Trong chương trình triển khai Hệ thống định vị kiểm soát nguồn phóng xạ (RADLOT) tại Việt Nam, vừa qua, Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA), Viện An toàn hạt nhân Hàn Quốc (KINS), Cục An toàn Bức xạ & Hạt nhân Việt Nam (VARANS) đã phối hợp triển khai tại Công ty LILAMA 69-1 cùng Công ty EMETC.

Lilama 69-1: Hop tac voi IAEA kiem soat nguon phong xa trong xay dung - Anh 1

Các chuyên gia cao cấp của IAEA và KINS giới thiệu Hệ thống RADLOT triển khai tại LILAMA 69-1 cùng nhà thầu EMETC áp dụng lần đầu tiên tại Việt Nam.

Hiện nay, thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ đã và đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong các ứng dụng công nghiệp, xây dựng, hải quan, y tế,... Bên cạnh các lợi ích to lớn mang lại trong đời sống kinh tế-xã hội thì chúng có thể gây ảnh hưởng rất xấu đối với môi trường và sức khỏe con người nếu không được quản lý, kiểm soát một cách nghiêm ngặt.

Trong lĩnh vực xây lắp, các nguồn phóng xạ sử dụng trong các thiết bị chụp ảnh phóng xạ, kiểm tra đánh giá không phá hủy (NDT), kiểm tra chất lượng các mối hàn, kiểm tra khuyết tật kim loại, v.v… Đó là các nguồn phóng xạ có hoạt độ cao, trong các thiết bị di động và được các cơ sở mang đi chiếu chụp tại hiện trường nên rất khó kiểm soát và luôn tiềm ẩn nguy cơ cao mất an ninh, an toàn và có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, môi trường cũng như xã hội.

Tại Hội nghị thượng đỉnh về An ninh hạt nhân tại Seoul, Hàn Quốc năm 2012, Hàn Quốc, Việt Nam và IAEA đã thống nhất triển khai dự án thí điểm thiết lập Hệ thống định vị kiểm soát nguồn phóng xạ tại Việt Nam, ứng dụng công nghệ, hệ thống của Hàn Quốc trong việc kiểm soát an ninh, an toàn nguồn phóng xạ đối với hoạt động chụp ảnh phóng xạ NDT.

Tại Việt Nam, LILAMA 69-1 đã tham gia chế tạo, xây lắp hầu hết các công trình công nghiệp năng lượng, lọc hóa dầu, hóa chất tại Việt Nam. Trong quá trình thi công, Công ty có nhiều hoạt động chụp ảnh phóng xạ NDT, đã xây dựng và áp dụng thành công Hệ thống Quản lý An toàn, Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường theo Tiêu chuẩn OHSAS 18001 và ISO 14001. Chính vì vậy, LILAMA 69-1 là đơn vị đầu tiên đủ điều kiện được IAEA, KINS và VARANS lựa chọn phối hợp triển khai dự án cùng Công ty EMETC.

Hệ thống RADLOT là một hệ thống cho phép giám sát theo thời gian thực những máy chụp ảnh phóng xạ NDT sử dụng nguồn phóng xạ. Hệ thống RADLOT có thể xác định vị trí, hành trình di chuyển và hoạt động các nguồn phóng xạ theo thời gian thực dựa trên các thông tin được định vị thu nhận từ tín hiệu vệ tinh (GPS) và mạng lưới viễn thông di động. Thông qua việc kiểm soát này cho phép cơ quan quản lý và và các đơn vị sử dụng phản ứng tức thì tới các hành động tiếp cận trái phép, trộm cắp, kiểm soát tình trạng hoạt động của nguồn giúp tăng cường an toàn và an ninh đối với nguồn phóng xạ. Hệ thống này có nhiều ưu điểm vượt trội hơn hệ thống GPS thông thường, đặc biệt là đối với trường hợp giám sát trong các tòa nhà, công trình công nghiệp phức tạp.

Lilama 69-1: Hop tac voi IAEA kiem soat nguon phong xa trong xay dung - Anh 2

Chuyên gia IAEA và KINS hướng dẫn kiểm tra, hiệu chỉnh hệ thống RADLOT tại hiện trường.

