chính vì thế, NHNN đã điều hành lãi suất theo hướng điều tiết lượng vốn khả dụng của hệ thống một cách hợp lý, tức là cho phép hệ thống dư thừa thanh khoản, cho phép lãi suất liên ngân hàng ở mức thấp. Việc này để các tổ chức tín dụng nếu gặp khó khăn về thanh khoản thì họ dễ dàng tiếp cận trên thị trường liên ngân hàng, không quay ra cạnh tranh lãi suất huy động từ thị trường 1.

Để giảm lãi suất cho vay, Thống đốc NHNN đã ban hành Chỉ thị 04, là chỉ thị xuyên suốt với Chỉ thị 01 về điều hành chính sách tiền tệ, chỉ đạo các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn, sử dụng vốn cho hợp lý, tiết kiệm chi phí, phấn đấu giảm lãi suất cho vay.

Các chuyên gia nhận định việc giảm lãi suất không thể áp đặt theo mệnh lệnh hành chính mà cần có các giải pháp thực chất. TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, lãi suất có thể giảm được nhưng dưới những điều kiện hết sức ngặt nghèo. Nếu để thị trường vận hành đúng mức thì rủi ro sẽ cao, kéo theo lãi suất cao, khó giảm. Nếu không, các cơ quan quản lý có thể dùng biện pháp hành chính như đặt trần lãi suất cho vay, đặt trần lãi suất huy động cho tất cả kỳ hạn, cho phép ngân hàng thương mại trì hoãn trích lập dự phòng rủi ro… nhưng đi ngược với nền kinh tế thị trường.

“Các ngân hàng và các cơ quan quản lý không nên giảm lãi suất bằng mọi giá mà phải chọn lãi suất là điểm quân bình giữa các chỉ số kinh tế”, TS. Hiếu nhận định.

Có thể thấy, vấn đề lãi suất luôn cần những liều thuốc mạnh để có được sự điều chỉnh đúng đắn và hợp lý nhưng không trái với các quy luật kinh tế. Chính vì thế, thiết nghĩ, nền kinh tế không nên quá kỳ vọng vào việc giảm lãi suất mà nên có những biện pháp mạnh tay để chống đỡ với những khó khăn.

Hương Dịu