(PL&XH) - Khác với việc mua bán trực tiếp truyền thống, người mua có thể đổi, trả sản phẩm hoặc đến tận nơi "chửi rủa" một trận cho hả giận, thì việc mua bán online chuyển tiền xong cũng xem như "hết chuyện".

Kiểm tra đâu, vi phạm đấy

Nắm bắt được xu hướng của người tiêu dùng(NTD), nhất là giới trẻ - những người "mạnh tay" trong mua sắm, việc bán hàng qua mạng internet ngày càng được nhiều người chọn để kinh doanh.

Tiện lợi, tiết kiệm thời gian đi lại, đỡ phải mặc cả, được phục vụ tại nhà… nhưng không ít NTD phải bức xúc vì bị lừa khi mua phải hàng giả, hàng nhái, chỉ "na ná" như món đồ mà mình đặt mua trước đó, thậm chí là "mất trắng" không được giao hàng. Khác với việc mua bán trực tiếp truyền thống, người mua có thể đổi, trả sản phẩm hoặc đến tận nơi "chửi rủa" một trận cho hả giận, thì việc mua bán online chuyển tiền xong cũng xem như "hết chuyện".

Đáng quan tâm là chỉ trong 10 ngày đầu tháng 4 vừa qua, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội đã xử lý hàng loạt các chủ cơ sở kinh doanh qua mạng vì khi truy cập vào một số trang mua bán điện tử phổ biến như www.enbac.com, www.vatgia.com, www.nghetin.com, www.ella.com, www.banlama.com, www.groupmua.com... đã phát hiện nhiều mặt hàng có dấu hiệu là hàng giả, hàng nhái.

Lần tìm đến địa chỉ của 10 chủ hàng, lực lượng chức năng phát hiện hầu hết các kho hàng, nơi tập kết hàng của chủ sở hữu là nhà riêng, cửa hàng thuê có diện tích nhỏ hoặc trong ngõ. Kiểm tra tại 44 Đoàn Trần Nghiệp, 27C Ngô Thì Nhậm, 49 Nguyễn Chí Thanh, 59 Nguyễn Khắc Hiếu, 58 Nguyễn Trường Tộ, 150 Thái Hà, 43 Nguyễn Trường Tộ, 51 Lê Đại Hành, 91 Bà Triệu, 38 ngõ 1 đường Đỗ Đức Dục... lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện nhiều chủ sở hữu không có giấy phép kinh doanh, hàng hóa không hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc, hàng nhái nhãn hiệu đã được bảo hộ, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ…

Lực lượng quản lý thị trường đã thu giữ tại Cty CP Dịch vụ và Truyền thông VIC Quốc tế (số 38, ngõ 1 đường Đỗ Đức Dục, xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm) 55 máy xay thực phẩm đa năng giả nhãn hiệu Magic Bullet.

Ông Hoàng Đại Nghĩa - Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 14 cho biết: "100% số hàng hóa mua bán qua mạng không hóa đơn, vì vậy khi xảy ra khiếu kiện, khiếu nại thì thiệt thòi "đương nhiên" thuộc về NTD. Những vi phạm bị phát hiện chỉ là số ít trong số rất nhiều vi phạm đang diễn ra trong hoạt động kinh doanh qua mạng hiện nay".

Trang web groupmua.vn bị xử phạt vì kinh doanh hàng giả. Ảnh: Internet

Luật có nhưng khó xử!

Hiện, chỉ cần một mức phí nhất định, cá nhân hoặc tổ chức nào cũng có thể thuê gian hàng ảo để kinh doanh trên một trang mạng. Cũng chỉ cần có một tài khoản thư điện tử, truy cập vào những trang rao vặt là có thể đăng ký, rồi kích hoạt để trở thành thành viên và rao bán sản phẩm mình muốn kinh doanh. Người mua cũng rất dễ dàng trong giao dịch, sau khi chọn lựa, xem hàng, chỉ cần gọi điện, đăng ký mua, sau đó chuyển tiền sản phẩm order (đặt trước) và phí vận chuyển vào tải khoản ngân hàng của người bán. Sau khi kiểm tra tài khoản thấy đã nhận được tiền, người bán sẽ chuyển sản phẩm cho người mua. Việc mua bán về "lý thuyết"là rất tiện lợi và văn minh.