Thông qua hệ thống quản lý trung tâm, cơ quan quản lý có thể theo dõi chi tiết vị trí, hành trình, trạng thái, kiểm soát tất cả các máy chiếu xạ đã được gắn thiết bị đầu cuối. Các công ty cũng có thể theo dõi và kiểm soát máy chiếu xạ của đơn vị mình hoặc nhà thầu (sử dụng máy chiếu xạ trong hoạt động chụp ảnh NDT), phân tích rủi ro và quản lý rủi ro thông qua hệ thống web kết nối với hệ thống máy chủ đặt tại Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ).

Trong quá trình triển khai dự án, các chuyên gia cao cấp của IAEA, KINS và VARANS đã trao đổi, hướng dẫn cách thức xây dựng, triển khai Hệ thống quản lý, kiểm soát, hệ thống dữ liệu, tài liệu, hồ sơ, hệ thống thông tin, hệ thống giấy phép cũng như quá trình vận chuyển, lưu trữ, sử dụng vận hành, quy trình xử lý sự cố,... theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Thông qua các báo cáo và xem xét các quy trình kiểm soát, hệ thống hồ sơ, tài liệu, hệ thống giấy phép cũng như làm việc tại hiện trường liên quan đến công tác kiểm soát an toàn phóng xạ đối với các nhà thầu thực hiện NDT trong phạm vi quản lý của LILAMA 69-1 được các chuyên gia của IAEA và KINS đánh giá cao.

Đại diện IAEA, bà Christina George, chuyên gia cao cấp của IAEA, nói: “Thực sự ban đầu, chúng tôi không nghĩ tại Việt Nam lại có Công ty có hệ thống quản lý, kiểm soát an toàn phóng xạ đối với các hoạt động chụp ảnh NDT không kém gì các Công ty lớn tại các nước tiên tiến trên thế giới. Tuy nhiên, việc áp dụng hệ thống RADLOT sẽ giúp các bạn kiểm soát tốt hơn rất nhiều, chúng tôi sẽ hỗ trợ các bạn một cách tốt nhất”.

Lilama 69-1: Hop tac voi IAEA kiem soat nguon phong xa trong xay dung - Anh 3

Lilama 69-1: Hop tac voi IAEA kiem soat nguon phong xa trong xay dung - Anh 4

Chuyên gia IAEA và KINS hướng dẫn triển khai áp dụng tại hiện trường.

Liên tục trong nhiều năm qua, LILAMA 69-1 đã tham gia chế tạo rất nhiều sản phẩm cơ khí phục vụ các công trình trong nước cũng như xuất khẩu cho các tập đoàn công nghiệp nặng như: ThyssenKupp (Đức), GEA/ENEXIO (Mỹ), Technip (Pháp), KIRCHNER (Italia), Hitachi, JGC, Sumitomo (Nhật Bản), Hyudai (Hàn Quốc), TOYO (Thailand),... tham gia lắp đặt thiết bị, dây chuyền công nghệ tại các Dự án lớn, như: Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Lọc dầu Dung Quất, các nhà máy nhiệt điện, hóa chất, xi măng,... và hiện nay chúng tôi đang chuẩn bị thi công một số Dự án lớn tại nước ngoài, như: Dự án lọc dầu tại Malaysia, Dự án nhà máy hóa chất tại Brunei, Dự án nhiệt điện tại Myanmar, Dự án muối mỏ tại Lào v.v... Chúng tôi đã xây dựng quy trình quản lý, kiểm soát các hoạt động phóng xạ một cách chặt chẽ, nghiêm ngặt nằm trong Hệ thống Quản lý An toàn, sức khỏe nghề nghiệp và Hệ thống quản lý môi trường theo các tiêu chuẩn Quốc tế OHSAS 18001 và ISO 14001, và chúng tôi mong muốn được IAEA hỗ trợ đào tạo, áp dụng hệ thống RADLOT trong công tác quản lý, giám sát thiết bị, nguồn phóng xạ”.

Việc hợp tác với IAEA là một dấu mốc quan trọng đối với công tác an toàn của LILAMA 69-1. Quá trình hợp tác này giúp cho LILAMA 69-1 sẽ có thêm những thông tin, những công cụ tiên tiến để áp dụng, quản lý, giám sát tốt hơn các thiết bị bức xạ, các nguồn phóng xạ trong quá trình thi công, đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối cho môi trường, con người tại các dự án mà LILAMA 69-1 đang và sẽ tham gia tại thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Vân Anh – Hữu Vàng