Trước khi gây ra ngập lụt cho nhiều địa phương của Hà Tĩnh trong đợt mưa bão vừa qua, thủy điện Hố Hố đã có 2 lần gặp sự cố nghiêm trọng.

Thiết kế rất lạ

Tiếp tục phân tích về việc thủy điện Hố Hô (huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) tiến hành xả lũ nhanh không thông báo cho tỉnh biết, TS Đào Trọng Tứ, Giám đốc trung tâm Phát triển bền vững tài nguyên nước và thích nghi biến đổi khí hậu, nguyên phó Tổng thư ký Ủy ban sông Mekong Việt Nam bày tỏ nhiều lo ngại và trăn trở.

Theo TS Tứ, không phải đến thời điểm này dư luận mới lên tiếng về việc thủy điện Hố Hô xả lũ. Trước khi gây ra tình trạng ngập lụt cho nhiều địa phương của Hà Tĩnh trong đợt mưa bão vừa qua, đã có 2 lần thủy điện này gặp sự cố.

“Năm 2010, thủy điện Hố Hô cũng tiến hành xã lũ và gặp sự cố. Khi đó Hố Hô kẹt cửa van và sau đó lũ lao vào trong nhà máy, làm tan nát và hư hỏng nhiều hạng mục công trình.

Tiếp đến năm 2014, thủy điện này lại xảy ra sự cố. Lũ lao xuống dưới hạ nguồn và làm vỡ kè, vai đập này đã bị sạt trượt. Hậu quả đã quá rõ ràng nhưng đến thời điểm này chúng ta vẫn chưa có cách giải quyết triệt để những bức xúc của người dân và dư luận”, TS Tứ nhấn mạnh.

Lý giải điều này, vị chuyên gia đặc biệt chú ý đến thiết kế của thủy điện Hồ Hô. Theo TS Tứ, đây là trường hợp hiếm hoi thiết kế rất lạ và khác xa so với các công trình thủy điện lớn trong nước cũng như thế giới.

“Dù là một thủy điện nhỏ, công suất chỉ 14 MW nhưng công trình đập của Hố Hô cao đến 49 m. Theo tiêu chuẩn Việt Nam đập cao trên 10 m và thế giới đập trên 15m đã được coi là đập lớn.

Ở Việt Nam hồ chứa khoảng 3 triệu m3 đã là hồ chứa lớn. Còn ở đây thủy điện Hố Hô chứa được khoảng 38 triệu m3, tức là rất lớn.

Tôi lấy ví dụ như thủy điện Hòa Bình, công suất lên tới 1920 MW nhưng đập chỉ cao hơn 100 m. Tại sao ở đây Hố Hô lại có thiết kế lạ như vậy?

Với thiết kế kiểu này, khi nhà máy mở hết cửa van thì nó sẽ không chỉ xả lượng nước đến mà còn lấy cả hồ ra và xả lũ xuống hạ du. Trong điều kiện một khu vực mưa rất lớn, phía hạ nguồn rất đông dân thì với đập cao như vậy, tốc độ lũ xả sẽ rất nhanh, làm sao tránh khỏi được người dân bị ảnh hưởng”, TS Tứ lo ngại.

Một vấn đề khác được vị chuyên gia nhắc đến đó là chỉ đạo của Bộ Công Thương về việc xem xét thu hồi Giấy phép hoạt động điện lực của thủy điện Hố Hô nếu còn tiếp tục sai phạm.

Lum xum thuy dien Ho Ho: Thiet ke rat la lung - Anh 1

Trước khi gây ra ngập lụt cho nhiều địa phương của Hà Tĩnh trong đợt mưa bão vừa qua, thủy điện Hố Hố đã có 2 lần gặp sự cố nghiêm trọng.

TS Tứ cho rằng, để làm việc này cũng không hề đơn giản. Hơn nữa, nếu làm được thì sau khi tiến hành thu hồi giấy phép, nhà máy thủy điện Hồ Hô sẽ sử dụng vào mục đích gì, giao cho ai quản lý, vận hành?

“Hố Hô là một công ty thủy điện nhà nước của EVN chứ không phải tư nhân. Bộ Công Thương nói là rút giấy phép. Tại sao lại rút giấy phép? Đây có phải là một ngôi nhà hay công trình xây dựng đâu? Cấp giấy phép xong thì ai vận hành nó? Việc này còn nguy hiểm hơn rất nhiều. Nếu rút giấy phép và giao cho một đơn vị khác thì cũng không giải quyết được gì cả”, TS Tứ nhấn mạnh.

Để giải quyết triệt để vấn đề thủy điện Hố Hô, vị chuyên gia khẳng định, các nhà chuyên môn, nhà khoa học phải cùng ngồi vào bàn bạc, đưa ra những quyết định thống nhất để tránh thiệt hại sau này cho người dân.

“Tôi cho rằng chỉ còn mỗi một cách là bỏ nó đi hoặc giảm đến mức tối đa lượng chứa nước của nó để đảm bảo an toàn cho vùng hạ du, chỉ khoảng vài triệu m3 thôi. Và hơn nữa đập cũng không thể cao như vậy được. Cao 49 m như Hố Hô khi xả nước thì lao rất nhanh và nguy hiểm”, TS Tứ nêu quan điểm.

Lùm xùm thủy điện Hố Hô: Mỹ xóa hết thủy điện nhỏ

Hậu quả nặng nề từ thủy điện nhỏ

Từ vấn đề thủy điện Hố Hô, TS Đào Trọng Tứ thừa nhận, vấn đề quy hoạch thủy điện thời gian qua của Việt Nam còn nhiều bất cập, đặc biệt là các dự án thủy điện nhỏ. Việc phát triển ồ ạt các thủy điện nhỏ, không tính toán một cách kỹ lưỡng, cẩn thận đã gây ra nhiều hậu quả cho Việt Nam trong thời gian qua.

Theo TS Tứ, tác động đầu tiên từ việc phát triển thủy điện nhỏ là nguồn sinh thủy bị tàn phá nghiêm trọng.

“Rừng là nguồn sinh thủy. Việc lợi dụng phát triển thủy điện lại tiếp tục chặt phá rừng. Đấy là tác động đầu tiên.

Thứ hai là việc phát triển thủy điện làm ngập rất nhiều diện tích đất nông nghiệp của người dân. Để làm thủy điện thì bắt buộc chúng ta phải làm thung lũng, hồ chứa, làm ngập nó. Điều này đồng nghĩa với việc người dân mất đất lâm nghiệp, mất diện tích đất nông nghiệp.

Tiếp theo các tỉnh, khu vực phát triển thủy điện phải di cư con người đi nơi khác, tái định cư. Trong khi diện tích đất ngày càng bị thu hẹp, để có đất canh tác, sản xuất, người dân lại phá rừng. Như vậy chúng ta luẩn quẩn với việc phát triển thủy điện và phá rừng”, TS Tứ phân tích.

Một câu chuyện khác được Giám đốc trung tâm Phát triển bền vững tài nguyên nước và thích nghi biến đổi khí hậu đề cập đến đó là vấn đề lợi ích nhóm khi phát triển thủy điện nhỏ.

Các tỉnh, thành phố dường như bỏ qua vấn đề ô nhiễm môi trường, vấn đề giữ nước vùng hạ du mà chỉ chú trọng đến việc phát điện. Việc này đã khiến cho hầu hết các thủy điện ở miền Trung đều không có chức năng điều tiết lũ, khiến người dân vô cùng lo lắng, sợ hãi khi mùa mưa bão đến gần.