Vấn đề ở chỗ, việc kiểm tra chất lượng hàng hóa, nguồn gốc hàng hóa đối với hình thức kinh doanh này gần như đang bị bỏ ngỏ, kể cả nhà mạng lẫn cơ quan quản lý đều không kiểm soát được. Mặc dù hầu hết các trang mạng, diễn đàn có rao bán hàng online hiện nay đều có quy định cụ thể đối với các thành viên đăng ký về chất lượng hàng hóa, như không đăng tin, rao bán hàng giả, kém chất lượng, sản phẩm trái phép… Tuy nhiên, thực tế những quy định đó gần như chỉ là hình thức vì ngay cả thông tin cá nhân của người đăng ký làm thành viên, chất lượng sản phẩm quảng cáo cũng không có đơn vị lẫn cơ chế kiểm định, kiểm soát dẫn đến rất nhiều thông tin chủ các gian hàng là thông tin "ảo" và tràn lan hàng giả, hàng kém chất lượng, thậm chí cả hàng trái phép, bị cấm kinh doanh buôn bán, hay có thông báo tịch thu tiêu hủy… vẫn nghiễm nhiên tồn tại.

Nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng, việc mua bán qua mạng - một cách mua bán văn minh và xu hướng tất yếu của việc phát triển công nghệ thông tin, nhưng lại đang khiến NTD bị lừa vì hành lang pháp lý cho hoạt động này chưa đầy đủ, chặt chẽ. Thông tư số 46/2010/TT-BCT về quản lý hoạt động của các website thương mại điện tử bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ đã quy định trách nhiệm của các thương nhân khi tham gia cung cấp dịch vụ sàn giao dịch thương mại điện tử, tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Trong đó, đã quy định rõ cơ chế giải quyết tranh chấp giữa người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người mua hàng thông qua hợp đồng. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp, lại không có điều khoản nào khẳng định chủ website có phải chịu trách nhiệm hay không, hay với các website mua bán, rao vặt miễn phí thì trách nhiệm của chủ website cũng chưa được quy định rõ ràng. Ông Nghĩa cũng cho biết, sau đợt kiểm tra này, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội sẽ kiến nghị việc xử lý các vi phạm không chỉ dừng lại ở đối tượng thuê gian hàng ảo trên mạng, mà phải xử lý cả nhà mạng hoặc chủ website cho thuê vi phạm.

Nhiều người bị lừa bức xúc cho rằng cần truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh Lừa đảo chiếm đoạt tài sản với các đối tượng lừa đảo qua mạng. Đề xuất này hợp lý, nhưng lại không hề dễ thực hiện, vì trên thực tế, việc thu thập chứng cứ qua mạng rất khó khăn. Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự chưa quy định về chứng cứ điện tử, và CQĐT cũng gặp nhiều vướng mắc trong thu thập, củng cố chứng cứ, định tội danh như trang web có vi phạm bị đánh sập, Cty đăng ký kinh doanh tại nước ngoài nên khó xác minh... Bên cạnh đó, do khiếu kiện thường rắc rối nên nhiều người bị lừa hoặc ngại, hoặc chậm khai báo, tố giác tội phạm nên rất khó chứng minh ý thức chủ quan của hành vi gian dối hay giá trị thiệt hại.

Trong khi đó, những đối tượng này lại thường tính toán tinh vi, sử dụng công nghệ cao xóa dấu vết sau khi lừa đảo. Do đó, để có thể xử lý với những đối tượng này, nhiều luật sư cho rằng, cần qui định các loại chứng cứ là dữ liệu điện tử có thể bao gồm hình ảnh, file mềm, video, dữ liệu lưu trong máy tính, mạng máy tính; CQĐT được yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ mạng cung cấp thông tin, quyền truy cập máy tính và lấy dữ liệu... Còn trước mắt, để bảo vệ mình, NTD nên tham gia vào các sàn giao dịch có uy tín, tìm hiểu kỹ thông tin về mặt hàng định mua, lựa chọn phương thức thanh toán an toàn và đặc biệt, phải cảnh giác với những sản phẩm có "giá rẻ bất ngờ", bởi rất có thể sẽ bị mắc lừa.

Phương Thảo