Lợi dụng lỗ hổng trong quản lý, sự buông lỏng hậu kiểm, hoặc do thủ tục cấp giấy chứng nhận đơn giản... không ít doanh nghiệp đã qua mặt, lừa dối cơ quan chức năng để đưa ra thị trường những sản phẩm thực phẩm chức năng (TPCN) giả, kém chất lượng.

Lo hong trong quan ly thuc pham chuc nang - Anh 1

Kiểm tra các sản phẩm thực phẩm chức năng nhập lậu bị bắt giữ. Ảnh: TTXVN

Quản không… kịp

Theo Cục An toàn thực phẩm (ATTP) - Bộ Y tế, nếu cách đây khoảng 10 năm, cả nước có chưa đầy 50 doanh nghiệp nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh TPCN thì đến nay có gần 3.000 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh khoảng 20.000 sản phẩm TPCN. Sự phát triển quá “nóng” của thị trường TPCN ở nước ta thời gian qua đã khiến cho công tác quản lý mặt hàng này không theo kịp.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp kinh doanh TPCN chỉ cần một tờ giấy công bố chất lượng là sản phẩm ấy nghiễm nhiên có mặt trên thị trường. Thủ tục xin cấp chứng nhận này cũng đơn giản khi doanh nghiệp chỉ cần khai báo qua mạng và tự kê khai, tự chịu trách nhiệm mọi thông tin về thành phần, hàm lượng, tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm... Sau đó, Cục ATTP ký tên, đóng dấu dựa trên hồ sơ khai báo của doanh nghiệp. Nhưng điều đáng nói là khi kiểm định, doanh nghiệp mang sản phẩm thật nhưng khi bán ra thị trường lại là hàng giả, hàng kém chất lượng.

Mới đây, Cục ATTP thông báo 14/14 mẫu TPCN do Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội gửi mẫu giám định không đạt chất lượng. Số mẫu này được lấy trong đợt bắt giữ hàng chục nghìn sản phẩm TPCN nghi làm giả của Công ty TNHH Thương mại Slim HMN Việt Nam (G8, ngách 178/12, đường Phan Trọng Tuệ, xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội).

Các mẫu sản phẩm không đạt chất lượng này bao bì đều là những nhãn hiệu đang được tiêu thụ phổ biến trên thị trường như: Royal Jelly DHA, HMN Collagen USA, Plus Min USA, Glucosamine schitnew… xuất xứ từ Mỹ, Đức, Hàn Quốc. Chỉ với giấy chứng nhận công bố chất lượng sản phẩm được làm thủ tục dễ dàng, các TPCN này đã ngang nhiên có mặt trên thị trường, thậm chí len lỏi vào nhiều nhà thuốc trên địa bàn Hà Nội.

Cục trưởng Cục ATTP Nguyễn Thanh Phong khẳng định, khi doanh nghiệp công bố chất lượng sản phẩm TPCN phải có hồ sơ công bố nghiên cứu đánh giá hiệu quả, chứ không thể tùy tiện liệt kê công dụng. Nhưng thực tế, thời gian qua, Cục ATTP đã xử phạt không ít doanh nghiệp kinh doanh TPCN khi quảng cáo đã thổi phồng công dụng hoặc quảng cáo không đúng nội dung được Cục ATTP xác nhận... Thậm chí, có những cơ sở sản xuất, kinh doanh TPCN cố tình sử dụng phiếu kết quả kiểm nghiệm giả để đánh lừa cơ quan quản lý cũng như người tiêu dùng.

Từ cuối tháng 9 đến tháng 10-2016, Cục ATTP đã ban hành 3 quyết định về việc xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty TNHH Ruta Việt Nam, Công ty cổ phần Dược liệu & Vật tư y tế Hải Phòng và Công ty Viko 8 - Pháp vì sử dụng phiếu kết quả kiểm nghiệm giả khi công bố các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Cùng với việc xử phạt hành chính mỗi công ty 30 triệu đồng, Cục ATTP đã ra quyết định thu hồi giấy xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP đối với các sản phẩm TPCN.

Theo Tập đoàn Nghiên cứu thị trường Euromonitor (Anh), Việt Nam là một trong 3 thị trường TPCN có tốc độ tăng trưởng hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Hiện cứ 100 người ở Hà Nội thì có 56 người sử dụng TPCN, tại TP Hồ Chí Minh tỷ lệ này là 48/100.

Cần tăng cường khâu hậu kiểm

Qua thực tế kiểm tra cho thấy, khâu hậu kiểm, kiểm soát chất lượng TPCN là khó nhất. Một phần do thiếu thiết bị kiểm tra, một phần do TPCN thuộc chuyên ngành lĩnh vực y tế nên khi kiểm tra chỉ có thể "tin" vào giấy tờ lô hàng, nguồn gốc xuất xứ chứ không thể nhận biết chất lượng bằng cảm quan. Một vấn đề nan giải nữa là việc kiểm soát TPCN xách tay rất khó vì giao dịch chủ yếu trên mạng và bán chuyền tay.

Theo ông Trần Đáng, Chủ tịch Hiệp hội TPCN Việt Nam thì điều kiện đăng ký sản xuất, lưu hành TPCN ở Việt Nam quá dễ, không khác so với các cơ sở sản xuất thực phẩm thông thường. Thậm chí, lâu nay TPCN không phải là thuốc, nên chưa có quy định bắt buộc công bố định lượng sản phẩm và không kiểm nghiệm lâm sàng như thuốc. Trong khi đó, một bộ phận người dân lại coi TPCN là thuốc. Vậy nên, “các cơ quan chức năng cần sớm ban hành tiêu chuẩn về TPCN, khi đó mới có thể kiểm soát được”, ông Trần Đáng nhấn mạnh.

Nhằm cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, theo ông Nguyễn Thanh Phong, Bộ Y tế đang chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Nếu doanh nghiệp nào vi phạm, không thực hiện đúng việc công bố chất lượng sản phẩm cũng như quy định ghi nhãn mác sẽ bị xử lý nghiêm.

“Cục đã yêu cầu các địa phương khi thanh tra, kiểm tra ATTP đều phải lấy mẫu tại đơn vị công bố sản phẩm, thực hiện kiểm nghiệm mẫu. Kiên quyết tạm dừng lưu thông, thu hồi trên thị trường hàng hóa có mẫu không đạt chất lượng”, ông Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Hơn lúc nào hết, việc siết chặt sản xuất, kinh doanh TPCN cần được xem là cấp thiết. Trong lúc chờ các cơ quan chức năng “lấp đầy” những lỗ hổng trên thì người tiêu dùng hãy thận trọng khi mua TPCN để bảo vệ sức khỏe của chính mình.

Thu Trang