ANTT.VN - Ủy thác đầu tư là bên nhận ủy thác (ở đây là CTCP quản lý quỹ đầu tư chứng khoán An Bình) sẽ nhân danh chính bên nhận ủy thác thực hiện các hoạt động đầu tư và nhận khoản phí ủy thác, bên ủy thác (ngân hàng TMCP An Bình) phải trả phí và chịu mọi rủi ro về kết quả thực hiện hoạt động đầu tư.

Nợ xấu phập phù

Năm 2015, Ngân hàng TMCP An Bình ( ABBank ) cho biết ngân hàng đã tập trung khắc phục dứt điểm các kiến nghị Thanh tra Ngân hàng Nhà nước ( NHNN ) của các năm trước, khắc phục hết các kiến nghị tồn đọng từ năm 2012 và 2014.

ABBank là một trong số ít ngân hàng được NHNN chấp thuận cho tiếp tục tự thực hiện tái cơ cấu trong bối cảnh hàng loạt ngân hàng phải chấp nhận bị xóa sổ thông qua các thương vụ “ngân hàng 0 đồng” hay sáp nhập với TCTD khác.

Trước đó, năm 2012 Thanh tra NHNN đã tiến hành thanh tra định kỳ hơn 2 tháng đối với ABBank về các hoạt động cấp tín dụng, đầu tư tài chính, hoạt động kinh doanh , cho vay, huy động vốn,… Cơ quan Thanh tra đã có kết luận, trong đó nêu 24 kiến nghị yêu cầu ABBank xử lý các tồn tại và khắc phục chỉnh sửa theo lộ trình từ tháng 1 đến tháng 9/2013.

Tuy nhiên, từ đó đến nay, ABBank nổi tiếng với các “kỹ năng biến hóa” tỷ lệ nợ xấu phập phù theo từng giai đoạn, từ mức 2,3% vào cuối năm 2012, tăng mạnh lên mức 4,8% cuối năm 2013 và bất ngờ giảm xuống còn 2,75% vào cuối năm 2014. Đến đầu 2015, nợ xấu tại ngân hàng An Bình lại gây sốt một lần nữa với con số 4,51%, nhưng cuối năm lại giảm “sốc” về 2,38%.

Theo BCTC bán niên năm 2016 của ABBank, nợ xấu tại nhà băng này lại có xu hướng tăng trở lại.

Mang nghin ty di uy thac dau tu, ABBank 'nam dao dang luoi'? - Anh 1

Nợ xấu ABBank đang ở mức 2,15%

Cụ thể, tổng dư nợ cho vay khách hàng tại ngày 30/06/2016 của ngân hàng An Bình là 36.157 tỷ đồng, trong đó nợ xấu (từ nhóm 3 – nhóm 5) chiếm 776 tỷ đồng – tương ứng tỷ lệ 2,15%.

Số nợ xấu trên chưa kể đến 2.448 tỷ đồng trái phiếu bán nợ cho VAMC tính đến thời điểm kết thúc nửa đầu năm 2016 (số dư nợ gốc là 2.915 tỷ, đã trích lập 467 tỷ trước khi bán nợ), đây cũng là khoản nợ được ABBank phân loại vào khoản “nợ có khả năng mất vốn”.

Theo các điều khoản đã ký với VAMC, ABBank sẽ phải trích lập dự phòng cụ thể cho khoản trái phiếu kể trên với tỷ lệ không dưới 20%/năm. Tuy nhiên, ABBank mới trích lập thêm 249 tỷ đồng dự phòng trong kỳ 6 tháng đầu năm nay – tương ứng chỉ đạt 10% tổng mệnh giá trái phiếu.

Dù vậy, khoản chi phí dự phòng này cũng đủ khiến lợi nhuận của ABBank “bốc hơi” chỉ còn 102 tỷ đồng trước thuế - giảm tới 36,7% so với cùng kỳ năm 2015.

Mang nghìn tỷ đi ủy thác đầu tư

Nhìn vào bảng cân đối kế toán của ngân hàng TMCP An Bình, nhà đầu tư còn nhìn thấy hàng loạt các khoản mục tiềm ẩn rủi ro trong tương lai đã được các chuyên gia kinh tế cảnh báo, đặc biệt khoản mục “Tài sản có khác” lên tới 2.902 tỷ đồng – chiếm 4% tổng tài sản của nhà băng.

