Theo Nghị định 128/2016 của Chính phủ về biểu thuế nhập khẩu hàng hóa thực hiện Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) giai đoạn 2016-2018, sẽ có hàng trăm mặt hàng từ Trung Quốc vào Việt Nam được hưởng thuế suất thuế nhập khẩu 0%. Đây sẽ là cơ hội để hàng hóa Trung Quốc tràn vào Việt Nam nhiều hơn.

Thêm sức ép

Những lo ngại về chất lượng hàng Trung Quốc bắt đầu dấy lên từ vài năm trở lại đây. Không ít người tiêu dùng cố né hàng Trung Quốc thông qua việc chọn mua hàng ở những nơi có uy tín. Song trái ngược với lo ngại của người tiêu dùng, hàng Trung Quốc vẫn ngày càng hiện diện ở Việt Nam nhiều hơn. Thậm chí cả với những mặt hàng như rau quả, thủy sản vốn được xem là thế mạnh của Việt Nam nhưng kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc cũng khá lớn. Theo số liệu thống kê, 9 tháng năm 2016 Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch 36 tỷ USD. Nhập siêu từ Trung Quốc lên đến 21,3 tỷ USD. Phân tích từ thống kê các mặt hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam của Tổng cục Hải quan cho thấy DN trong nước nhập 45,3 triệu USD hàng thủy sản, 146,9 triệu USD rau quả. Đặc biệt, nhiều mặt hàng Việt Nam tốn cả tỷ USD nhập khẩu từ thị trường này như vải các loại 3,93 tỷ USD; nguyên phụ liệu dệt may, da giày 1,38 tỷ USD; máy vi tính và sản phẩm điện tử linh kiện 4,1 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng 6,5 tỷ USD; sắt thép các loại 3,2 tỷ USD…

Do đâu các mặt hàng như rau quả Trung Quốc vẫn sống khỏe tại thị trường Việt Nam. Theo khảo sát nhanh của ĐTTC, tại nhiều khu chợ truyền thống, chợ tự phát người mua hàng hầu như chỉ quan tâm giá chứ không bận tâm nhiều đến nguồn gốc, đó là chưa kể rất nhiều sản phẩm Trung Quốc tinh vi đột lốt hàng Việt khiến người tiêu dùng rất khó phân biệt. Nông sản Việt, nhất là nông sản an toàn, thường chỉ nằm một góc nhỏ trong những sạp lớn trong chợ, bởi giá cao lại thêm người tiêu dùng có tâm lý nghi ngờ chất lượng nên khó tiêu thụ. Sắp tới, hàng Trung Quốc sẽ còn hiện diện nhiều hơn ở thị trường Việt Nam nhờ thuế giảm về 0% theo Nghị định về biểu thuế nhập khẩu hàng hóa thực hiện ACFTA giai đoạn 2016-2018 mới được Chính phủ ban hành. Cụ thể, các mặt hàng có thuế suất thuế nhập khẩu từ Trung Quốc được xóa bỏ từ 15% hiện nay xuống còn 0% vào năm 2018 gồm rau củ quả; cá, tôm, mực; ca cao, bột; thịt và phụ phẩm của thịt sau giết mổ như thịt trâu, bò và gia cầm sống… Hàng Trung Quốc vốn đã rẻ chắc chắn sẽ còn rẻ hơn nhiều.

Mo them cua cho hang Trung Quoc - Anh 1

Hàng Trung Quốc sẽ ngày càng tràn ngập thị trường Việt Nam.

Lo ngại chất lượng

Việc mở rộng cửa cho hàng Trung Quốc theo các hiệp định thương mại đã ký là một điều tất yếu, cũng như hàng hóa nhiều nước khác vào Việt Nam theo các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương. Nhưng riêng với hàng Trung Quốc, câu hỏi lớn nhất chính là chất lượng. Lâu nay chất lượng hàng Trung Quốc dường như bị thả nổi, người tiêu dùng lâu lâu lại giật mình thon thót với những thông tin như miếng dán hoạt hình Trung Quốc có chất gây ung thư, bình giữ nhiệt Trung Quốc có thể gây ung thư, lựu Trung Quốc có hóa chất gây vô sinh…

Tới đây khi hàng Trung Quốc được giảm thuế sâu về 0%, vấn đề chất lượng sẽ được cơ quan quản lý Việt Nam thực hiện ra sao? Bởi thực tế, hàng Trung Quốc không phải mọi thứ đều xấu, đều kém chất lượng, bằng chứng họ cũng xuất hàng rất lớn vào các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, EU… Vấn đề là làm sao kiểm soát, đừng để Việt Nam trở thành điểm đến của hàng Trung Quốc kém chất lượng. Một câu nói quen thuộc là khi hàng rào thuế quan được gỡ bỏ, cần lập ra các hàng rào kỹ thuật để bảo vệ hàng trong nước cũng như người tiêu dùng. Thế nhưng hàng rào kỹ thuật của Việt Nam xem chừng còn quá lỏng lẻo, trách nhiệm có lẽ sẽ bị đẩy lên vai người tiêu dùng và các nhà sản xuất trong nước.

Nói về các hiệp định thương mại, luôn phải nhắc đến tính 2 chiều, Việt Nam cũng có nhiều cơ hội đẩy mạnh xuất khẩu hơn vào thị trường Trung Quốc. Thời gian qua, một số mặt hàng của Việt Nam cũng đang tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc, nổi bật là thủy sản. Trung Quốc hiện đang vươn lên trở thành thị trường nhập khẩu cá tra lớn thứ hai của Việt Nam. Cụ thể, tháng 8 và 9-2016, xuất khẩu cá tra sang thị trường Trung Quốc đạt mức đỉnh 30,9 triệu USD và 30 triệu USD. Tính đến hết tháng 9-2016, tổng giá trị xuất khẩu cá tra sang thị trường Trung Quốc - Hong Công đạt 201,9 triệu USD, tăng 75,6% so với cùng kỳ năm trước.

Hiện nay, thị trường Trung Quốc - Hồng Công càng ngày càng tiến gần hơn tới vị trí của thị trường truyền thống và lớn nhất của DN cá tra Việt Nam là Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam khuyến cáo DN nên thận trọng khi tăng xuất khẩu cá tra vào Trung Quốc. Trước đó đã xảy ra tình trạng nhiều thương lái, DN Trung Quốc đặt hàng và thu mua cá tra cỡ lớn (loại trên 1kg/con), sau đó đột ngột giảm mua khiến giá cá tra nguyên liệu giảm mạnh. Bên cạnh đó, theo các DN, thị trường Trung Quốc thường có rủi ro về thanh toán do chữ tín không được tôn trọng. Ngoài ra, các DN cho rằng cần cẩn trọng với thủ đoạn gian lận chất lượng.

Thái Hà