Tỉnh Hòa Bình có tỷ lệ hộ nghèo là người dân tộc thiểu số cao, cho nên ảnh hưởng không nhỏ đến phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn, nhất là các xã thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Nhưng với nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất, liên kết giữa doanh nghiệp với người dân trong tiêu thụ sản phẩm nông sản, đầu tư cơ sở hạ tầng, v.v. Đến nay hàng trăm hộ nghèo trên địa bàn đang được hưởng lợi và có cơ hội thoát nghèo.

Kiểm tra mô hình trồng gừng xen ngô thuộc dự án giảm nghèo giai đoạn II tại xã Đồng Chum (huyện Đà Bắc, Hòa Bình).

Mô hình mới cho đồng bào vùng cao

10 giờ sáng, cái nắng chang chang của mùa hè bao trùm cả khu đồi rộng lớn ở xóm Ca Lông, xã Đồng Chum, huyện Đà Bắc (Hòa Bình). Có mặt nơi đây, chúng tôi mới thấy hết được niềm vui của những hộ nghèo người dân tộc Tày. Sau nhiều năm vất vả làm ăn mà "nghèo vẫn hoàn nghèo", giờ đây, cơ hội "đổi đời" đã đến với bà con khi dự án giảm nghèo đưa những mô hình sản xuất mới về tận bản, làng. Gần hai tháng nay, gia đình chị Xa Thanh Nguyên, dân tộc Tày ở xóm Ca Lông rất phấn khởi vì 2.000 m2 đồi của gia đình không còn trồng cây ngô, sắn hiệu quả thấp. Thay vào đó là những hàng gừng trồng xen cây thảo dược ác-ti-sô đang lên xanh mơn mởn. Bước ra từ khu đồi, lau những giọt mồ hôi trên mặt, chị Nguyên chia sẻ: "Những hộ dân tộc thiểu số vùng cao ở xã Đồng Chum rất cảm ơn các cơ quan chức năng đã quan tâm đầu tư phát triển sản xuất, giúp bà con có điều kiện xóa đói, giảm nghèo. Gia đình tôi được dự án giảm nghèo hỗ trợ triển khai mô hình trồng gừng xen ác-ti-sô đang phát triển tốt, hứa hẹn sẽ cho thu nhập khá".

Thấy có đoàn khách đến tìm hiểu mô hình trồng gừng, anh Xa Văn Quyền thuộc diện hộ cận nghèo, dân tộc Tày ở xóm Mới 1, xã Đồng Chum dẫn chúng tôi ra khu ruộng khoảng hai ha. Chỉ tay về hướng mầu xanh ngát giữa cây gừng xen ác-ti-sô, anh Quyền khoe: "Trước kia, hai ha này gia đình tôi chỉ trồng ngô, đến kỳ thu hoạch phải bẻ, tẽ bắp rồi phơi, sấy mất nhiều công sức mà thu nhập chẳng được bao nhiêu do thương lái ép giá. Nay được dự án giảm nghèo cho tham gia vào sản xuất mô hình trồng gừng xen ác-ti-sô, trong đó doanh nghiệp hỗ trợ một phần cây giống, cán bộ kỹ thuật xuống tận nơi hướng dẫn, cho nên cây phát triển tốt. Mừng hơn nữa là việc trồng gừng xen ác-ti-sô được doanh nghiệp về tận nơi ký hợp đồng thu mua với giá 4.500 đồng/kg. So với trồng ngô, mô hình này có tính khả thi hơn nhiều".