Đầu tiên phải kế đến “khoản lãi, phí phải thu” đã tăng thêm 11% chỉ trong nửa đầu năm nay lên con số 1.061 tỷ đồng. Các khoản lãi và phí phải thu trên thực tế là lãi dự kiến thu được trong tương lai, nhất là khoản vay trung-dài hạn không hết trong một năm tài chính mà kỳ trả lãi kéo dài 3-5 năm vẫn tính là thu nhập, dù thực tế chưa thu được…

Về vấn đề này, đã có rất nhiều chuyên gia tài chính – ngân hàng đưa ra nhiều lời cảnh báo về tính chính xác của dòng tiền của nhà băng và độ chắc chắn thu được trong tương lai hay không cũng ảnh hưởng khá lớn đến lợi nhuận thực tế của ngân hàng.

Nhấn mạnh hơn về khả năng “Lãi dự thu dự trù lợi nhuận sẽ có trong tương lai bản chất là lãi ảo”, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế phân tích, lãi dự thu có một phần là lãi thực khi khách hàng trả cho ngân hàng, song cũng có những khoản lãi không được thanh toán do nợ xấu, sau một thời gian không trả nợ ngân hàng lại phải mang lãi ra ngoại bảng để theo dõi.

Trước đó, trong một hội thảo hồi trung tuần tháng 3/2016, ông Trương Văn Phước – Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cũng đề cập tới một nguy cơ thị trường đối mặt là quy mô các khoản lãi dự thu của các ngân hàng vừa tái cơ cấu tương đối cao. Đây được coi là rủi ro lớn mà hệ thống đang đối mặt, sau câu chuyện nợ xấu vừa tạm thời được xử lý.

Thứ hai, đặc biệt hơn là khoản phải thu hàng trăm tỷ đồng tại các công ty có ít nhiều liên quan đến ABBank như ABBA, CTCP Đầu tư BĐS An Bình (ABLand) hay cả ông chủ lớn nhất là Geleximco. Bên cạnh đó, khoản phải thu có giá trị lớn nhất dưới danh nghĩa “Hợp tác kinh doanh” giữa ABBank và CTCP Quản lý quỹ đầu tư chứng khoản An Bình (ABF) mới đặt ra nhiều dấu hỏi.

ABBank cho biết đây là khoản tiền hợp tác kinh doanh mà ABF sẽ sử dụng vốn nhận được từ ngân hàng để thực hiện đầu tư kinh doanh và ABBank sẽ nhận được lợi tức tối thiểu từ 5-10% trên khoản vốn đã chuyển giao tại ngày đáo hạn.

Theo số liệu mà ANTT có được, khởi thủy, ABF là đứa con chung của ABBank và CTCP XNK tổng hợp Hà Nội (Geleximco) – cũng là cổ đông lớn của ABBank từ trước đến nay với tỷ lệ góp vốn lần lượt là 6,67% và 59,33%. ABF ra đời với số vốn 30 tỷ đồng do “gương mặt thân quen” - ông Vũ Văn làm Chủ tịch HĐQT.

Cuối năm 2010, khi ABF lỗ lũy kế gần 10 tỷ đồng, ABBank và ABF đã tiến hành ký hợp đồng ủy thác đầu tư số 1151QLDMĐT2010ABB-ABF với giá trị 500 tỷ đồng nhằm “cứu cánh” cho tình hình kinh doanh ảm đạm của đứa con cưng (giá trị hợp đồng khi đó gấp 8 lần tổng tài sản ABF cuối năm 2010).

Đây cũng chính là hợp đồng duy nhất mà ABF thực hiện về quản lý danh mục đầu tư thời điểm đó, đem lại doanh thu cao đột biến tới gần 39 tỷ trong năm 2011. Tuy nhiên các khoản chi phí hoạt động và các khoản lỗ kinh doanh chứng khoán vẫn khiến ABF tiếp tục báo lỗ nâng mức lỗ lũy kế lên 13,5 tỷ - chiếm gần 50% vốn điều lệ.

Giai đoạn năm 2011-2013, khi mà hàng loạt vụ án kinh tế nhạy cảm như vụ Huỳnh Thị Huyền Như, bầu Kiên được đưa ra trước vành móng ngựa, thị trường tài chính dấy lên những nghi ngại về nguy cơ rủi ro cho các khoản ủy thác đầu tư của ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành các thông tư, nghị định siết chặt việc quản lý hoạt động ủy thác đầu tư tại TCTD.

Theo đó, ABBank đã rút khoản vốn ủy thác đầu tư tại ABF để chuyển sang một đơn vị khác là CTCP Quản lý Quỹ Bông Sen với số dư thời điểm cuối năm 2013 lên tới 1.173 tỷ đồng. Quỹ Bông Sen lại khiến ABBank bất an khi có nhiều tai tiếng với, doanh nghiệp này từng bị phạt tới 380 triệu đồng hồi do vi phạm cùng một lúc hàng loạt quy định như giao vốn của Công ty cho tổ chức khác trái quy định pháp luật ; không tuân thủ quy định của Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các quy định khác về quản trị Công ty; báo cáo không đầy đủ về danh mục đầu tư của nhà đầu tư ủy thác…

Năm 2013, để tránh mối quan hệ chồng chéo với quỹ An Bình, 2 cổ đông sáng lập gồm ABBank và Geleximco cùng cổ đông lớn là ông Đào Mạnh Kháng (ông Kháng hiện là thành viên HĐQT ABBank đồng thời là em rể ông Vũ Văn Tiền) cùng rút hoàn toàn vốn tại ABF để chuyển nhượng cho 3 cá nhân khác.

Mang nghin ty di uy thac dau tu, ABBank 'nam dao dang luoi'? - Anh 2

Các cổ đông lớn của ABF có liên quan đến ABBank đồng loạt chuyển nhượng vốn cho 3 cá nhân khác vào cuối năm 2013.

Cụ thể, Geleximco chuyển 59,33% vốn tại ABF cho bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, ABBank chuyển 9,99% vốn cho ông Lê Việt Hà và ông Đào Mạnh Kháng chuyển 30,67% vốn cho ông Đào Mạnh Vương. Vị trí chủ tịch HĐQT ABF cũng được nhường quyền cho bà Hạnh – cổ đông lớn nhất tại ABF hiện tại.

Như vậy, chỉ qua một bước với sự đồng thuận của các cổ đông lớn, ABF đã chính thức “dứt hoàn toàn” khỏi “cây phả hệ” của Geleximco và ABBank.

Cuối năm 2014, khi sắp xếp mọi mối quan hệ tại ABF ổn thỏa, ABBank quay đầu rót 1.241 tỷ đồng cho hợp đồng ủy thác đầu tư với ABF. Mặc dù vậy, điều khá khó hiểu là con số này lại không hề được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán lẫn danh mục theo dõi ngoại bảng tại BCTC năm 2014 được kiểm toán bởi AASC của ABF như thường lệ (số nhận ủy thác của ABF tại ngày 31/12/2014 chỉ là 115 tỷ đồng).

Mang nghin ty di uy thac dau tu, ABBank 'nam dao dang luoi'? - Anh 3

Mang nghin ty di uy thac dau tu, ABBank 'nam dao dang luoi'? - Anh 4

Cùng tại thời điểm ngày 31/12/2014, ABBank ghi nhận 1.241 tỷ đồng ủy thác đầu tư cho ABF, trong khi đó ABF chỉ ghi nhận 115 tỷ nhận ủy thác đầu tư từ NĐT trong nước

Hợp đồng kinh doanh dưới hình thức “ủy thác đầu tư” giữa ABBank và ABF được duy trì đến thời điểm hiện tại và giá trị hợp đồng thường cao gấp 3-5 lần tổng tài sản của đối tác, nhưng do chưa đến ngày đáo hạn, ABBank vẫn chưa nhận lại được đồng nào từ khoản đầu tư trên.

Nội dung cơ bản của ủy thác đầu tư là bên nhận ủy thác sẽ nhân danh chính bản thân mình thực hiện các hoạt động đầu tư và nhận khoản phí ủy thác, bên ủy thác phải trả phí và chịu mọi rủi ro về kết quả thực hiện hoạt động đầu tư. Rủi ro lớn nhất trong hợp đồng ủy thác đầu tư là thiếu cơ chế kiểm soát năng lực quản lý, không tách bạch nguồn vốn đầu tư, bên ủy thác có thể "lách" được các quy định về đầu tư, góp vốn tại các đơn vị khác do khoản góp vốn được đứng tên bên nhận ủy thác.

Do thiếu các quy định pháp luật về hoạt động ủy thác đầu tư nên không tạo ra một hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ này; tạo ra những tiêu cực ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của Nhà nước và là mảnh đất cho các cá nhân lợi dụng để lừa đảo chiếm đoạt.

Vụ án Huỳnh Thị Huyền Như là một ví dụ về bài học về rủi ro khi ký hợp đồng ủy thác đầu tư. Bà Như đã dùng các công ty “sân sau” để ký hợp đồng ủy thác đầu tư nhằm huy động vốn, sau đó lại chuyển toàn bộ số tiền về doanh nghiệp của bà Như (doanh nghiệp nhận vốn đầu tư). Với hình thức hợp đồng ủy thác đầu tư và kẽ hở của các ngân hàng đã giúp bà Như huy động lên tới hàng ngàn tỉ đồng. Khi một phần tiền gửi bị Huyền Như chiếm đoạn như kết luận của cơ quan điều tra , nó đã được sử dụng vào kinh doanh chứng khoán, bất động sản – những tài sản bong bóng mà sự “bốc hơi” tạo ra rủi ro rất lớn.

Hoa Liên