"Không một nhà máy nào được xả thải trực tiếp ra biển, làm như vậy là trái pháp luật, đặc biệt khi giải pháp này không có trong báo cáo ĐTM".

Đó là quan điểm của GS.TS Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ TN-MT với báo Đất Việt trước việc UBND tỉnh Thanh Hóa quyết định cho Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn xả thải ra biển.

Trái luật

PV:- UBND tỉnh Thanh Hóa vừa có quyết định cho phép công ty lọc hóa dầu Nghi Sơn được xả nước thải vào nguồn nước tại Khu kinh tế Nghi Sơn. Nguồn nước tiếp nhận nước thải là vùng nước biển ven bờ (khu vực xã Hải Yến, huyện Tĩnh Gia). Thưa ông, ông bình luận như thế nào về quyết định này? Vì sao doanh nghiệp lại có đề xuất như vậy?

GS.TS Đặng Hùng Võ:- Theo tôi được biết nếu cho nhà máy xả thải trực tiếp ra biển là không đúng với báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cụ thể theo thông tin ban đầu, chính việc xả thải chất xúc rửa đường ống ra biển của nhà máy lọc hóa dầu này đã tạo nên hiện tượng thủy triều đỏ, tức là tảo nở hoa và phát triển nhanh, làm chết cá của người dân tại vùng biển xã Hải Yến, huyện Tĩnh Gia.

Khi giải pháp môi trường không đúng với ĐTM đã được phê duyệt, gây hậu quả làm cá chết vì ô nhiễm môi trường hoặc bất kỳ lý do nào cũng đều là quyết định sai.

Còn việc đưa ra ý tưởng, tập trung nước thải vào khu vực có hệ thống xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường thì ý tưởng đó có thể chấp nhận được, nhưng cũng phải phê duyệt lại, điều chỉnh lại báo cáo ĐTM.

Loc hoa dau Nghi Son thai ra bien: Bai hoc tu Formosa - Anh 1

Dự án Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Còn việc nhà máy đưa ra các đề xuất xả thải ra biển cũng là một tính toán tiện lợi cho chi phí môi trường, rút đi một số chi phí để xử lý chất thải, đó chắc chắn đi ngược lại quy định của pháp luật hiện nay về vấn đề bảo vệ môi trường.

Chưa từng có quy định nào cho phép xả thải trực tiếp ra biển, nhất là sau khi có sự cố của dự án Formosa Hà Tĩnh. Hơn nữa, việc làm mà trái với báo cáo ĐTM đã được phê duyệt thì đều là trái pháp luật.

Tất nhiên, với đề xuất trên của nhà máy, chúng ta có thể đặt ra nghi vấn DN muốn trốn chi phí môi trường, là hành vi mà tôi vẫn gọi đó là hiện tượng tham nhũng môi trường, những việc làm đó bất kỳ giá nào cũng không được phép.

PV:- Trước đó, nhiều chuyên gia đã cho rằng, không thể để doanh nghiệp xả thải trực tiếp ra biển. Sự cố Formosa vừa qua là một bài học đau xót, khiến chúng ta càng phải cẩn trọng hơn về vấn đề môi trường. Đặt trong bối cảnh đó, ông đánh giá thế nào về quyết định trên? Những nguy cơ có thể xảy ra nếu việc xả thải được thực hiện là thế nào?

GS.TS Đặng Hùng Võ:- Không một nhà máy nào được xả thải trực tiếp ra biển, làm như vậy là trái pháp luật, đặc biệt khi giải pháp này không được đưa vào trong báo cáo ĐTM đã được phê duyệt.

Chúng ta không thể lặp lại bài học đau xót như Formosa, với bất kỳ lý do nào.

Nếu việc xả thải vẫn được thực hiện sẽ dẫn tới nhiều nguy cơ, một là, cá sẽ chết trực tiếp do độc hại của ô nhiễm môi trường với hóa chất như Xyanua, Phenol, nó cũng giống như việc xả thải trực tiếp của một cơ sở sản xuất thép Formosa.

Và việc một cơ sở lọc hóa dầu rửa đường ống cũng không khác việc rửa đường ống sản xuất thép, có thể gây ra tác hại trực tiếp đến các chất hủy diệt hệ sinh thái biển.

Bởi vì các chất xả thải trực tiếp chủ yếu vẫn là xúc rửa đường ống, mà theo tôi, tính chất của nó cũng vô cùng nguy hiểm, vì vật liệu rửa đường ống cũng độc hại ngang sản xuất thép.

Còn khi đi vào vận hành công nghệ dây chuyền sản xuất thì việc xử lý chất thải nhà máy lọc hóa dầu khác với sản xuất thép.

Hai là, hiện tượng thủy triều đỏ, ô nhiễm môi trường làm tảo kích thích nở hoa, làm mất ô xy trong nước biển, gây ra chết cá nhất là cá do nuôi trồng thủy sản ven bờ, dù nguyên nhân nào cũng gây nên thảm họa chết cá, việc tảo nở hoa cũng là thảm họa môi trường.

Nếu tốc độ phát triển quá mạnh thì cũng sẽ làm hủy diệt môi trường sống tại vùng biển đó, hủy diệt hệ sinh thái.

Bộ TN-MT mới là đơn vị phê duyệt việc xả thải

PV:- Trên thực tế, trước đó, từ ngày 9 - 11/6, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã thử áp lực và súc rửa đường ống tiếp nhận dầu thô từ phao rót dầu không bến vào nhà máy với chiều dài 35 km, sau đó xả trực tiếp ra biển, bị Tổng cục Môi trường đã kiểm tra và kết luận sai quy định, không đúng với báo cáo đánh giá, tác động môi trường.

Đã từng có tiền lệ xấu trong việc không tuân thủ quy định trong việc xả thải, theo ông trước đề xuất lần này của nhà máy trên, phía địa phương cũng như các cơ quan quản lý cần cẩn trọng ra sao? Xét về thẩm quyền, việc UBND tỉnh Thanh Hóa đồng ý cho doanh nghiệp xả thải trực tiếp ra biển có đúng quy định hay không?

GS.TS Đặng Hùng Võ:- Theo tôi phải thực hiện đúng pháp luật, hay nói cách khác làm đúng theo báo cáo ĐTM, trong trường hợp cần điều chỉnh thì phải điều chỉnh đúng quy trình của việc phê duyệt của một báo cáo ĐTM, còn tất cả giải pháp môi trường nằm ngoài báo cáo ĐTM đều là vi phạm pháp luật.

Còn xét về thẩm quyền, nó phải tuân thủ báo cáo ĐTM đã được phê duyệt, cụ thể, tháng 9/2016, báo cáo ĐTM của Dự án nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn đã được Bộ TN-MT thẩm định và phê duyệt căn cứ theo Luật bảo vệ môi trường năm 2005.