Liên kết tiêu thụ sản phẩm

Một trong những thành công trong công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Hòa Bình đó là việc liên kết tiêu thụ sản phẩm nông sản cho người dân tham gia mô hình sản xuất. Theo Trưởng ban Quản lý Dự án giảm nghèo giai đoạn 2 Bùi Minh Tráng, đến nay dự án đã triển khai 15 hoạt động liên kết thị trường với tổng mức đầu tư gần 10 tỷ đồng, diện tích thực hiện là 320 ha, cùng sự tham gia của 2.011 hộ dân, như liên kết trồng thanh hao, mía, gừng, chanh leo, mây nếp... Sau hơn hai năm triển khai thực hiện, người dân đã có thêm thu nhập để cải thiện cuộc sống; sản phẩm cho hiệu quả kinh tế cao hơn các cây trồng truyền thống như lúa, ngô, khoai, sắn; tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững cho đồng bào. Qua đánh giá, việc liên kết trồng gừng đang mang lại giá trị sản phẩm cao hơn gấp mười lần so với trồng cây dong giềng. Về liên kết trồng và tiêu thụ mía đường nguyên liệu là 223 ha trên địa bàn ba huyện Đà Bắc, Tân Lạc và Yên Thủy với 965 hộ tham gia, đến nay đã cho thu hoạch. Theo đánh giá, năng suất mía trung bình đạt hơn 75 tấn/ha, cá biệt có nơi đạt 100 tấn/ha (chữ đường từ 10 đến 13 CCS); bình quân mỗi ha thu về hơn 90 triệu đồng. Sang năm thứ hai, chi phí đầu tư cho trồng mía sẽ thấp hơn do không mất tiền mua giống và năng suất sẽ cao hơn giúp người dân tăng thu nhập.

Giám đốc Công ty xuất nhập khẩu Dragon Việt Nam Đỗ Đức Hiệp cho biết, hiện nay công ty đang triển khai liên kết trồng gừng nguyên liệu, diện tích 41,5 ha ở xã Đồng Chum với 264 hộ tham gia. Ngoài việc hỗ trợ một phần cây giống, phân bón, công ty còn cử cán bộ trực tiếp xuống địa bàn hướng dẫn kỹ thuật bón phân, chăm sóc cũng như hướng dẫn bà con trồng xen ngô, ác-ti-sô... để tạo bóng mát giúp cây gừng phát triển. Sau một thời gian triển khai, tỷ lệ mọc mầm của gừng đạt 100%, trong đó diện tích phát triển tốt là 60%, số cây phát triển khá 35%. Để giúp bà con, công ty đã có kế hoạch bao tiêu toàn bộ sản phẩm nông sản khi đến kỳ thu hoạch với giá thấp nhất là 4.500 đồng/kg. Qua đánh giá, phần lớn diện tích trồng gừng nguyên liệu ở xã Đồng Chum khi đến kỳ thu hoạch sẽ cho năng suất khá cao; bình quân mỗi ha người dân thu về khoảng 136 triệu đồng.

Mô hình trồng gừng mở ra hướng sản xuất mới cho người dân xã Đồng Chum, huyện Đà Bắc.

Cũng theo Trưởng ban Quản lý Dự án giảm nghèo giai đoạn 2 Bùi Minh Tráng, ở thời điểm trước khi thực hiện liên kết đối tác sản xuất, các hộ nghèo vùng dự án tiến hành sản xuất trong điều kiện tự túc, tự phát và phân tán, cho nên khối lượng hàng hóa cung ứng thị trường ít, sản phẩm bán ra chịu sự chi phối mạnh mẽ của tư thương dẫn đến lợi nhuận thu được thấp, cho nên ít có điều kiện tái đầu tư sản xuất. Tuy nhiên, những hạn chế này đã từng bước được khắc phục thông qua cơ chế hỗ trợ của liên kết đối tác sản xuất, đối tượng hưởng lợi của dự án không những nhận được các hỗ trợ về nguồn lực đầu vào mà họ còn được tham gia vào quá trình mua sắm vật tư sản xuất, được định hướng để tiến hành sản xuất với những loại cây trồng có thế mạnh ở địa phương và được trao đổi kinh nghiệm, kiến thức thông qua các buổi sinh hoạt nhóm. Qua đó, khắc phục tình trạng sản xuất cá thể. Lợi ích từ hoạt động này còn được thể hiện thông qua việc ký hợp đồng với đối tác để bao tiêu sản phẩm đầu ra với giá thu mua bảo hiểm, bảo đảm sản xuất có lãi và người sản xuất thu được lợi nhuận sau quá trình sản xuất. Như vậy, từ việc kết hợp các nguồn lực đầu vào gắn với tổ chức sản xuất và thị trường, hoạt động liên kết đối tác sản xuất đã đem lại lợi ích cho người nghèo thông qua phương thức tạo cơ hội, trao quyền gắn với hỗ trợ đầu vào, tạo nguồn lực cho mô hình kinh tế hộ gia đình phát triển.

