Trường ĐH Quảng Nam, một địa chỉ đào tạo có uy tín. KTNT - Trên con đường hội nhập và phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò quyết định cho sự thành công của mỗi địa phương. Điều này càng đặc biệt hơn đối với Quảng Nam, tỉnh có khu kinh tế mở đầu tiên của cả nước. Bởi nhân lực cũng là một trong những yếu tố quan trọng thu hút các nhà đầu tư.

Những hạn chế Trong nhiều năm qua, mặc dù đã có sự quan tâm của các cấp ngành nhưng chất lượng đào tạo nghề của tỉnh Quảng Nam vẫn rất thấp. Tình trạng lao động được đào tạo chưa có việc làm còn nhiều, trong khi doanh nghiệp vẫn than phiền thiếu lao động... Đặc biệt, tại Khu kinh tế mở Chu Lai, rất nhiều doanh nghiệp khi đầu tư dự án tại đây phải tuyển lao động người địa phương rồi đưa đi đào tạo hoặc đưa lao động từ nơi khác đến. Chính điều này gây nên sự lãng phí thời gian và tiền bạc của nhà đầu tư, giảm hiệu quả kinh doanh. Bên cạnh đó, vấn đề quản lý Nhà nước đối với công tác phát triển giáo dục còn nhiều bất cập. Yêu cầu cấp bách đối với tỉnh Quảng Nam hiện nay là cần đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề, phục vụ cho đầu tư sản xuất ở các doanh nghiệp, vì vậy ưu tiên hàng đầu là phải hình thành các trường dạy nghề chất lượng cao, nhưng thực tế lại không diễn ra như vậy. Có thể nói, mô hình và cách tổ chức của 42 cơ sở đào tạo nghề hiện có ở Quảng Nam gần như tương đồng. Nhà nước, doanh nghiệp (nhà đầu tư) thông báo tuyển dụng, đào tạo rồi học viên ra trường và tự kiếm việc làm; công tác dự báo nhu cầu đầu vào, đầu ra yếu, chưa thiết lập được mối liên hệ đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp. Điều này dẫn đến mất cân bằng giữa cung và cầu, bởi thực tế là mỗi dự án, cơ sở sản xuất, kinh doanh đều cần một số lượng lao động nhất định với cơ cấu về trình độ, kỹ năng và nghiệp vụ khác nhau nhưng các cơ sở đào tạo nghề của tỉnh chưa đáp ứng được điều này. Bên cạnh đó, các cơ sở vẫn chưa thay đổi phương thức và hình thức đào tạo quá nặng về lý thuyết, kiến thức hàn lâm; yếu về kỹ năng thực hành. Điều này dẫn đến hiện tượng người học sau khi đào tạo ra trường nhưng chưa thể làm tốt được công việc (dù đúng chuyên ngành đào tạo) mà cần có thời gian dài để... làm quen. Nhiều trường, mã ngành đào tạo đòi hỏi kỹ năng thực hành, kỹ năng nghiệp vụ, kiến thức thực tế cao nhưng lại không có cơ sở thực hành, rèn luyện nghiệp vụ tại trường đúng tiêu chuẩn và cũng chưa có sự liên kết chặt chẽ với các cơ sở sản xuất kinh doanh để tạo điều kiện cho sinh viên thực tập, nghiên cứu thực tế. Mô hình nào? Thực tế trên dẫn đến yêu cầu phải nghiên cứu, tìm ra mô hình đào tạo mới, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của địa phương. Một trong những mô hình mà Quảng Nam có thể tham khảo là đào tạo nghề khép kín, liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Tầm nhìn của mô hình này là đào tạo theo địa chỉ và đơn đặt hàng của các doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp là nơi thực hành của học viên. Giáo viên giảng dạy là thợ bậc cao tại các doanh nghiệp và tuyển dụng từ các trường có uy tín. Bộ máy nhà trường và khung chương trình đào tạo có sự tham gia của Nhà nước, các doanh nghiệp lớn trên địa bàn và khung đào tạo chung của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Cấp đào tạo được lựa chọn là cấp cao đẳng nghề bởi đầu ra của nó mới đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa, tiếp cận nhanh với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ.... Để thực hiện mô hình này, cần có sự phối hợp giữa 3 nhà (doanh nghiệp, nhà trường và nhà nước) theo các giải pháp: Hằng năm, nhà trường xây dựng kế hoạch đào tạo nghề cho từng giai đoạn, tránh lãng phí về thời gian cũng như kinh phí. Để làm được việc này, trước mắt, tại các cơ quan quản lý nhà nước mà cụ thể là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nên thành lập trung tâm dự báo về nhu cầu lao động và trung tâm này chủ trì phối hợp với các sở, ban ngành có liên quan, các trường dạy nghề và các doanh nghiệp đang hoạt động đầu tư trên địa bàn; xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nghề cho từng giai đoạn cụ thể. Trong công tác đào tạo nghề, nên tận dụng năng lực thực hành của doanh nghiệp, các trường đào tạo nghề chỉ nên đào tạo về lý thuyết. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần có cơ chế chính sách trong công tác đào tạo và phát triển nghề ở các doanh nghiệp, kể cả đội ngũ giáo viên có tay nghề cao thông qua hỗ trợ tiền lương, chi phí đầu tư xây dựng cơ bản, miễn tiền thuê đất... Đối với giáo viên giảng dạy nghề đạt “3 giỏi” (giỏi lý thuyết, giỏi thực hành, giỏi sư phạm) cần phải có cơ chế chính sách khuyến khích, danh hiệu tôn vinh họ... Xây dựng hệ thống danh mục nghề nghiệp, chuẩn nghề nghiệp trên cơ sở dự báo nhu cầu của các trung tâm dự báo lao động, có thể xem xét các chuẩn nghề nghiệp theo tiêu chuẩn của châu âu, đi đôi với đó là xây dựng các giáo trình chuẩn chứ không như hiện nay mỗi trường có giáo trình giảng dạy khác nhau. Sau cùng là quy hoạch lại mạng lưới đào tạo cấp vùng, miền và cấp quốc gia, đảm bảo quy luật phát triển giữa quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất và tính thực tiễn của mỗi địa phương, không nhất thiết phải thành lập các trường đại học trong khi nhu cầu thực tế là cần đội ngũ công nhân kỹ thuật có tay nghề cao. ThS. Nguyễn Văn Diệu