Kim ngạch xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ tăng đều từ năm này qua năm khác và sẽ tiếp tục tăng nữa khi TPP có hiệu lực. Nhưng các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng bao nhiêu phần trong tổng kim ngạch xuất khẩu, và liệu việc tăng này có dẫn tới nguy cơ gỗ Việt Nam bị Mỹ áp thuế chống bán phá giá?

Lo ngai khi xuat khau do go sang My ngay cang tang - Anh 1

Sản phẩm đô gỗ nội thất tại một hội chợ. Ảnh: TL

Tại hội thảo " Ngành công nghiệp chế biến gỗ: Mở rộng cơ hội xuất khẩu" diễn ra hôm nay, 4-10, tại Hà Nội, ông Tô Xuân Phúc, một chuyên gia trong lĩnh vực thương mại gỗ thuộc tổ chức Forest Trend, cho hay trong số các thị trường trọng điểm mà Việt Nam xuất khẩu thì Mỹ là quốc gia quan trọng nhất của Việt Nam, cả trên phương diện là nguồn cung nguyên liệu gỗ đầu vào và là thị trường tiêu thụ lớn nhất cho các mặt hàng. Cán cân thương mại gỗ và sản phẩm gỗ giữa Việt Nam và Mỹ hiện đang nghiêng về phía có lợi cho Việt Nam, với giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này cao gấp khoảng 10 lần so với giá trị nhập khẩu.

Cụ thể, Mỹ là nguồn cung gỗ nguyên liệu lớn và an toàn nhất về mặt pháp lý với gần 700.000 m3 gỗ quy tròn, chiếm gần 20% trong tổng lượng gỗ nguyên liệu nhập khẩu từ tất cả các nguồn vào Việt Nam hàng năm. Đồng thời, đây cũng là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất cho ngành gỗ Việt Nam, với kim ngạch hàng năm lên tới trên 2 tỉ đô la Mỹ, chiếm trên 30% trong tổng kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng gỗ của Việt Nam, và tiếp tục có mức tăng trưởng ổn định, bình quân 10-15%/năm.

Một điểm thuận lợi là hầu hết các mặt hàng gỗ được xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ được làm từ các loại gỗ hợp pháp nên tính bền vững khi xuất khẩu gỗ sang thị trường này ở mức cao.

Tuy nhiên, cũng tại hội thảo này, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận vào miếng bánh thị phần mà các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Trong số hơn 2 tỉ đô la Mỹ xuất khẩu hàng năm thì các doanh nghiệp Việt được hưởng bao nhiêu trong miếng bánh đó?

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Vifores), cho hay dù kim ngạch gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ tăng mạnh nhưng không nên quá lạc quan vì chủ yếu do phía Mỹ áp thuế chống bán phá giá cho các mặt hàng gỗ nội thất từ Trung Quốc, dao động trong khoảng 55-120% trong khi thuế xuất khẩu đối với Việt Nam gần như bằng 0%. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam để sản xuất trong thời gian qua.

Ông Hoài dự báo, khi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có hiệu lực, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tăng đột biến, gây áp lực tới các doanh nghiệp Mỹ. Do đó, gỗ Việt Nam sang Mỹ khả năng cao sẽ bị áp thuế chống bán phá giá như đối với Trung Quốc.

Theo Vifores, hiện có khoảng trên 500 doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực chế biến gỗ, trong đó các doanh nghiệp Trung Quốc, Đài Loan chiếm khoảng một phần ba. Không những vậy, gần đây Vifores tiếp xúc với rất nhiều nhà đầu tư mới của Trung Quốc có ý định đầu tư vào ngành này nhằm hưởng lợi từ TPP và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).

Theo ông Huỳnh Văn Hạnh, Phó chủ tịch Hiệp Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (Hawa), rất nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đang đầu tư “chui” thông qua việc mua lại các doanh nghiệp Việt Nam làm ăn thua lỗ hoặc đã phá sản. Thậm chí, họ còn để người Việt Nam đứng tên các công ty này.

Dù biết, mặt tích cực của dòng vốn FDI là sự dịch chuyển công nghệ, chuyển giao công nghệ, đào tạo nghề và giải quyết công ăn việc làm, và theo các cam kết quốc tế thì Việt Nam không được phân biệt đối xử giữa các quốc gia đầu tư vào Việt Nam, song theo ông Hạnh, các địa phương nên xem xét thật kỹ các dự án đầu tư. Ông Hạnh cho rằng cần phải xem xét công nghệ mà họ sử dụng phải là công nghệ tiên tiến nhất hay không; nguồn gỗ mà các doanh nghiệp FDI này sử dụng liệu có phải là gỗ hợp pháp không...

Theo ông Hạnh, có như vậy mới có thể giảm được những mặt trái của dòng vốn FDI của nước láng giềng vào ngành chế biến gỗ.