Ngoài ra, thị trường nông sản tại các huyện miền núi trước đây kém phát triển do khối lượng nông sản hàng hóa ít, giao thông khó khăn gây cản trở quá trình lưu thông hàng hóa và khiến nông sản kém sức cạnh tranh hơn so với vùng xuôi vì chi phí vận chuyển cao; mạng lưới tư thương mỏng và tập trung tại các điểm trung tâm, cho nên chưa kích thích sản xuất hàng hóa ở những khu vực vùng sâu, vùng xa. Việc triển khai liên kết đối tác sản xuất kết hợp đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông thôn, bản của dự án đã từng bước khắc phục các hạn chế này; hoạt động thị trường đang vươn tới các thôn, bản có địa hình khó khăn nhờ hình thức liên kết, đem lại lợi ích thiết thực cho các hộ nghèo vùng sâu nhờ cơ hội sản xuất nông sản hàng hóa và tiếp cận thị trường...

Hướng đến giảm nghèo bền vững

Dự án giảm nghèo giai đoạn 2 trên địa bàn tỉnh Hòa Bình được triển khai ở 374 thôn, bản của 42 xã thuộc năm huyện là Tân Lạc, Lạc Sơn, Yên Thủy, Mai Châu và Đà Bắc. Thời gian thực hiện dự án trong năm năm (từ tháng 7-2010 đến 30-6-2015) với tổng nguồn vốn 536,376 tỷ đồng, trong đó vốn Ngân hàng Thế giới (WB) là 487,615 tỷ đồng, vốn đối ứng là 48,761 tỷ đồng. Đến nay, tất cả các thôn, bản trong vùng dự án được hưởng lợi từ dự án; 42/42 xã làm chủ đầu tư thực hiện hiệu quả dự án; khoảng 19 nghìn hộ nghèo dân tộc thiểu số tham gia hoạt động, đời sống được cải thiện. Theo thống kê, đến nay dự án đã thực hiện 80 công trình giao thông với tổng chiều dài 70 km và khoảng 100 nghìn người dân được hưởng lợi. Các tuyến đường được xây dựng chủ yếu là vào các nơi sản xuất, tạo điều kiện cho người dân đi lại, vận chuyển vật tư, phân bón và sản phẩm sau thu hoạch. Qua đó giúp người dân giảm thời gian, chi phí và sức lao động, mở rộng diện tích canh tác, tăng giá trị sản phẩm. Ngoài ra, đã đầu tư 70 công trình thủy lợi nhằm góp phần ổn định nguồn nước tưới cho khoảng 850 ha và 12 công trình nước sinh hoạt, cung cấp nước hợp vệ sinh cho hơn 15 nghìn người...

Có thể nói, dự án giảm nghèo giai đoạn 2 trên địa bàn tỉnh Hòa Bình đã góp phần quan trọng cải thiện điều kiện sinh kế cho người dân hưởng lợi, tăng cường năng lực của cán bộ các cấp. Nhằm tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, Ban quản lý Dự án Giảm nghèo giai đoạn 2 tỉnh Hòa Bình đang tiếp tục tổ chức thực hiện các gói thầu đầu tư phát triển kinh tế huyện. Chú trọng đa dạng hóa các cơ hội liên kết thị trường và hỗ trợ sáng kiến kinh doanh, trong đó tập trung cho hoạt động liên kết trồng gừng tại hai huyện Đà Bắc và Mai Châu; trồng mía đường nguyên liệu tại bốn huyện là Yên Thủy, Đà Bắc, Tân Lạc và Lạc Sơn. Để đạt được điều đó, Ban quản lý dự án sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tại hiện trường; chủ động tìm kiếm các đối tác sản xuất để liên kết bảo đảm sinh kế bền vững; lựa chọn những cây, con phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và phong tục tập quán của bà con nhân dân từng địa phương. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các hợp phần trong dự án, phát huy hiệu quả các dự án, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội tại những vùng đặc biệt khó khăn...

Bài và ảnh: HOÀNG HÙNG