Tình trạng ngân hàng (NH) thừa tiền trong khi nhiều doanh nghiệp (DN) vẫn đói vốn do không tiếp cận được vốn vay, gần như đã trở thành điệp khúc trên thị trường tiền tệ hiện nay. Khác với thời điểm 2 năm trước, NH “tồn kho tiền” một phần do DN không có nhu cầu vay vốn. Nhưng hiện nay nhu cầu vốn của DN là có thực, lãi suất đã ở mức chấp nhận được, kinh tế vĩ mô đã ổn định nhưng vốn cho DN sản xuất vẫn chưa giải quyết được, trong khi nguồn vốn NH lại đi vào bất động sản, ra nước ngoài, chảy vào trái phiếu chính phủ, đầu tư công…

Hiện tượng thừa thanh khoản trong hệ thống NH phần nào được lý giải khi tín dụng 9 tháng năm 2016 chỉ tăng 10,46%, thấp hơn so với mức 10,78% của cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tổng phương tiện thanh toán tăng 11,76%, cao hơn đáng kể so với mức 8,88% của năm 2015.

Ngược lại, huy động vốn của các TCTD tăng trưởng 12,02% so với cùng kỳ năm ngoái là 8,9%. Như vậy có thể thấy tăng trưởng tín dụng 9 tháng qua ở mức tương đối thấp so với cùng kỳ, thấp hơn đáng kể so với tốc độ huy động vốn.

Điều này cho thấy mục tiêu tăng trưởng 18-20% trong năm nay sẽ đạt được nếu lãi suất cho vay được cắt giảm, vì quý IV hàng năm là mùa cao điểm của hoạt động tín dụng khi nhu cầu vốn của DN và người dân tăng cao. Thực tế, lãi suất cho vay tại nhiều NH đã xuống mức rất thấp so với trước đây, chỉ 6,5-7,6%/năm áp dụng những tháng đầu, còn nếu tính lãi suất bình quân đang ở mức 9,7%/năm. Đây là mức tương đối có thể chấp nhận được. Chưa nói một số khoản vay khách hàng có thể đề nghị giảm lãi suất, đồng thời DN cũng được hỗ trợ bởi nhiều gói tín dụng ưu đãi và mức lãi suất trung, dài hạn trong năm đầu ở khoảng 7%/năm.

Bên cạnh đó, lãi suất liên NH liên tục chạm đáy trong nhiều tháng qua, lợi suất trái phiếu chính phủ xuống thấp, lãi suất cho vay bình quân khoảng 7-9%/năm. Chính phủ đã tạo ra môi trường vĩ mô ổn định nhằm khơi thông dòng vốn vào phục vụ sản xuất kinh doanh. Nhưng tại sao DN vẫn khó vay vốn? Vấn đề là NH sợ rủi ro. Hiện nay các NH rất tha thiết được cho vay, thậm chí với DN chất lượng tài chính tốt, các NH còn mời chào với lãi suất thấp hơn thị trường. Và cũng đã có nhiều DN tiếp cận được nguồn vốn tốt, giá rẻ. Tuy nhiên, đa phần DN gặp khó khăn là những DNNVV. Họ thiếu số liệu tài chính, không có báo cáo kiểm toán hoặc có kiểm toán nhưng không đảm bảo chính xác, kế hoạch kinh doanh không mang lại sự tin cậy cho NH. Vì thế, trong môi trường kinh doanh hiện nay, Nhà nước cùng đồng hành với DN nhưng nếu không có kế hoạch kinh doanh bền vững, tài chính minh bạch rất khó để NH hỗ trợ.

Còn nhớ giai đoạn 2013-2014, thừa tiền thiếu vốn cũng là vấn đề nan giải của nền kinh tế. Hàng trăm ngàn tỷ đồng nằm bất động trong NH không thể cho vay được. Thời điểm tín dụng không thể “ngoi lên khỏi mặt đất”, DN muốn vay lại có nợ xấu, trong khi DN đủ điều kiện không có nhu cầu. NH phải đẩy vốn vào trái phiếu chính phủ, cắt giảm lãi suất huy động để hãm bớt dòng tiền vào. Nhưng bước sang năm 2015 tăng trưởng tín dụng khá cao, với việc các DN ồ ạt vay vốn. Đây cũng là năm tăng trưởng kinh tế phục hồi ngoài dự báo. Sang năm 2016, tình hình kinh tế gặp khó khăn hơn, với tăng trưởng GDP trong 9 tháng chưa tới 6%. Do vậy việc vay vốn đầu tư của DN cũng trở nên thận trọng hơn và NH cũng xét duyệt kỹ hơn. Áp lực nợ xấu trên sổ sách của NH phần nào được giải tỏa khi tỷ lệ nợ xấu đang dưới 3%, nhưng thực tế nợ xấu cả nền kinh tế gấp 3 lần con số này. Như vậy, thực chất rất nhiều DN đang vướng nợ xấu. Do đó, NH thận trọng trong cho vay cũng là điều dễ hiểu.

Tăng trưởng tín dụng chậm và thận trọng chưa hẳn là một điều xấu với nền kinh tế. Điều xấu chính là việc đồng vốn không đến được nơi cần đến như khu vực sản xuất để tạo ra của cải vật chất mà đổ nhiều vào lĩnh vực rủi ro, chẳng hạn như bất động sản sẽ làm cho nền kinh tế rủi ro hơn. Vì thế, để tránh lặp lại giai đoạn trì trệ của ngành NH do phải xử lý nợ xấu, sự thận trọng và sợ rủi ro của NH không phải không có lý do. Thậm chí, hiện nay nhiều NH áp dụng triệt để khẩu hiệu “an toàn là trên hết”, chỉ cho vay những dự án thật sự khả thi và với DN có tình hình tài chính minh bạch. Trong khi đó, việc minh bạch thông tin vẫn là điều xa xỉ với không ít DN hiện nay.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH